II SA/Kr 997/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Agnieszka Nawara-Dubiel (spr.) SWSA Magda Froncisz SWSA Piotr Fronc po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej [...]" w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. znak [...] w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzewa uchyla zaskarżoną decyzję. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 13 kwietnia 2021 r., nr [...] orzekł o zezwoleniu Spółdzielnia A ", w K. na usunięcie 1 szt. drzewa (świerka kłującego o obw. pnia 122 cm) z terenu ul. [...] kl. V, dz. nr [...] obr. [...]. Termin na usunięcie drzewa objętego zezwoleniem ustalono do dnia 31-12-2021 r. zastrzegając, że po tym terminie konieczne jest uzyskanie nowego zezwolenia. Usunięcie tego drzewa nie podlega opłacie na podstawie art. 86 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie przyrody. Zezwolenie wydano pod warunkiem zastąpienia ww. drzewa nowym krzewami - w ilości wg. poniższego zestawienia, należącymi do gatunków: tamaryszek sp., tawuła sp., irga sp., róża sp., dereń sp. hortensja sp., forsycja sp., pęcherznica sp., krzewuszka sp., berberys sp., nowe krzewy powinny mieć zakryty system korzeniowy i pokrój krzewu. Krzewy - 30 szt.; lokalizacja nowych nasadzeń - ul. [...], dz. nr [...] obr. [...]. Termin realizacji warunku nasadzeń upływa z dniem 31.12.2021 r. Po zrealizowaniu warunku należy powiadomić Wydział Kształtowania Środowiska UMK w terminie najpóźniej do 14 dni od 31-12-2021 r., Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego od tej decyzji przez Spółdzielnia A Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 8 lipca 2021 r., znak [...] działając na podstawie art. 83c, art. 84 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody (Dz.U.2021.1098 t.j.) oraz art. 7, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.735 t.j.) - utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że stanowisko organu I instancji oparte jest na poprawnie zgromadzonym i przeanalizowanym materiale dowodowym oraz jest wystarczające i logiczne, a Kolegium w pełni podziela argumentację prawną i faktyczną organu I instancji, uznając zarzuty zawarte w odwołaniu za bezzasadne. Drzewa i krzewy - jako elementy składowe środowiska - podlegają ochronie na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U.2020.1219 t.j.). Podstawowym przepisem służącym do ich ochrony jest art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - dalej u.o.p. (Dz.U.2021.1098 t.j.), który stanowi o konieczności uzyskania zezwolenia na ich usunięcie. Zwrócono uwagę na treść art. 2 ust. 2 u.o.p., który określa cele, jakie stawiane są przed ochroną przyrody w Polsce. Cele te spełniają rolę zasad ochrony przyrody, w związku z czym w zgodzie z nimi powinny być interpretowane wszystkie postanowienia ustawy. Stanowią one również swego rodzaju wskazania dla organów administracji upoważnionych do wydawania aktów administracyjnych i pewne ograniczenia przy podejmowaniu rozstrzygnięć mogących mieć wpływ na środowisko przyrodnicze. Wydanie zezwolenia zgodnie z art. 83c ust. 3 ww. ustawy, może być uzależnione od przesadzenia drzew lub krzewów w miejsce wskazane przez wydającego zezwolenie albo zastąpienia ich innymi drzewami lub krzewami, w liczbie nie mniejszej niż liczba usuwanych drzew lub o powierzchni nie mniejszej niż powierzchnia usuwanych krzewów. Z akt sprawy wynika, że w dniu 16 listopada 2020 r. Spółdzielnia A " w K. złożyła wniosek o usunięcie dwóch drzew - świerka kłującego o obw. pnia 128 cm oraz tui o obw. pnia 80 cm. