II SAB/Kr 156/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie: WSA Agnieszka Nawara - Dubiel (spr.) WSA Mirosław Bator po rozpoznaniu w dniu 9 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. Ż. na bezczynność Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Nowym Sączu w udostępnieniu informacji publicznej I. zobowiązuje Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Nowym Sączu do wydania aktu lub dokonania czynności w zakresie pkt. 3 i pkt. 4 wniosku skarżącej z dnia 21 czerwca 2024 r., II. stwierdza, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Nowym Sączu dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, III. w pozostałym zakresie skargę oddala, N. zasądza od Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Nowym Sączu na rzecz skarżącej M. Ż. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SAB/Kr 156/24 UZASADNIENIE W dniu 25 czerwca 2024 r. do Państwowego Inspektora Sanitarnego w Nowym Sączu wpłynął wniosek M. Z. o udostępnienie informacji publicznej: 1) Ile lat maksymalnie utrzymuje się odporność po podaniu szczepionki osobno dla każdej: przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, inwazyjnemu zakażeniu haemophilus influenzae, gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby, odrze, śwince, różyczce oraz pneumokokom u osób szczepionych na terenie działania organu? 2) Czy organ posiada listę osób dorosłych powyżej 19 roku życia uchylających się od szczepień i czy są one obarczone przymusem administracyjnym? Jaka to liczba za ostatnie 5 lat? Jeśli nie to dlaczego? 3) Według informacji od prof. I. P. ogniska odry w Polsce związane są z migracjami (chorują osoby narodowości romskiej, czeczeńskiej i ukraińskiej). Jakie są statystyki wykonanych u takich osób szczepień za ostatnie 5 lat na terenie działania organu? 4) Ile szczepień zostało odroczonych przez lekarzy w ciągu ostatnich 5 lat na terenie działania organu i kto ustala listę przeciwwskazań do szczepień w Polsce? Kto ponosi odpowiedzialność za te ustalenia? 5) Ile nałożono grzywien na lekarzy, którzy nie wywiązali się z ustawowego obowiązku zgłoszenia niepożądanego odczynu poszczepiennego w ciągu ostatnich 5 lat na terenie działania organu? 6) Ile dzieci i dorosłych do 19 roku życia zmarło do 4 tygodni od szczepienia na terenie działania organu w ciągu ostatnich 5 lat? 7) Ile odnotowano ciężkich niepożądanych odczynów poszczepiennych na terenie działania organu w ciągu ostatnich 5 lat? Jakie to były niepożądane odczyny poszczepienne? 8) Za ile z tych niepożądanych odczynów poszczepiennych wypłacono odszkodowanie? 9) Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania wyróżnia trzy rodzaje niepożądanych odczynów poszczepiennych: łagodne, poważne i ciężkie. Czy przymuszanie do szczepień, które mogą wywołać te odczyny nie jest sprzeczne z art. 47 Konstytucji RP, który gwarantuje każdemu prawo do ochrony życia prywatnego, rodzinnego oraz do decydowania o swoim życiu osobistym? 10) W jaki sposób można ubiegać się o odszkodowanie za śmierć lub uszczerbek na zdrowiu na skutek niepożądanych odczynów poszczepiennych wymienionych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia? 11) W jaki sposób lekarz może wykluczyć nadwrażliwość na składniki szczepionki przed szczepieniem? Proszę wymienić konkretne badania, które można wykonać w celu wykluczenia nadwrażliwości na składniki szczepionki lub niedoborów odporności. 12) Czy prawdą jest, że Światowa Organizacja Zdrowia zaleca szczepienia ochronne? Czy zaleca przymuszanie do szczepień? Jeśli tak, to w jakiej formie? 