II SA/Kr 983/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 7 września 2017r na posiedzeniu niejawnym wniosku M.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. z dnia 8 czerwca 2017r. Nr. [...] w przedmiocie oddalenia wniosku dotyczącego przeciwdziałaniu kontynuacji zalesienia zmeliorowanych gruntów p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. W dniu 5 września 2017r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora RZGW w K. z dnia 8 czerwca 2017r. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody z tytułu gospodarstwa rolnego, samotność, brak innych dochodów. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Utrzymuje się z dochodu z prowadzonego samodzielnie gospodarstwa rolnego w wysokości ok. 326 zł miesięcznie – rocznie 3 922 zł ( przedstawia stosowne zaświadczenie ) . Ponadto otrzymuje roczne dopłaty unijne w wysokości 2044 zł, co w przeliczeniu miesięcznym daje kwotę 170,35 zł. Łączny dochód skarżącego wynosi zatem 497,35 zł. Miesięczne zobowiązania skarżący określa na kwotę 340 zł plus koszty wyżywienia. Z oświadczeń skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiada on dom o pow. 120 m2 i wartości 60 000 zł . Posiada także gospodarstwo rolne o pow. 2,98 ha wartości szacunkowej 36 000 zł. Do tego wykazuje zabudowania gospodarcze, stodołę, oborę oraz 20 sztuk drobiu. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości za wyjątkiem ciągnika z 2009r. i wartości 30 000 zł ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie uiścić należnych na obecnym etapie postępowania oraz ew. przyszłych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość obecnych dochodów skarżącego w kwocie około 500 zł z tytułu pracy w gospodarstwie, po doliczeniu dopłaty z unii unijnej, zwyczajowe koszty utrzymania, samotność, brak stałych dochodów ze świadczeń socjalnych czy tez wynagrodzenia za pracę - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych w formie wpisu sądowego należnego od złożonej skargi oraz przyszłych kosztów. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego – wysokość dochodów z gospodarstwa, brak oszczędności, wykazane koszty utrzymania, samotność - w odniesieniu do należnego na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych danych i oświadczeń - do takich osób należy. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej i bytowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w formie wpisu sądowego i ewentualnych innych kosztów, umożliwiając mu tym samym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, należy uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270).