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji co do zasadności i prawnej możliwości rozpatrzenia wniosku SM "[...]" osobno do każdego wnioskowanego drzewa. Niniejsza sprawa dotyczy usunięcia świerka. W czasie przeprowadzonych 5 stycznia 2021 r. oględzin (zgodnie z art. 83c ust. 1 u.o.p.) nie stwierdzono występowania gatunków chronionych w obrębie drzewa, w tym na pniu, w koronie oraz w obrębie systemu korzeniowego w zasięgu korony drzewa. Z oględzin tych spisany został protokół, podpisany przez wszystkich obecnych. Kolegium podzieliło argumentację organu pierwszej instancji o zasadności uwzględnienia wniosku SM "[...]" na wycięcie drzewa stwarzającego zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi oraz mienia - świerku kłującego. Zdaniem Kolegium organ I instancji, działając w graniach uznania administracyjnego, jakie pozostawia mu art. 83 ust. 3 w zw. z art.83c ust. 4 ww. ustawy, zasadnie zdecydował o zobowiązaniu wnioskodawcy do wykonania nasadzeń zastępczych w postaci 30 sztuk krzewów ozdobnych z gatunków wskazanych w zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 83c ust. 4 ww. ustawy: "Organ, wydając zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu uzależnione od wykonania nasadzeń zastępczych, bierze pod uwagę w szczególności dostępność miejsc do nasadzeń zastępczych oraz następujące cechy usuwanego drzewa lub krzewu: 1) wartość przyrodniczą, w tym rozmiar drzewa lub powierzchnię krzewów oraz funkcje, jakie pełnią w ekosystemie; 2) wartość kulturową; 3) walory krajobrazowe; 4) lokalizację". Organ I instancji w piśmie z dnia 2 czerwca 2021 r., skierowanym do Kolegium, wyjaśnił motywy, którymi się kierował, zobowiązując Spółdzielnię Mieszkaniową "[...]" do wykonania tych nasadzeń w ilości 30 krzewów ozdobnych. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że zrekompensowanie straty żywotnego drzewa (świerka kłującego) o powierzchni rzutu korony wynoszącej ok. 30 m2, uzasadnia pokrycie roślinnością (krzewami) takiej właśnie powierzchni: za 1 m2 powierzchni rzutu korony posadzony zostanie jeden krzew ozdobny. Poza tym zastosowanie zagęszczenia poszczególnych egzemplarzy krzewów według zestawienia gatunkowego wskazanego w decyzji jest zgodne z ogólno przyjętymi zasadami sztuki ogrodniczej i szkółkarskiej. Nałożenie na SM "[...]" obowiązku posadzenia nowych krzewów ozdobnych było zgodne z wnioskiem tej Spółdzielni, która sama wskazała chęć wykonania nasadzeń zastępczych w postaci krzewów ozdobnych (wskazanych również, co do gatunku). A zatem organ I instancji, również w tym zakresie odpowiednio wyważył słuszny interes strony oraz interes społeczny. Decyzja organ I instancji w zakresie dotyczącym nasadzeń zastępczych zawiera także wszystkie elementy, które wynikają z art. 83d ust. 2 u.o.p. Uwzględniając stan drzewa oraz treść art. 86 ust. 1 pkt. 4 u.o.p., organ I instancji zasadnie orzekł o nienaliczeniu stronie opłaty za usunięcie drzewa - świerka kłującego. Kolegium wskazałoe także, że w zaskarżonej decyzji wskazano dużą ilość gatunków krzewów, dostępnych w różnych formach, odmianach i cenach z których SM "[...] może wybrać nowe krzewy, uwzględniając także swoje możliwości finansowe. Opisaną wyżej decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" w K., zarzucając jej naruszenie art. 83c ust. 4 ustawy z dnia 16.04.2004 r. o ochronie przyrody poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Spółdzielnia podkreśliła, że zgadza się i nie kwestionuje tej części zaskarżonej decyzji, w której udzielono zezwolenie na usunięcie drzewa, bowiem przy silniejszych porywach wiatru może ulec złamaniu lub wyrwaniu z gruntu, co bezpośrednio zagraża zdrowiu i życiu mieszkańców jak i może narażać ich na szkody majątkowe. Spółdzielnia nie zgadza się natomiast z rozstrzygnięciem zawartym w decyzji, a dotyczącym ilości nasadzeń zastępczych. Wydział Kształtowania Środowiska określił liczbę krzewów w ramach nasadzeń zastępczych na 30 sztuk, które mają być posadzone