II SAB/Kr 108/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.T. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. postanawia: 1. zwolnić skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych 2. ustanowić dla skarżącego radcę prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych J.T. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. w sprawie "przywrócenia oświetlenia na wschodnich sięgaczach ul. [...] w K. do stanu zgodnego z prawem". Jednocześnie skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. We wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w oświadczeniu z dnia 27 stycznia 2009 r. złożonym na wezwanie sądu, wskazał, że od [...] lipca 2008 r. pozostaje bez pracy, na skutek upadłości przedsiębiorstwa w którym był zatrudniony, nie jest zarejestrowany jako bezrobotny. Nie ma dochodów z innych źródeł, ani oszczędności. Nie posiada również żadnego majątku. Mieszka wraz z matką w domu stanowiącym jej własność, na podstawie użyczenia. Nie ponosi żadnych opłat związanych z utrzymaniem, korzystając z doraźnej pomocy matki. Matka uzyskuje dochód z tytuły emerytury w wysokości [...] zł, skarżący nie posiada dokładnych informacji w tym przedmiocie. Przedłożył kserokopie historii rachunku bankowego, na których widnieje stan operacji "O". Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 6 lutego 2008 r. oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść jednorazowych kosztów wpisu sądowego. Sam fakt pozostawania bez pracy nie stanowi nadzwyczajnej okoliczności uniemożliwiającej stronie partycypowanie w kosztach sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Skoro skarżący zamieszkuje wraz z matką i pozostaje na jej utrzymaniu, to również jej dochody oraz stan majątkowy należy uwzględnić przy ocenie możliwości finansowych skarżącego. Skoro skarżący nie wykazał (mimo wezwania sądu) jakie są obciążenia dochodu uzyskiwanego przez matkę oraz czy posiada ona oszczędności, to sąd nie ma możliwości rzetelnej i pełnej oceny stanu majątkowego rodziny skarżącego Na wyżej opisane postanowienie skarżący J.T. wniósł sprzeciw. Zarzucił w nim, że sąd dokonał błędnych ustaleń w zaskarżonym postanowieniu. Nie zgodził się ze stwierdzeniem, że matka winna ponieść koszty sądowe tylko dlatego, że na skutek utraty przez niego pracy zdecydowała się udzielić mu pomocy. Zakwestionował stanowisko sądu, że powinien znać jej dochody oraz stan oszczędności, podkreślając, że nie pozostaje z matką w żadnej wspólnocie majątkowej, a mimo to na żądanie sądu przedłożył wszystkie żądane przez sąd dokumenty i udzielił informacji o dochodach matki na podstawie swoich przypuszczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Rozpoznając wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie radcy prawnego Sąd uznał, że zasługuje on na uwzględnienie. Stosownie do treści przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) -dalej ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego (245 § 2 ppsa). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ppsa). Przesłanki przyznania osobie fizycznej prawa pomocy uregulowane zostały w art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 ppsa, i tak przyznanie jej w zakresie całkowitym następuje, gdy ubiegający się o nią wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy dowiedzie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strona obowiązana jest pokrywać koszty wywołane swoim uczestnictwem w sprawie. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu w zakresie wykazania, iż znajduje się w szczególnej sytuacji, uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie wskazuje się, że zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Składane oświadczenie o sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz dochodach osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest podstawowym i koniecznym źródłem informacji wymaganym do oceny zasadności zgłoszonego żądania. Jeżeli jest ono pełne i nie budzi wątpliwości stanowi wystarczającą podstawę dla merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. W razie uznania, że jest ono niedostateczne sąd może, zgodnie z art. 255 ppsa, wezwać do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca, na żądanie sądu, złożył w dniu 27 stycznia 2009 r. dodatkowe oświadczenie, w którym, wg swojej wiedzy, udzielił dodatkowych informacji oraz przedłożył żądane dokumenty. Z uzyskanych informacji wynika, że J.T. pozostaje bez pracy, nie jest zarejestrowany jako bezrobotny i zamieszkuje u matki. Skarżący nie posiada obecnie żadnego źródła dochodu, ani oszczędności. Tym samym należy uznać, że jego sytuacja jest rzeczywiście trudna i pozwala na zaliczenie go do grona osób najuboższych, które nie są w stanie pokryć z własnych środków kosztów sądowych oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Oznacza to, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, co czyni zasadnym jego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy mogłoby prowadzić do pozbawienia skarżącego prawa do sądu. Wnioskodawca wyraźnie wskazał, że zamieszkuje w domu swojej matki i całkowicie pozostaje na jej utrzymaniu, z uwagi na trudną sytuację finansową, wywołaną utratą pracy na skutek upadłości dotychczasowego pracodawcy. Sąd administracyjny badając uwarunkowania materialne osoby ubiegającej się o udzielenie prawa pomocy, ogranicza się do analizy okoliczności podanych we wniosku oraz ewentualnie w dodatkowych oświadczeniach, uznając je za wiarygodne bądź nie. Przedmiotem badania sądu jest realna sytuacja materialna wnioskodawcy i w konsekwencji stwierdzenie, czy pozwala ona na ponoszenie kosztów prowadzenia sprawy sądowoadministracyjnej. Nie ma podstaw do badania sytuacji finansowej matki, gdyż fakt, że skarżący korzysta z jej pomocy, nie oznacza automatycznie, że jej dochody oraz stan majątkowy należy uwzględnić przy ocenie możliwości finansowych skarżącego. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa w zw. z art. 245 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji.