II SA/Kr 977/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Elżbieta Kremer WSA Tadeusz Wołek spr. Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2008 r. sprawy ze skarg M. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] ., nr : [...], [...], [...], [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I skargi oddala, II przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata K. G. - Kancelaria Adwokacka w K. ul. [...] tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 960 zł ( dziewięćset sześćdziesiąt złotych ) powiększoną o należny podatek od towarów i usług . W dniu [...] 2007r. skarżący M.P. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Decyzjami z dnia [...] r. Prezydent Miasta K. odmówił skarżącemu przyznania zasiłków celowych na: 1.pokrycie zaległych i bieżących opłat czynszowych [...] 2. dofinansowanie do gazu i prądu [...], 3. żywność [...], 4. pokrycie kosztów remontu mieszkania [...]. Jako podstawę prawną rozstrzygnięć organ wskazał art. 104, art. 107 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14, art.17 ust. 1 pkt 5, art. 39, art. 102, art. 104, art.106, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., nr 64, poz. 593 z późn. zm.), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U., nr 135, poz. 950). Jako podstawę prawną decyzji o odmowie przyznania zasiłku celowego na żywność organ wskazał ponadto art. 5 ust.1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "pomoc państwa w zakresie dożywiania (Dz.U. z 2005 r., nr 267, poz.2259). W uzasadnieniach decyzji organ podniósł, że na podstawie wywiadu środowiskowego i zgromadzonej dokumentacji ustalono, że sytuacja skarżącego nie uległa zmianie. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, nie posiada własnego źródła utrzymania, pozostaje w stałym leczeniu farmakologicznym. Organ wskazał, że w [...] 2007r. skarżący otrzymał pomoc w formie zasiłku celowego na koszty związanych z zakupem leków i rehabilitacją w kwocie 100 zł., zasiłku celowego na żywność w kwocie 175 zł. oraz zasiłku okresowego w kwocie 167 zł. Oprócz tego w [...] 2007 r. zostały wydane decyzje przyznające zasiłek celowy na energię w kwocie 60,68 zł oraz zasiłek celowy na środki czystości w kwocie 40 zł, które zostaną zrealizowane w dniu [...]..07 r. Łączna kwota przyznanej pomocy w miesiącu marcu wyniosła [...] zł. Wysokość przyznanych świadczeń przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej- tj. kwotę 477 zł. obowiązujące od 1 października 2006 r. W myśl zasad wynikających z ustawy o pomocy społecznej udokumentowane przez osobę lub rodzinę koszty i wydatki związane z realizacją potrzeb mogą zostać uwzględnione, jeżeli służą zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej. Zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Organ wskazał, ze ma obowiązek wnikliwego rozeznania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy a art. 7 kpa nakazuje dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Organ podniósł także, iż istotą pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych oraz doprowadzanie do życiowego usamodzielnienia się osób i rodzin z tej pomocy korzystających. Przywołując treść art. 2 ustawy o pomocy społecznej, iż jednym z warunków przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jest niemożność przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych przy wykorzystaniu własnych środków możliwości i uprawnień, organ zwrócił uwagę, Zdaniem Kolegium organ l instancji ma świadomość trudnej sytuacji, w jakiej znajduje się skarżący. Dlatego też w miarę posiadanych środków świadczy mu pomoc. Kolegium zwróciło uwagę, że redakcja art. 39 ustawy świadczy o uznaniowym charakterze tego świadczenia. W związku z tym, treść wydanego przez organ orzeczenia wiąże się nie tylko z właściwym ustaleniem stanu faktycznego i jego oceną, ale także z uznaniem przez organ celowości konkretnego rozstrzygnięcia. Zatem uzasadnienie decyzji powinno zawierać dokładną ocenę zebranego materiału dowodowego i wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia, a także szczegółowo wskazywać, dlaczego organ nie zastosował rozwiązania, którego domagała się strona. Kolegium stwierdziło, że organ l instancji dopełnił ciążących na nim obowiązków i właściwie uzasadnił w decyzjach przesłanki swojego stanowiska, szczegółowo wskazał, z jakich powodów odmówił przyznania zasiłku opierając się na faktach wynikających z posiadanych przez organ wiadomości i dokumentów. Ustalono m.in., iż skarżący spełnia kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej. Dlatego też jest objęty stałą i wszechstronną opieką. Ma także z uwagi na posiadanie mieszkania o stosunkowo dużym metrażu, możliwość poprawy sytuacji we własnym zakresie. Kolegium podniosło, że organ ograniczony finansowo, musi wspierać wiele osób i rodzin, a zatem nie każda prośba o pomoc może zostać spełniona i nie może dać więcej niż posiada. Rozpatrując wiosek strony musi dokonywać wyboru i przyznać pomoc na zaspokojenie potrzeb najbardziej niezbędnych. Zaskarżonych decyzji nie można, zatem rozpatrywać w oderwaniu od całości akt postępowania i należy je oceniać w kontekście innych decyzji wydanych przez organ i skierowanych do skarżącego na mocy których otrzymywał pomoc. W ocenie Kolegium decyzje organu l instancji są prawidłowe. M. P. na powyższe decyzje Kolegium wniósł skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Podniósł, że domaga się złagodzenia skutków ubóstwa i przewlekłej choroby, że jego stan zdrowia radykalnie się pogorszył. Podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i nie zgodził się z twierdzeniem, że jest objęty wszechstronną pomocą społeczną, zarzucając, że ograniczano lub pozbawiano go zasiłków na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, a w szczególności na pokrycie kosztów leczenia i rehabilitacji. Podkreślił, iż jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, a ponadto, że jest bardzo schorowany i wymaga specjalistycznego leczenia. Jego sytuacja finansowa jest tak trudna, iż stale musi zaciągać nowe pożyczki. 1. W odniesieniu do decyzji o odmowie przyznania zasiłku celowego na uregulowanie zaległych i bieżących opłat czynszowych podniósł, że mieszkanie jest podstawowym dobrem społecznym, o szczególnym znaczeniu dla osoby niepełnosprawnej i samotnie gospodarującej. Nieopłacenie czynszu skazuje dłużnika na nieodwracalne skutki prawno-finansowe a Spółdzielnia zagroziła skierowaniem sprawy na drogę sądową. Skarżący zapożyczył się od osób trzecich na kwotę [...] zł. i zobowiązania uregulował. Jego aktualne zadłużenie wynosi [...] zł. MOPS w bieżącym i ubiegłym roku przyznał skarżącemu tylko dwa zasiłki po 100 zł., które nie starczyły nawet na pokrycie odsetek za zwłokę, które nalicza Spółdzielnia. 2. W odniesieniu do decyzji o odmowie przyznania zasiłku celowego na prąd i gaz skarżący podniósł, że odmówiono przyznania zasiłku na ten cel, dlatego, że Zakład Energetyczny i Gazownictwa potrąca te należności z osobistego konta bankowego skarżącego. Jeżeli MOPS nie ureguluje należności w terminie wierzyciel - w miesiącu marcu otrzymało zasiłki celowe i specjalne [...] osób w łącznej kwocie [...] zł., a wydano [...] decyzji odmownych, - w miesiącu kwietniu otrzymało zasiłki celowe i specjalne [...] osób w łącznej kwocie [...] zł., a wydano [...] decyzji odmownych. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm.