II SA/Kr 990/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Irla / spr. / Sędziowie WSA Krystyna Daniel Mariusz Kotulski Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2008 r. sprawy ze skargi B.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia [....] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992) i Zarządzenia Prezydenta Miasta [...] z dnia [...].2004 r., Nr [...] w sprawie upoważnienia Dyrektora [...] Ośrodka Pomocy Społecznej w N. zobowiązał B. N. do zwrotu przyznanego decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] świadczenia w formie zasiłku rodzinnego, w kwocie 258,00 zł, za okres od dnia 24 lutego 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka - w kwocie [...] zł, za okres od dnia 24 lutego 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r., przyznanego decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. Przy tym organ l instancji określił, że odsetki od nienależnie pobranego świadczenia to 266,86 zł, a cała należność wraz z odsetkami, wynosząca kwotę [...] zł, zwracana będzie w trybie egzekucji, w formie spłat do kasy Ośrodka Pomocy Społecznej w N. Organ l instancji w uzasadnieniu swej decyzji podał, że B. N. w dniu [...] lutego 2005 r. zawarła związek małżeński z R. N. Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. znak: [...] uchylono od dnia [...] czerwca 2004 r. decyzję przyznającą świadczenia rodzinne. Wobec powyższego zasiłek rodzinny wypłacony za okres od dnia 24 lutego 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. w kwocie 258,00 zł oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka wypłacony również za w/w okres w kwocie [...] zł są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie 266,86 zł liczonymi do dnia uzupełnienia dokumentów tj. 1 lutego 2007 r. Organ l instancji podał, że zgodnie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Przy tym zgodnie z ust. 2 art. 30 za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do tych świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B. N., która podała, że syn - na którego otrzymywała świadczenia rodzinne - jest uczniem l klasy gimnazjum i jego wychowaniem zajmują się dziadkowie. Ojciec małoletniego płaci alimenty w kwocie 250 zł miesięcznie. Skarżąca natomiast przebywa za granicą, jest na utrzymaniu swojego męża. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...].2007 r. znak: [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 32 ust. 1, art. 21 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.) uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej określenia terminu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia i orzekło pomijając w sentencji decyzji zdanie "należność wraz z odsetkami w łącznej kwocie [...] zł, zwracana będzie w trybie egzekucji, w formie spłat do kasy w okresie od dnia 1 marca 2007 r. do dnia 31 marca 2007 r.". W pozostałej części utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu swojej decyzji, wskazując na przepis art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, podało kiedy świadczenia rodzinne są nienależnie pobrane. Podkreśliło, że z załączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że B. N. w dniu [...] lutego 2005 r. zawarła związek małżeński z R. N. W dniu 26 września 2006 r. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w N. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, w którym podpisała oświadczenie, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do zasiłku rodzinnego. Mając powyższe na uwadze organ II instancji stwierdził, że w sprawie zaszła istotna zmiana mająca wpływ na prawo strony do świadczeń rodzinnych, albowiem w momencie gdy B. N. zawarła związek małżeński, organ l instancji przestał być właściwy do wydania decyzji określającej prawo do zasiłku rodzinnego. Zgodnie bowiem z art. 21 omawianej ustawy samorząd województwa realizuje zadania w zakresie świadczeń rodzinnych jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Do zadań tych należy: 1. pełnienie funkcji instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego; 2. wydawanie decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Organ odwoławczy zaznaczył, że strona znała warunki przyznawania zasiłku rodzinnego oraz została poinformowana przez organ l instancji o tym, iż w przypadku zmiany liczby członków rodziny lub innych zmian mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego, jest zobowiązana, niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenia rodzinne. Zatem, wobec zaistnienia przesłanki z art. 30 ust. 2 omawianej ustawy, świadczenia rodzinne pobrane przez B. N. w okresie od 24 lutego 2005 roku do 31 sierpnia 2005 roku są świadczeniami nienależnie pobranymi i pod legają zwrotowi. Skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła B. N. Skarżąca zarzuciła, że w zaskarżonej decyzji dokonano pomieszania dwóch różnych