II SA/Kr 951/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2017r na posiedzeniu niejawnym wniosku K. L. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie sprzeciwu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2017r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych . U Z A S A D N I E N I E W dniu 14 września 2017r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie sprzeciwu na decyzję SKO w N. S. z dnia 14 czerwca 2017r.. W uzasadnieniu swego wniosku podał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla swojej rodziny, a pomimo uzyskiwania dochodów ponosi również wydatki związane z jej utrzymaniem i w związku z tym nie stać go na opłacenie kosztów . Sam urzędowy druk nie zawierał żadnych danych dotyczących stanu majątkowego, rodzinnego strony, informacji o dochodach, wydatkach itd. Zdaniem orzekającego, wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy orzekający nie ma możliwości stwierdzić z kim strona prowadzi wspólne gospodarstwo, z czego się utrzymuje i jakie ma zobowiązania miesięczne. Przedłożony bowiem przez wnioskodawcę formularz wniosku był pusty w rubrykach dotyczących jego sytuacji rodzinnej, majątkowej, dochodowej. Na wezwanie orzekającego z dnia 20 września 2017r. do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez : wyjaśnienie i określenie wysokości i formy osiąganych dochodów, majątku, oszczędności, oświadczenie, z kim prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, przy jednoczesnym podaniu dochodów, majątku oraz oszczędności członków rodziny, przedstawienie zeznania podatkowego za 2016r. , oświadczenie o kosztach utrzymania, a także przedstawienie rachunków bankowych – strona na powyższe wezwanie nie odpowiedziała wcale. Wezwanie do uzupełnienia braków odebrane zostało przez skarżącego osobiście w dniu 28 września 2017r. ( zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sprawy ). Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż strona nie wykazała w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Dane zwarte w złożonym przez nią oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych nie zostało wykonane przez skarżącego w żadnym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do strony o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno wysokości uzyskiwanych przez stronę dochodów potwierdzonych stosownymi dokumentami skarbowymi, szczegółowych danych majątkowych, okoliczności związanych z członkami rodziny wnioskodawcy i ich dochodami, majątkiem, oszczędnościami, jak również ponoszonymi kosztami utrzymania. Okoliczności tych strona nie wyjaśniła w żaden sposób. Nie przedstawiła danych, dokumentów czy oświadczeń dotyczących własnego dochodu i jego źródeł, kosztów utrzymania, posiadanego majątku, oszczędności. Nieudzielanie przez K. L. informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż strona nie wykazała, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do skorzystania z prawa pomocy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż orzekający nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych . Orzekający ma bowiem wątpliwości i brak wiedzy co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy, dochodów rodziny, obciążeń budżetu domowego . Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Poniesienie zaś kosztów sądowych może być tylko czasowe, gdyż stronie będzie przysługiwał na zasadach art. 200, 203 cyt. ustawy zwrot kosztów sądowych w przypadku uwzględnienia jej skargi. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ). W dniu 14 września 2017r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie sprzeciwu na decyzję SKO w N. S. z dnia 14 czerwca 2017r.. W uzasadnieniu swego wniosku podał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla swojej rodziny, a pomimo uzyskiwania dochodów ponosi również wydatki związane z jej utrzymaniem i w związku z tym nie stać go na opłacenie kosztów . Sam urzędowy druk nie zawierał żadnych danych dotyczących stanu majątkowego, rodzinnego strony, informacji o dochodach, wydatkach itd. Zdaniem orzekającego, wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy orzekający nie ma możliwości stwierdzić z kim strona prowadzi wspólne gospodarstwo, z czego się utrzymuje i jakie ma zobowiązania miesięczne. Przedłożony bowiem przez wnioskodawcę formularz wniosku był pusty w rubrykach dotyczących jego sytuacji rodzinnej, majątkowej, dochodowej. Na wezwanie orzekającego z dnia 20 września 2017r. do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez : wyjaśnienie i określenie wysokości i formy osiąganych dochodów, majątku, oszczędności, oświadczenie, z kim prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, przy jednoczesnym podaniu dochodów, majątku oraz oszczędności członków rodziny, przedstawienie zeznania podatkowego za 2016r. , oświadczenie o kosztach utrzymania, a także przedstawienie rachunków bankowych – strona na powyższe wezwanie nie odpowiedziała wcale. Wezwanie do uzupełnienia braków odebrane zostało przez skarżącego osobiście w dniu 28 września 2017r. ( zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sprawy ). Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż strona nie wykazała w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Dane zwarte w złożonym przez nią oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych nie zostało wykonane przez skarżącego w żadnym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do strony o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno wysokości uzyskiwanych przez stronę dochodów potwierdzonych stosownymi dokumentami skarbowymi, szczegółowych danych majątkowych, okoliczności związanych z członkami rodziny wnioskodawcy i ich dochodami, majątkiem, oszczędnościami, jak również ponoszonymi kosztami utrzymania. Okoliczności tych strona nie wyjaśniła w żaden sposób. Nie przedstawiła danych, dokumentów czy oświadczeń dotyczących własnego dochodu i jego źródeł, kosztów utrzymania, posiadanego majątku, oszczędności. Nieudzielanie przez K. L. informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż strona nie wykazała, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do skorzystania z prawa pomocy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż orzekający nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych . Orzekający ma bowiem wątpliwości i brak wiedzy co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy, dochodów rodziny, obciążeń budżetu domowego . Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Poniesienie zaś kosztów sądowych może być tylko czasowe, gdyż stronie będzie przysługiwał na zasadach art. 200, 203 cyt. ustawy zwrot kosztów sądowych w przypadku uwzględnienia jej skargi. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).