-zwanej dalej p.p.s.a.), Sąd dokonuje kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem uwzględniając stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a.). Sąd-zgodnie z ustawowymi kompetencjami-badał, czy treść zaskarżonych decyzji jest zgodna z prawem i czy postępowanie prowadzące do ich wydania było niewadliwe i rzetelne. Skargi nie zasługują na uwzględnienie. W ocenie Sądu, organy obu instancji rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie świadczeń uczyniły zadość przepisom zawartym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r., nr 64, poz. 593 ze zm.) a także przepisom ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz 1071 ze zm.) zwanej dalej k.p.a., które to przepisy z mocy art. 14 ustawy o pomocy społecznej stosuje się w kwestiach nieuregulowanych w ustawie. W szczególności przeprowadzone postępowanie wyjaśniające odpowiada przepisom określonym w Rozdziale 7 ustawy o pomocy społecznej, w art. 7 i 77 § 1 k.p.a., natomiast wydane w trybie art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej decyzje spełniają wymogi określone w art. 107 k.p.a. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art.3 ust.2 ustawy). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art.3 ust. 3 ustawy). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). W sprawach poddanych kontroli Sądu skarżącemu odmówiono przyznania świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego określonego w art. 39 ust.1 i 2 ustawy o pomocy społecznej z przeznaczeniem na pokrycie zaległych i bieżących opłat czynszowych, dofinansowanie do prądu i gazu, na żywność, na pokrycie kosztów remontu mieszkania. Zgodnie z treścią wskazanego przepisu w równowartościowych prawnie rozwiązań. W ramach uznania administracyjnego organy rozstrzygające sprawę obowiązane są uwzględniać zarówno sytuację osoby wnioskującej o przyznanie świadczenia jak i własne możliwości finansowe. Jeżeli postępowanie poprzedzające wydanie decyzji było prowadzone w sposób prawidłowy, a motywy orzeczenia zostały wyjaśnione w uzasadnieniu, to nie jest rzeczą sądu administracyjnego kwestionowanie rozstrzygnięcia podjętego w ramach tego uznania, ponieważ przekraczałoby to uprawnienia kontrolne Sądu. Kontrolując decyzje administracyjne wydane w granicach uznania administracyjnego Sąd nie może zastępować w rozstrzyganiu sprawy kompetencyjnie zastrzeżonej dla organów administracji publicznej. W związku z tym, treść wydanego przez organ administracyjny orzeczenia wiąże się nie tylko z właściwym ustaleniem stanu faktycznego i jego oceną, ale także z uznaniem przez ten organ celowości konkretnego rozstrzygnięcia. Zatem uzasadnienie decyzji powinno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego i wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia, a także szczegółowo wskazywać, dlaczego organ nie zastosował rozwiązania, którego domagała się strona. Dlatego też, słusznie Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji stwierdziło, że organ l instancji dopełnił ciążących na nim obowiązków i właściwie uzasadnił swoje stanowisko skoro uzasadnił przesłanki swojego stanowiska, szczegółowo wskazał, z jakich powodów odmówił przyznania zasiłku opierając się na faktach wynikających z posiadanych przez organ wiadomości i dokumentów. Ustalono m.in., iż skarżący spełnia kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej. Dlatego też jest objęty stałą i wszechstronną opieką. Ponadto należy zauważyć, że organy pomocy społecznej słusznie wskazały w swoich decyzjach, że świadczenia przez nie wypłacane mają stanowić pomoc dla danej osoby w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, nie zaś doprowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez system pomocy społecznej. Prawidłowo również Kolegium wskazało, że organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej jest ograniczony finansowo, musi wspierać wiele osób i rodzin, a zatem nie każda prośba o pomoc może zostać spełniona i nie może dać więcej niż posiada. Rozpatrując, zatem wiosek o przyznanie świadczenia musi dokonywać wyboru i przyznać pomoc na zaspokojenie potrzeb najbardziej niezbędnych. Trafność powyższego stanowiska potwierdziła pisemna informacja Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w[...], z której wynikało, że Ośrodek w roku 2006 obejmował swoją pomocą [...] osób, dla których wartość wypłacanych zasiłków celowych i specjalnych wyniosła [...] zł. W