na działce, z której ma być usunięte drzewo objęte decyzją. Zarówno w uzasadnieniu decyzji wydanej przez Dyrektora Wydziału Kształtowania Środowiska UMK jak i w decyzji SKO przywoływana jest definicja "zrównoważonego rozwoju" oraz definicja "kompensacji przyrodniczej" zawarte w ustawie Prawo ochrony środowiska. Brak jest natomiast zarówno w decyzji Dyrektora Wydziału Kształtowania Środowiska jak i w skarżonej decyzji SKO bardziej pogłębionej analizy pozwalającej na ustalenie z jakich przyczyn i w wyniku jakich czy to obliczeń czy analiz przedmiotowej działki organ decyzyjny ustalił liczbę nasadzeń zastępczych krzewów na 30 sztuk. Spółdzielnia akceptowała i nadal akceptuje zasadę zachowania równowagi przyrodniczej, ale ta zasada nie może być rozumiana i realizowana w oderwaniu od rzeczywistości, czyli konkretnej działki. Jako miejsce nasadzeń wskazano w skarżonej decyzji działkę nr [...]. Jest to działka zabudowana budynkiem mieszkalnym przy ul. [...], będąca współwłasnością Spółdzielni oraz właścicieli części lokali położonych w tym budynku. Mieszkańcy lokali położonych na parterach mają w swojej wyłącznej dyspozycji te części działki, które przylegają do tarasów wychodzących na działkę. Ci mieszkańcy kształtują też zieleń na posiadanych częściach działki i dbają na bieżąco o tę zieleń. Na działce nr [...], ilość zieleni, często sadzonej przez tychże mieszkańców, którzy dysponują poszczególnymi częściami tej działki jest taka, że brak jest możliwości zasadzenia aż 30 sztuk krzewów i to krzewów, jak wskazuje decyzja, z zakrytym system korzeniowym i pokrojem krzewu. Na tej działce, w miejscu wycinanego drzewa może się maksymalnie zmieścić kilka sztuk takich krzewów a nie kilkadziesiąt. Skarżąca dołączyła na dowód swoich twierdzeń kilka zdjęć zrobionych z poziomu dachu budynku przy ul. [...], obrazujących stan zadrzewienia przedmiotowej działki. Na zdjęciach tych widoczny jest srebrny świerk planowany do wycięcia jak i widok pozostałej jakże gęsto "zalesionej" części działki. Nader trudno na tym terenie dostrzec wolne przestrzenie do nasadzeń kolejnych krzewów. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie i w całości podtrzymała stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Na wstępie należy wskazać, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Do dnia dzisiejszego stan epidemii nie został odwołany. Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 poz. 1842 ze zmianami) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Wobec braku możliwości technicznych przeprowadzenia rozprawy zdalnej, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 4 października 2021 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), dalej zwana p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Po dokonaniu kontroli według tak określonych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że zaskarżona decyzja jest wadliwa i wymaga uchylenia z uwagi na naruszenie przepisów postępowania tj. niedostateczne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności związanych z nałożonym na stronę obowiązkiem nasadzeń. Nie jest kwestionowana przez stronę i nie budzi wątpliwości Sądu zaskarżona decyzja w zakresie, w jakim zezwala na usunięcie drzewa. SKO w zaskarżonej decyzji powołało się na art. 83c ust. 4 ustawy o ochronie przyrody, zgodnie z którym: "Organ, wydając zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu uzależnione od wykonania nasadzeń zastępczych, bierze pod uwagę w szczególności dostępność miejsc do nasadzeń zastępczych oraz następujące cechy usuwanego drzewa lub krzewu: 1) wartość przyrodniczą, w tym rozmiar drzewa lub powierzchnię krzewów oraz funkcje, jakie pełnią w ekosystemie; 2) wartość kulturową; 3) walory krajobrazowe; 4) lokalizację." Przepisu tego nie zastosowano w sposób prawidłowy – zwłaszcza w kontekście podstawowego zarzutu odwołania dotyczącego braku fizycznej możliwości zasadzenia tak dużej ilości krzewów (30) na działce nr [...] obr. [...]