II SA/Kr 971/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 31 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H.S. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr: [...] H.S. złożył wniosek o zwolnienie go z tej opłaty, gdyż nie jest w stanie jej uiścić ze względu na sytuację finansową rodziny. Wniosek skarżącego nie został złożony w przewidzianej prawem formie, dlatego został on wezwany do uzupełnienia braku formalnego poprzez złożenie wniosku na urzędowym formularzu "PPF". W zakreślonym terminie skarżący nadesłał wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia zawartego w formularzu wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną A.S. Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go świadczenie emerytalne skarżącego w wysokości [...] zł, dochód z najmu [...] zł, świadczenie emerytalne żony skarżącego w wysokości [...] zł oraz jej dochody z najmu w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącego wchodzi udział - we własności domu o powierzchni [...] m- w N. , mieszkanie w K. o powierzchni [...] m-, działka w N. wielkości [...] ara oraz udział - we własności działek położonych w N. wielkości [...] ara, [...] ara i [...] ara, mieszkanie o powierzchni [...] m- w K. we współwłasności z żoną, udział 1/12 we własności domu o powierzchni [...] m- w K. oraz garaż o powierzchni [...] m- w K. Żona skarżącego jest współwłaścicielką działki o powierzchni [...] ara w N. (wielkość udziału 1/2) oraz współwłaścicielką domu o powierzchni [...] m- w K. (wielkość udziału 1/12). Skarżący posiada zasoby pieniężne w postaci lokat terminowych o wartości [...] zł oraz funduszy inwestycyjnych o wartości [...] zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że nie z jego winy nastąpiło pogwałcenie prawa do otrzymania wyodrębnionego samodzielnego lokalu w domu, który wybudował w roku 1970, dlatego wnosi on o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 września 2007 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2008 roku (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1209), od dnia 1 stycznia 2008 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.126 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zasadność wniosku skarżącego rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe skarżącego. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący uzyskuje stałe miesięczne dochody w wysokości [...] zł. Na kwotę tę składa się emerytura w wysokości [...] zł oraz dochody z najmu w wysokości [...] zł. Kwota tych dochodów jest niemal trzykrotnie wyższa niż najniższe krajowe wynagrodzenie. Trudna zatem uznać skarżącego za osobę ubogą - a dla takich właśnie osób przewidziana jest pomoc państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Wysokość uzyskiwanych przez skarżącego w miesiącu dochodów jest sześciokrotnie wyższa od wysokości wpisu od złożonej skargi w niniejszej sprawie ([...] zł). Ponadto należy podkreślić, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która również uzyskuje stałe miesięczne dochody w wysokości [...] zł, co również wpływa na sytuację majątkową rodziny. Należy także zauważyć, że oprócz stałych dochodów z tytułu emerytury i najmu uzyskiwanych przez skarżącego oraz jego żonę, skarżący dysponuje także zasobami pieniężnymi w wysokości [...] zł (lokaty terminowe) i [...] zł (fundusze inwestycyjne). Posiadane oszczędności pozwolą zatem skarżącemu pokryć koszty sądowe w sprawie w sposób całkowicie nieodczuwalny dla sytuacji majątkowej rodziny. Z punktu widzenia prawa pomocy istotna jest nie tylko kwestia osiąganych dochodów, lecz także stan majątkowy. Należy zauważyć, iż skarżący dysponuje majątkiem o znacznej wartości w postaci udziału - we własności domu o powierzchni [...] m- w N. , mieszkania w K. o powierzchni [...] m-, działki w N. wielkości [...] ara oraz udziału - we własności działek położonych w N. wielkości [...] ara, [...] ara i [...] ara, mieszkania o powierzchni [...] m- w K. we współwłasności z żoną, udziału 1/12 we własności domu o powierzchni[...] m- w K. , jest także właścicielem garażu o powierzchni [...] m- w K. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt FZ 454/04, niepubl.). Posiadany majątek może być bowiem wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych na koszty związane z postępowaniem sądowym. Podsumowując, należy stwierdzić, iż instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Skarżący, jako osoba uzyskująca miesięczne dochody rzędu [...] zł, będąca właścicielem i współwłaścicielem wielu nieruchomości oraz dysponująca zasobami pieniężnymi w łącznej wysokości [...] zł - w żadnym wypadku nie może być za taką osobę uznany. Przypomnieć warto, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (H. Knysiak - Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, str. 628) Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).