zagadnień, związanych ze świadczeniami uregulowanymi odrębnymi przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca dodała ponadto, że nadano nadmierne znaczenie okoliczności, iż w dniu [...] lutego 2005 roku zawarła związek małżeński. Zdaniem skarżącej nie wzięto pod uwagę tego, iż zarówno ona jak i jej małżonek nie osiągają dochodów, nie mają tez majątku, który przynosiłby dochody. Dlatego też w jej odczuciu spełnia wymogi do uzyskania zasiłku rodzinnego na dziecko. W dalszej części skargi skarżąca podała, że organy wydające orzeczenia nie wyjaśniły okoliczności faktycznych sprawy, automatycznie uznając, iż utraciła prawo do otrzymania zasiłku rodzinnego z datą zawarcia małżeństwa. Skarżąca podniosła, że jej dziecko utrzymuje się tylko z alimentów, a dochód rodziny jest mniejszy niż 504,00 zł miesięcznie. Spełnia, więc kryterium do otrzymania zasiłku rodzinnego. Ponadto w ocenie skarżącej nie ustalono gdzie wychowuje się jej dziecko i kto je wychowuje. Istotny jest fakt, że dziecko wychowywane jest przez dziadków, którzy zajmują się nim w P. jako opiekunowie. Dlatego też zdaniem skarżącej na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek do zasiłku przysługiwał faktycznym opiekunom dziecka. W zaskarżonej decyzji błędnie powołano się też na dyspozycję art. 21 w/w ustawy nie podając związku tego przepisu z przedmiotowa sprawą. Według skarżącej przepis ten nie może stanowić podstawy prawnej dla wywodów prezentowanych w tej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie w całości podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z [...].2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do dyspozycji art. 134 § 1 p.p.s.a. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W szczególności w ocenie Sądu organy administracji rozpoznające sprawę naruszyły przepisy postępowania administracyjnego a to art. 7 kpa i art. 77 kpa poprzez zaniechanie zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W przedmiotowej sprawie organ II instancji wskazał w treści zaskarżonej decyzji z dnia [...].2007 r., że skarżąca zawarła związek małżeński z R. N. - studentem Uniwersytetu [...] w A. Z tego względu organ l instancji przestał być właściwy do wydania decyzji określającej prawo do zasiłku rodzinnego. Zgodnie bowiem z art. 21 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) samorząd województwa realizuje zadania w zakresie świadczeń rodzinnych jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Do zadań tych należy: 1. pełnienie funkcji instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego; 2. wydawania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdzając, że organ l instancji nie jest już właściwy do wydania decyzji określającej prawo do zasiłku rodzinnego dla skarżącej nie przeprowadził jednak żadnego postępowania dowodowego ustalającego w szczególności czy skarżąca rzeczywiście przebywa i od kiedy na terenie Republiki A. i czy istotnie nastąpiło "przemieszczenie się osób" w rozumieniu powołanego przepisu art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Sam tylko fakt zawarcia przez skarżącą związku małżeńskiego w A. z osobą tam przebywającą nie jest wystarczający do przyjęcia zaistnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie a uzasadniających właściwość samorządu województwa. Sam tylko ten fakt tj. zawarcie przez skarżącą związku małżeńskiego w A. nie jest również wystarczający samodzielnie do przyjęcia, że świadczenia żądane przez skarżącą realizowane mają być w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia rodzinnego (art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Do przyjęcia tego byłoby niezbędne - między innymi - stwierdzenie, że małżonek skarżącej podlega w kraju swego pobytu przepisom o świadczeniach zabezpieczenia społecznego (Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego w stosunku do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek oraz członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie. Okoliczności te nie zostały wyjaśnione. W związku z tym nie ma dostatecznych podstaw dla końcowego założenia przyjętego w zaskarżonej decyzji, co do nienależnego charakteru wypłaconych skarżącej świadczeń i wystąpienia okoliczności uzasadniających właściwość samorządu województwa w sprawie żądanych przez skarżącą świadczeń. Ustalenie tych okoliczności było niezbędne z uwagi na obowiązujące przepisy prawa Unii Europejskiej, regulujące koordynację systemów zabezpieczenia społecznego. Należy bowiem mieć na uwadze, że zgodnie z art. 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.) Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego. Dodatkowo należy podkreślić, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji publicznej winny mieć na uwadze treść art. 23a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym w przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.