roku 2007 w miesiącu styczniu otrzymało zasiłki celowe i specjalne [...]osób w łącznej kwocie [...] zł., w miesiącu lutym otrzymało zasiłki celowe i specjalne [...] osób w łącznej kwocie [...] zł., w miesiącu marcu otrzymało zasiłki celowe i specjalne [.] osób w łącznej kwocie [...] zł. Skarżący w latach [...] otrzymał pomoc na łączną kwotę [...] zł. Pomoc, którą skarżący otrzymał w roku 2006 wyniosła [...] zł. w tym 250 zł. stanowiły zasiłki na pokrycie opłat mieszkaniowych, 291,30 zł. zasiłki celowe na prąd i gaz oraz 1680 zł. na żywność. W pierwszym kwartale 2007 r. skarżący otrzymał świadczenia pomocowe w kwocie łącznej [...] zł. w tym 100 zł. zasiłku celowego na czynsz, 196,06 zł. na opłaty za gaz i prąd oraz 930 zł. zasiłków na żywność. Powyższe wskazuje, iż, pomoc dla skarżącego jest duża i nie jest zasadne twierdzeniem skarżącego, iż nie jest objęty wszechstronną pomocą społeczną a jego podstawowe potrzeby życiowe nie są zaspokajane. art. 39 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (...) (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2008r.,sygn. l OSK 448/07). W odniesieniu do decyzji w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na żywność niewątpliwym jest, że pomoc społeczna powinna wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb a zaspokojenie potrzeb żywnościowych umożliwia życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Nie można jednak nie zauważyć, że z akt sprawy wynika, że organy obu instancji miały świadomość trudnej sytuacji, w jakiej znajduje się skarżący. Dlatego też w miarę posiadanych środków przyznawano skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej. W szczególności jak wskazał organ l instancji [...]r. skarżący otrzymał pomoc w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów związanych z zakupem leków i rehabilitacją w kwocie 100 zł., zasiłku celowego na żywność w kwocie 175 zł. oraz zasiłku okresowego w kwocie 167 zł. Oprócz tego w [...] 2007r. zostały wydane decyzje na zasiłek celowy na energię w kwocie 60,68 zł oraz zasiłek celowy na środki czystości w kwocie 40 zł. Łączna kwota przyznanej pomocy w miesiącu marcu wyniosła, zatem [...] zł. W tym miejscu należy też zauważyć, że skarżący w skargach domagał się rozpatrzenia jego licznych skarg na decyzje dotyczące świadczeń pomocowych, w całości, któremu to wnioskowi uczyniono zadość łącząc sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Dlatego też nie bez znaczenia jest wynikająca z pisemnej informacji MOPS okoliczność, iż w samym tylko pierwszym kwartale 2007 r. skarżący otrzymał w formie zasiłków celowych na żywność kwotę [...] zł. Powyższe okoliczności wskazują również, że brak jest podstaw, aby kwestionować decyzję o odmowie przyznania zasiłku celowego na remont mieszkania. Na marginesie należy jedynie zauważyć, że wykonanie remontu jest bez wątpienia potrzebą drugoplanową w stosunku do zabezpieczenia środków na zakup żywności, środków czystości czy leków, natomiast organy pomoc społeczną świadczące mają za zadanie w pierwszej kolejności zabezpieczyć potrzeby pierwszoplanowe. Ponadto wskazać należy, że organy wydawały decyzje w niniejszych sprawach mając na uwadze stan faktyczny istniejący w czasie rozstrzygania sprawy, stąd późniejsze zmiany w sytuacji majątkowej skarżącego, zwłaszcza dotyczące ewentualnego wypłacania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie mogły mieć znaczenia. Wobec powyższego, w ocenie Sądu zaskarżone decyzje nie przekraczają granic uznania administracyjnego i brak jest podstaw do wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Dlatego orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z art. 29 ust.1 ustawy z dnia z dnia 26 maja 1982 r. -Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2002 r., nr 123, poz. 1058 ze zm.), określając ich wysokość na podstawie §19 pkt 1 i §18 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002 r., nr 163, poz. 1348 ze zm.).