. Kolegium ograniczyło się do stwierdzenia, że "zrekompensowanie straty żywotnego drzewa (świerka kłującego) o powierzchni rzutu korony wynoszącej ok. 30 m2, uzasadnia pokrycie roślinnością (krzewami) takiej właśnie powierzchni: za 1 m2 powierzchni rzutu korony posadzony zostanie jeden krzew ozdobny. Poza tym zastosowanie zagęszczenia poszczególnych egzemplarzy krzewów według zestawienia gatunkowego wskazanego w decyzji jest zgodne z ogólno przyjętymi zasadami sztuki ogrodniczej i szkółkarskiej". Takie lakoniczne odniesienie się do kwestii dostępności miejsc do nasadzeń następczych nie jest wystarczające. Trzeba przypomnieć, że już w sporządzonej na potrzeby postępowania ekspertyzie biegły zwrócił uwagę na przegęszczenie istniejącego drzewostanu i sugeruje, by kwestię tę rozważyć przy ocenie zasadności nasadzeń (w "Ekspertyzie drzewa z testem obciążeniowym (Pulling test)" znajdującej się w aktach organu I instancji stwierdzono w jej ostatnim punkcie na str. 9: "zaleca się usunięcie drzewa oraz ewentualne zastąpienie go nowym okazem gatunku liściastego. Zasadność nasadzenia należy rozważyć w kontekście przegęszczenia istniejącego drzewostanu na omawianej działce i działkach sąsiednich"). Gęstość istniejącej zieleni na przedmiotowym terenie potwierdzają również zdjęcia wykonane podczas oględzin. Organ I instancji, nie dokonując jakiejkolwiek analizy tej kwestii w decyzji, odniósł się do niej dopiero w piśmie przekazującym do SKO akta wraz z odwołaniem. Ograniczył się jednak wówczas do stwierdzenia, że obowiązek nasadzeń krzewów obejmuje taki sam obszar, jaki dotychczas obejmowała korona drzewa, na którego usunięcie zezwolono, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze bezrefleksyjnie stanowisko to powtórzyło. Tymczasem skarżąca Spółdzielnia słusznie podnosi, że takie czysto matematyczne wyliczenie budzi zastrzeżenia, bowiem na rzucie planowanego do wycięcia drzewa nie da się zmieścić owych 30 krzewów. Zasadzenie ich na tej powierzchni w takiej ilości z pewnością nie pozwoli na ich rozwój. Nie wydaje się aby słusznym i sensownym rozwiązaniem było nasadzenie wynikającej z matematycznych wyliczeń ilości krzewów, gdy w konkretnej sytuacji brak jest fizycznie miejsca na takie nasadzenia. Całkowicie pominięto podnoszony przez Spółdzielnię argument, że znaczna część działki jest zagospodarowana przez mieszkańców, którzy dysponują ogródkami niejako na wyłączność. Bez ich zgody nasadzenia na posiadanym przez nich terenie nie jest możliwa. Sporządzone podczas oględzin zdjęcia potwierdzają, że pień przedmiotowego świerka przylegał do granicy ogrodzonej części terenu oddanej do korzystania mieszkańcom, a znaczna część jego korony rozpościerała się właśnie nad takim terenem. Rację ma Spółdzielnia twierdząc, że decyzja zobowiązująca ją do nasadzeń zastępczych, powinna uwzględniać nie tylko teoretyczne, ale i fizyczne możliwości nasadzeń zastępczych. W tej części decyzji jak i w decyzji SKO, brak jest stosownej analizy możliwości nasadzeń takiej ilości krzewów przy istniejącym jej zagospodarowaniu. W świetle powyższych okoliczności zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu z uwagi na niedostateczne wyjaśnienie możliwości fizycznych dokonania nasadzeń krzewów w tak znacznej liczbie jak określona w zaskarżonej decyzji. W ponownie prowadzonym postępowaniu Kolegium szczegółowo rozważy tę kwestię w ramach już zebranych dowodów, a w razie potrzeby uzupełni postępowanie dowodowe w ramach art. 136 § 1 k.p.a. Wobec powyższego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a."