II SA/Kr 985/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku I.K. oraz J.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 6 kwietnia 2009r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu dokonania rozbiórki p o s t a n a w i a I. przyznać skarżącym prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, II. w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić. W dniu 10 lipca 2009r. skarżący I.K. ( matka ) oraz skarżący J.K. ( syn ) złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] kwietnia 2009r. wydaną w przedmiocie odmowy wydania nakazu dokonania rozbiórki. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi z uwagi na ciężką sytuację materialną. Wskazują, iż ich sytuacja jest trudna, gdyż utrzymują się jedynie z emerytury I.K. , natomiast skarżący J.K. - syn I. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny są dochody osiągane przez wnioskodawczynię z tytułu emerytury w wysokości [...] zł. Skarżący J.K. jest osobą zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w O. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Z oświadczenia skarżących znajdującej się w aktach sprawy wynika także, iż posiadają oni na zasadach współwłasności dom o pow. 108 m2 oraz działkę rolną o pow. 0,44 ha oraz 0,20 ha. Wykazują także zabudowania gospodarcze o pow. 36 m2 Skarżący nie wykazują cennych ruchomości ani oszczędności. Przedstawiają natomiast dane, iż miesięczne opłaty za wodę wynoszą 28,29 zł, za prąd - 74,82 zł, za wywóz nieczystości 50,40 zł, telefon - 70,00 zł, leki - 130,00 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżący wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny skarżących w wysokości [...] zł, w przeliczeniu na liczę członków rodziny, fakt występowania bezrobocia w rodzinie, w odniesieniu do zwyczajowych i oświadczonych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności, wykazanych wydatków na leki, w kontekście wysokości samego wpisu - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie strony od wpisu sądowego jako należności wymaganej na obecnym etapie postępowania w niniejszej sprawie. Trzeba jednakże zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 i art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich od wpisu sądowego wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowego, należnego od złożonej skargi należy uznać za zasadne. Natomiast trzeba zaznaczyć, iż skarżący posiadają gospodarstwo rolne, z którego - szczególnie w sytuacji, gdy nie jest ono obciążone prawami osób trzecich - można osiągać pożytki, majątek ten zawsze może tez stać się zabezpieczeniem kredytu czy pożyczki w sytuacji, gdy jego właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych. Dlatego też orzekający nie widzi podstaw do całkowitego zwolnienia skarżących od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).