II SAB/Kr 138/15

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2015r na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na bezczynność [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowanego w K. w przedmiocie wyznaczenia terminu załatwienia sprawy p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych. W dniu 17 listopada 2015r. skarżąca Z.G. złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych w sprawie jej skargi na bezczynność WINB w przedmiocie wyznaczenia terminu załatwienia sprawy. Skarżąca domaga się zwolnienia od kosztów z uwagi na niskie dochody . Wskazuje, iż brakuje jej środków na pokrycie kosztów . Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samotnie. Źródłem utrzymania skarżącej jest jej emerytura w wysokości 1074 zł. Z oświadczenia skarżącej, znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż nie posiada żadnych nieruchomości lokalowych. Z.G. nie dysponuje żadnym majątkiem, nie posiada oszczędności, ani cennych przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Jej miesięczne wydatki przedstawiają się następująco: raty w bankach 182 zł, energia elektryczna 40 zł, woda 45 zł kwartalnie, a wywóz śmieci 45 zł, a także opał ok. 1.400 zł rocznie. Na lekarstwa skarżąca wydaje kwotę ok. 300 zł miesięcznie. Pozostałe środki, czyli ok. 350-400 zł miesięcznie przeznaczane są na wyżywienie i środki higieniczne. Instytucja przyznania prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów czy ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym przyznanie skarżącej zwolnienia od należnych kosztów sądowych. W ocenie orzekającego w przedmiotowej sprawie Z.G. uwiarygodniła, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w zainicjowanym postępowaniu. Jedynym źródłem utrzymania skarżącej jest świadczenie emerytalne w wysokości 1.074 zł miesięcznie. Są to dochody na tyle niskie, że w całości przeznaczane są na pokrycie kosztów jej bieżącej egzystencji. Znaczącą pozycję w ponoszonych wydatkach stanowią leki, na które skarżąca przeznacza niemal jedną trzecią część swoich dochodów. Wnioskodawczyni nie dysponuje przy tym oszczędnościami, ani przedmiotami wartościowymi, które mogłyby zostać spieniężone. W takiej sytuacji wygospodarowanie nawet niewielkich kwot na opłaty sądowe jest bardzo utrudnione. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca do takich osób należy. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).