II SA/Kr 993/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2008r na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego w - części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi , II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] listopada 2008r. skarżący K. B. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...].2008r. wydane w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na ciężką sytuację materialną. Podnosi, iż jest rencistą, a gospodarstwo rolne, ze względu na jego chorobę przynosi bardzo niski dochód. Zdaniem Sądu, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z [...] synami. Jak wynika z oświadczenia dodatkowego, nadesłanego na wezwanie Sądu, z żoną skarżący pozostaje w faktycznej separacji, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa. Ma na utrzymaniu [...] synów, jeden pomaga mu w gospodarstwie, natomiast drugi jest jeszcze uczniem gimnazjum. Źródłem utrzymania rodziny jest renta pobierana z [...] w wysokości około 250,00 zł miesięcznie oraz dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego w wysokości - jak podaje wnioskodawca - około 4200,00 zł rocznie. Skarżący podaje, iż na lekarstwa wydatkuje około 200,00 zł miesięcznie. Nie posiada rachunku bankowego. Nie otrzymuje również dotacji z Unii Europejskiej. Z oświadczenia skarżącego znajdującej się w aktach sprawy wynika, iż posiada on dom o pow. 100 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 2,34 ha, na której prowadzi gospodarstwo rolno - hodowlane. Skarżący nie wykazuje cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W myśl przepisu § 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ) - wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 100,00 zł. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny skarżącego w wysokości 250,00 zł z tytułu renty oraz około 350,00 zł z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w przeliczeniu na liczbę członków rodziny - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w części od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym jedynie częściowe zwolnienie od wpisu sądowego. Sąd zaś nie widzi podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakty, iż rodzina skarżącego uzyskuje jednak stałe miesięczne dochody oraz posiada majątek, który ew. może posłużyć jego właścicielowi jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, gdy brakuje mu bieżących środków finansowych dla pokrycia wymaganych zobowiązań finansowych. Skarżący, jak wynika z jego oświadczeń ma 2,34 ha gospodarstwo rolno - hodowlane. Prowadzi zatem hodowlę zwierząt i posiada trzodę, którą również zawsze może sprzedać w celu poprawienia swej sytuacji majątkowej. Ponadto należy zauważyć iż zestawienie uzyskiwanych przez skarżącego dochodów oraz ponoszonych kosztów utrzymania wnioskodawcy oraz jego [...] synów sprawia, że przedstawiona sytuacja majątkowa wydaje się być niewiarygodna. Miesięcznie dochód 3 - osobowej rodziny przedstawiony przez wnioskodawcę wacha się w granicach około 600,00zł, natomiast same wykazane koszty zakupu lekarstw to kwota 200,00 zł. Trudno uznać, iż za pozostałą do dyspozycji kwotę 400,00 zł skarżący jest w stanie utrzymać sam siebie, swoich [...] synów, dom oraz ponad 2 hektarowe gospodarstwo wraz z trzodą. Wyżej przedstawione okoliczności budzą wątpliwości i w zasadzie wskazują, że oświadczenie wnioskodawcy jest nierzetelne i nie obrazuje jego faktycznej sytuacji materialnej. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia 1/2 części wpisu sądowego należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia kosztów w części ( kwoty 50,00 zł ) nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).