II SA/Kr 994/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Głowacki Sędziowie WSA Krystyna Daniel WSA Małgorzata Brachel - Ziaja (spr) Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2007 r. sprawy ze skargi A.W., I.K., J.L. i B.K. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2004 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, II zasądza od Wojewody na rzecz skarżących kwoty po 200 zł (dwieście złotych) na rzecz każdej z nich tytułem zwrotu kosztów postępowania. WSA/wyr. l - sentencja wyroku Decyzją z dnia [...] lipca 2004r., znak [...], Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt § k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania J.L., I.K.. A.W. i B. K. od decyzji Starosty T. z dnia [...].06.2004r. znak:[...] orzekającej o odmowie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości położonych w T. obr. [...] ozn. jako działki nr "1" i "2", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, co następuje: Decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w T. z dnia 21.10.1985r. znak:[...] w trybie przepisów ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10 póz. 64) zostały wywłaszczone działki nr "2" i nr "1" położne w T. w obrębie [...] stanowiące współwłasność T.C. i A.C. (obecnie W.) po połowie. T.C. zmarł, a spadek po nim nabyły: J.L., I.K., A.W. i B.K., które wystąpiły o zwrot przedmiotowych działek. Decyzją z dnia [...].06.2004r., znak: [...] S.T., odmówił zwrotu nieruchomości na rzecz wnioskodawców, z tym uzasadnieniem że zwrot działki nr "2" jest niemożliwy, gdyż cel wywłaszczenia został zrealizowany zgodnie z planem realizacyjnym, tj. wybudowano na jej terenie parking. Wniosek w zakresie zwrotu działki "1" nie mógł również zostać uwzględniony, gdyż jej wywłaszczenie nastąpiło na wniosek T.C., a w takim przypadku nie określa się celu wywłaszczenia, lecz bierze się pod uwagę jedynie wyrażoną wolę właściciela aby jego nieruchomość została przejęta przez Państwo. W odwołaniu od powyższej decyzji J.L., I.K., A.W. i B.K., zarzuciły; że wniosek o wywłaszczenie z dnia 12.10.1984r. złożony przez T.C. w postępowaniu wywłaszczeniowym nie był prawidłowy i dlatego nie powinien był zostać rozpatrzony przez organy administracji publicznej, bowiem właścicielka połowy nieruchomości, czyli mał. A.C. nie brała udziału tym w postępowaniu, a także Sąd Opiekuńczy nie wyraził zgody na dokonanie czynności przez jej ustawowego przedstawiciela. Ponadto podniosły, że protokół rozprawy wywłaszczeniowej z dnia 12.10.1984 r. nie spełnia wymogów formalnych. Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania i analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego w tym akt wywłaszczeniowych stwierdził, że organ pierwszej instancji przeprowadził prawidłowo postępowanie w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w wyniku którego podjął trafne rozstrzygnięcie. Bowiem działka nr "2" została wywłaszczona na cele budowy parkingu, a wywłaszczenie działki "1" zostało dokonane na wniosek T.C. Na gruncie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. z 2000 r.. Nr 46 poz.. 543 z późn. zm./, nie zaistniały przesłanki do zwrotu działki "2", a co za tym idzie; zwrot działki nr "1" też nie jest możliwy, gdyż przepisy prawa pozwalają na zwrot działki wywłaszczonej na wniosek właściciela jedynie wówczas, gdy zwrotowi podlegają działki wywłaszczone na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Bez znaczenia dla postępowania zwrotowego jest okoliczność, że w postępowaniu wywłaszczeniowym nie brała udziału mał. A.C. zwłaszcza, że jej ojciec T.C. występował imieniem własnym i małoletniej, jako jej kurator ustanowiony postanowieniem Sądu Rejonowego w T. do sygn. akt [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J.L., I.K., A.W. i B.K. zarzuciły organom obu instancji, że nie przeprowadziły właściwej analizy materiału dowodowego. Ponadto podniosły że wedle planu realizacyjnego działki nr "1" i nr "2" obr. [...] były przeznaczone pod parking, na składowiska materiałów budowlanych i pod pomieszczenia socjalne dla pracowników, budowlanych, oraz także pod dojazd do szkoły nr [...]. W dniu 10.12.1984r., został spisany protokół w którym T.C. wniósł o wywłaszczenie w całości tylko działki nr "2", - co do której toczyło się postępowanie wywłaszczeniowe, a to z powodu uciążliwości w jej uprawie że względu na planowane inwestycje budowlane. Protokół ten zdaniem skarżących został sporządzony wadliwie, a także brak w nim podpisów i jakichkolwiek urzędowych pieczątek potwierdzających jego autentyczność. Wywłaszczono dwie działki nr "1" i "2", których właścicielami po połowie byli T.C. i A.C. (obecnie W.), pod budowę budynku przy ul. S. oraz "pod wykorzystanie pod parking". Zakończono budowę budynku mieszkalnego i parkingu, który został jednak zlokalizowany na działce nr "2" wraz z dojazdem do szkoły. Natomiast działka nr "1" nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, w związku z czym T.C. zwrócił się o jej zwrot, a niezależnie od tego, pismem z dnia 27.12.2000r. Urząd Miasta T. poinformował poprzednich właścicieli działki nr "1" tj. T.C. i A.C., że istnieje możliwość zwrotu tej działki "wywłaszczonej pod budowę budynku Nr [...] przy ul. S. i parking", zakreślając im termin 3 miesięcy licząc od dnia otrzymania zawiadomienia do ewent. złożenia wniosku o jej zwrot. Niezrozumiałe więc dla skarżących jest postępowanie organów administracji publicznej informujących o możliwości zwrotu nieruchomości, po czym podejmujących negatywną decyzję o odmowie jej zwrotu. Skarżący uważają, że organy obu instancji nie dość wnikliwie zbadały zebrany w sprawie materiał dowodowy, co doprowadziło do wydania błędnej decyzji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł ojej oddalenie, podnosząc, że obydwie decyzję w przedmiotowej sprawie zostały wydane zgodnie z prawem. Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skardze nie można odmówić słuszności, nie zostały bowiem w toku postępowania zwrotowego wyjaśnione okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie. Zgodnie z art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Przepis ten formułuję zasadę tzw. prawdy obiektywnej. Oznacza to. że rozstrzygnięcie powinno być oparte ..jedynie na okolicznościach faktycznych istniejących, a nie wyprowadzonych w drodze domniemań czy prawdach przyznanych przez stronę. /M. Wierzbowski(red.)/ "Postępowanie administracyjne - ogólne podatkowe, egzekucyjne i przed sądami administracyjnymi" Wydawnictwo C.H. BECK Warszawa 2004/. Załatwienie sprawy administracyjnej przez wydanie decyzji na błędnie ustalonym stanie faktycznym jest sprzeczne z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą prawdy obiektywnej, naruszając w ten sposób przepisy postępowania administracyjnego, przede wszystkim art. 7 k.p.a. ale także inne przepisy tego kodeksu normujące sposób dochodzenia do ustalenia rzeczywistego stanu taktycznego sprawy. Takie naruszenie przepisów procedury ma wpływ na wynik sprawy, jeżeli błąd w ustaleniach faktycznych doprowadził do innego rozstrzygnięcia od tego, które powinno zapaść na podstawie prawidłowych ustaleń." (por. wyrok NSA z dnia 14.05.1985 roku sygn. akt. SA/Wr 198/85). Jak wynika z akt sprawy decyzją Urzędu Miasta w T. - Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami z dnia [...].05.1985r., znak:[...] orzeczono na podstawie art. 3, 8 i 14 ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz. U. Nr 10, poz. 64 z 1974r./ o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa działek nr "2" i nr "1" położonych w obr. [...], o pow 231 m2 + 472 m2, obj. Kw [...], stanowiących własność po połowie T.C. i A.C. na cele budowy budynku Nr[...] przy ul. S. w T. /parking/. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, nieruchomość została zabrana w całości, jak T.C. wniósł na rozprawie". Bezsporną jest okoliczność, że A.C. (obecne nazwisko W.) w dacie wywłaszczenia była małoletnia,. A w postępowaniu wywłaszczeniowym reprezentował ją ustanowiony przez Sąd Rejonowy w T., kurator w osobie jej ojca T.C., a zarazem współwłaściciela wywłaszczanej nieruchomości. Z mapy sytuacyjnej wywłaszczenia nieruchomości z dnia 17.01.1983r. wynika, że działka nr "3" o pow. 7 a 03 m2 , obj. Kw [...], uległa podziałowi na działki: nr "1" o pow. 4 a 72 m2, która miała pozostać przy dotychczasowych właścicielach i nr "2" o pow. 2 a 31 m2 przeznaczoną do wywłaszczenia. W aktach sprawy znajduję się "protokół z rozprawy przeprowadzonej w dniu 10.12.1984r." o lapidarnej treści: "Do wywłaszczenia przeznaczona działka "2" o pow. 231 m2 stanowiąca własność nieżyjącej J.C. Mąż oświadcza iż przeprowadza postępowanie spadkowe. Ob. C. wnosi o wywłaszczenie gruntu w całości ponieważ przy budowie powyższej inwestycji nie będzie mógł uprawiać. Na wywłaszczenie części działki nie wyraża zgody". Pod treścią przytoczonego w całości tekstu znajduje się nazwisko "C. T. -" Brak natomiast podpisu protokolanta i wyznaczonego do prowadzenia rozprawy pracownika organu administracji publicznej. Protokół ten został potraktowany, jako oświadczenie wywłaszczanego, będące podstawą do wywłaszczenia na j ego wniosek działki nr "1". Na tle powyższych okoliczności trzeba w pierwszym rzędzie stwierdzić, że postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie jest kontynuacja postępowania wywłaszczeniowego przeprowadzonego w 1984r. Dlatego też zarzuty skarżących odnoszące się do nieprawidłowości postępowania wywłaszczeniowego nie mogły odnieść skutku w postępowaniu zwrotowym. Dopóki bowiem orzeczenie o wywłaszczeniu funkcjonuje w obrocie prawnym wiąże ono zarówno adresatów tej decyzji jak i organy administracji. Wynika to z zasady trwałości decyzji ostatecznych zawartej w przepisie art. 16 k.p.a., której celem jest nie tylko ochrona praw nabytych strony ale stabilizacja porządku prawnego. Zgodnie z postanowieniem art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzemieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ pierwszej i drugiej instancji, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zaś przepis art. 137 ust. 1 (przytoczony w pełnym brzmieniu w uzasadnieniu organu drugiej instancji), - zawiera ustawową definicję pojęcia zbędności, która to zbędność stanowi podstawową materialnoprawną przesłankę zwrotu nieruchomości. Organ prowadzący postępowanie jest więc obowiązany ustalić; czy przesłanka ta zaistniała, a poczynione ustalenia determinują rozstrzygnięcie sprawy Punktem wyjścia dla oceny zbędności jest ustalenie celu wywłaszczenia nieruchomości, o ile nie został on precyzyjnie określony w decyzji wywłaszczeniowej. Dopiero wówczas gdy cel wywłaszczenia jest skonkretyzowany, możliwa jest ocena przy zastosowaniu ustawowych kryteriów z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami; czy został on zrealizowany, czy też nieruchomość stała się dlań zbędna. Stwierdzenie, że przesłanka zbędności nie zaistniała prowadzi do wydania decyzji odmawiającej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Trzeba jeszcze dodać, że przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie wprowadza żadnego rozróżnienia nieruchomości dla instytucji zwrotu ze względu na ich wywłaszczenie; "z urzędu" lub "na wniosek". czyli nieruchomości; wywłaszczonej na konkretny cel od wywłaszczonej na wniosek wywłaszczanego właściciela pozostałej jej części, w związku z utratą jej przydatności i znaczenia gospodarczego. Przepis art. 136 ust. 4 u.g.n. rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu z art. 136 ust. 3, ustawy na części nieruchomości nabyte w drodze umowy zgodnie z art. 113 ust. 3 u n.g., a więc tym bardziej nie ma żadnych ustawowych przeszkód do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości na żądanie strony. Aczkolwiek nie można odmówić słuszności zarzutom skarżących, że T.C. nie był uprawniony do złożenia w imieniu małoletniej córki wniosku o wywłaszczenie nieruchomości będącej jej własnością ani jako jej ustawowy przedstawiciel ani jako jej kurator. Czynność taka przekraczała bowiem zwykły zarząd majątkiem, a w związku z tym wymagała zezwolenia Sądu opiekuńczego (art. 101 § 3 k.r.i.o.). Konsekwencją braku zezwolenia Sądu opiekuńczego jest nieważność dokonanej czynności (art. 58 § 1 k.c.). Zatem odnośnie przedmiotowej nieruchomości stanowiącej własność małoletniej nie można przyjąć, iż jej wywłaszczenie nastąpiło na wniosek wywłaszczanej. Jednakże - co trzeba stwierdzić nie został przez organ obu instancji ustalony precyzyjnie cel wywłaszczenia. Jak podano wyżej w rozstrzygnięcia decyzji wywłaszczeniowej został on określony: "na cele budowy budynku Nr [...] przy ul. /parking/, zaś w uzasadnieniu decyzji podano że "nieruchomości te (wywłaszczane) są niezbędne na cele budowy budynku mieszk. Nr [...] przy ul. [...], zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego NR [...] z dnia 8.10.1982r. Nie wiadomo więc czy parking (cel sam w sobie) był jedynym powodem wywłaszczenia, przedmiotowych nieruchomości, czy celem był budowa budynku mieszkalnego. W aktach znajduje się mapa sytuacyjno z wymienionymi datami 23.01.85r. i 8.10.82r. a jej opisu wynika iż jest to "Plan zagospodarowania terenu I Etapu /Alternatywa/". Nie wiadomo jakie znaczenie miał ów plan dla realizacji, czy był opracowany inny jeszcze plan dla następnych etapów. Należało przeto ustalić najpierw precyzyjnie cel wywłaszczenia a następnie stosownie do wymogu art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 ustawy zbadać czy występuje lub nie stan zbędności przedmiotowej nieruchomości. Nie bez znaczenia jest bowiem okoliczność, że Wydział Geodezji, Katastru i Nieruchomości Urzędu Miasta T. zwrócił się pismem z dnia 27.12.2000r. do poprzednich właścicieli informując ich o możliwości zwrotu czesi działki nr "1". Będzie więc wymagała zbadania okoliczność czy i w jakim zakresie na działce ozn. nr "1" został zrealizowany cel wywłaszczenia. Działanie organu administracji publicznej, polegające najpierw na informowaniu strony, że organ w przyszłości może podjąć korzystną dla niej decyzję, a następnie, bez zmiany stanu faktycznego lub prawnego organ ten z upoważnienia Starosty wydaje decyzję negatywną, - podważa zaufanie obywateli do organów administracyjnych, jak też naruszają zasadę informowania, określoną w art. 9 k.p.a. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd stwierdzając naruszenie przepisów postępowania art. 7 i 77 k .p. a, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.