13) W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. SK 81/19 kalendarz szczepień nie stanowi źródła obowiązkowych szczepień w związku z powyższym w oparciu o jaką podstawę prawną (który artykuł) uważa organ, że akurat te szczepienia są obowiązkowe i wymagalne w stosunku do mojego dziecka? W dniu 8 lipca 2024 r. PPIS w Nowym Sączu udzielił wnioskodawczyni odpowiedzi: Ad 2 – Tutejszy organ prowadzi wykaz osób uchylających się od szczepień obowiązkowych, obejmujący dzieci i młodzież do 19 roku życia, podlegające szczepieniom według obowiązkowego Programu Szczepień Ochronnych. Ad 5 – W okresie ostatnich 5 lat nie nałożono grzywien na lekarzy, którzy nie wywiązali się z obowiązku zgłoszenia niepożądanego odczynu poszczepiennego. Ad 6 – Tutejszy organ nie posiada informacji na ten temat. Ad. 7 W okresie ostatnich 5 lat odnotowano 12 ciężkich lub poważnych niepożądanych odczynów poszczepiennych na terenie objętym działaniem tutejszego organu (dane bez uwzględnienia odczynów poszczepiennych po szczepieniu przeciw Covid 19). Ad 8 – Tutejszy organ nie posiada informacji na ten temat. Ad 13 – W dniu 29 września 2023 r. w Dzienniku Ustaw RP opublikowane zostało rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, stąd wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., nie ma zastosowania w obecnym stanie prawnym. Dalej zaś wskazał, że zagadnienia poruszane w pozostałych pytaniach nie stanowią informacji publicznej i nie podlegają udostępnieniu w tym trybie. W skardze z dnia 12 lipca 2024 r. M. Z. zarzuciła Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w Nowym Sączu naruszenie art. 4 ust.1 w zw. z art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 2, art. 3 ust. 1 pkt 1 oraz art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej przez nieudostępnienie informacji publicznej, wnosząc o: 1) zobowiązanie do udzielenia informacji publicznej z wniosku z dnia 21 czerwca 2024 r., 2) orzeczenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3) wymierzenie na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. grzywny w maksymalnej wysokości, 4) zasądzenie kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa adwokackiego). W ocenie skarżącej pismo, które otrzymała, stanowi odpowiedź w nikłym stopniu i odesłanie do publikacji. W odpowiedzi na skargę PPIS wniósł o odrzucenie skargi i umorzenie postępowania albo oddalenie skargi. PPIS – powołując się na wyrok WSA w Poznaniu z dnia 15 grudnia 2023 r. (sygn. akt II SAB/Po 160/23) – wskazał, że wniosek skarżącej to formularz rozpowszechniany przez ruchy antyszczepionkowe i rozsyłany w całej Polsce w reakcji na przypomnienia o obowiązkowych szczepieniach ochronnych dzieci, zaś skarżąca nie zgłaszała żadnych zastrzeżeń co do kompletności lub jasności odpowiedzi. W zakresie pytania nr 1 odesłano do opracowań naukowych, bo inspekcja nie prowadzi badań naukowych i statystycznych co do czasu utrzymywania się uodpornienia po konkretnych szczepionkach podawanych na obszarze działania i nie dysponuje danymi i wiedzą w tym zakresie. W zakresie pytania nr 3 odesłano do opracowań naukowych, bo inspekcja nie prowadzi statystyk szczepień ani badań w tym zakresie z uwagi na narodowość szczepionej populacji. W zakresie pytań nr 4 i nr 11 podniesiono, że ich adresatami powinni być lekarze wykonujący szczepienia, a przepisy k.p.a. o przekazaniu podania do organu właściwego nie mają zastosowania. W zakresie pytania nr 9 podniesiono, że ocena konstytucyjności należy do Trybunału Konstytucyjnego. W zakresie pytania nr 10 podniesiono, że środki ochrony prawnej w razie wystąpienia zdarzenia medycznego leżą poza kompetencjami inspekcji sanitarnej, a informacja publiczna to informacja o działaniach organu. W zakresie pytania nr 12 podniesiono, że PPIS nie może oceniać działań innych instytucji lub organizacji krajowych i europejskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, albowiem zgodnie z art. 119 pkt 4 oraz art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), dalej: "p.p.s.a.", jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Z kolei § 1a powołanego przepisu stanowi, że jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Nadto zgodnie z § 2, Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może również orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości lub w części (art. 151 p.p.s.a.) Dla dopuszczalności skargi na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie jest wymagane poprzedzenie jej jakimkolwiek środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej, ani wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. W sprawach dostępu do informacji publicznej zakres przedmiotowy wyznacza pojęcie informacji publicznej (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 902 - dalej jako "u.d.i.p."), zaś zakres podmiotowy - wykonywanie zadań publicznych przez adresata wniosku (art. 4 ust. 1 tej ustawy). Rzeczą organu, do którego wpływa wniosek o udostępnienie informacji publicznej, jest załatwienie go w przepisany sposób, czyli udostępnienie informacji, jeśli ją wytworzył bądź jest w jej posiadaniu, albo odmowa lub umorzenie postępowania z przyczyn uregulowanych ustawą, albo wreszcie poinformowanie, że żądane dane nie stanowią informacji publicznej w rozumieniu ustawy. W przypadku złożenia skargi na bezczynność w zakresie udostępnienia informacji publicznej obowiązkiem sądu jest zbadanie, czy sprawa mieści się w zakresie podmiotowym i przedmiotowym u.d.i.p. Stwierdzenie, że podmiot, do którego zwrócił się wnioskodawca, był zobowiązany do udzielenia informacji publicznej oraz że żądana informacja miała charakter informacji publicznej w rozumieniu przepisów u.d.i.p., pozwala na dokonanie oceny, czy w konkretnej sprawie można skutecznie zarzucić wskazanemu podmiotowi bezczynność w zakresie realizacji wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Skuteczne złożenie wniosku o udostępnienie informacji publicznej inicjuje postępowanie, w ramach którego organ zobowiązany jest w pierwszej kolejności ocenić charakter żądanej informacji pod kątem uznania jej za informację publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p., a następnie, w razie uznania żądanej informacji za publiczną, informację tę udostępnić bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem (art. 13 ust. 1 w zw. z art. 14 ust. 1 u.d.i.p. - z zastrzeżeniem art. 13 ust. 2, art. 14 ust. 2 i art. 15 ust. 2) lub w tym terminie wydać, na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p., decyzję o odmowie jej udostępnienia, bądź też - w razie uznania, że żądana informacja nie spełnia kryteriów informacji publicznej lub że jest ona dostępna w innym trybie (art. 1 ust. 2), powiadomić wnioskodawcę, że w przypadku jego żądania przepisy u.d.i.p. nie znajdują zastosowania. Niewątpliwie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny jest organem obowiązanym do udostępniania informacji publicznej. W pkt. I wyroku Sąd zobowiązał organ do udzielenia odpowiedzi na pytania nr 3 i 4 zawarte we wniosku skarżącej z dnia 21 czerwca 2024 r., na podstawie art. 149 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. Pytanie nr 3 brzmiało następująco:. "Według informacji od prof. I. P. ogniska odry w Polsce związane są z migracjami (chorują osoby narodowości romskiej, czeczeńskiej i ukraińskiej). Jakie są statystyki wykonanych u takich osób szczepień za ostatnie 5 lat na terenie działania organu?" Zdanie pierwsze tego pytania rzeczywiście nie ma nic wspólnego z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, a tylko przytacza pogląd wymienionej tam z imienia i nazwiska osoby. Pytanie o informację publiczną zawarte zostało w zdaniu ostatnim i nie udzielono na nie odpowiedzi. Tymczasem, jeżeli organ takich statystyk nie prowadzi, to wystarczające jest pisemne poinformowanie o tym wnioskodawczyni. Pytanie nr 4 brzmiało natomiast: "Ile szczepień zostało odroczonych przez lekarzy w ciągu ostatnich 5 lat na terenie działania organu i kto ustala listę przeciwwskazań do szczepień w Polsce? Kto ponosi odpowiedzialność za te ustalenia?" Pytanie to co do zasady jest pytaniem o informację publiczną, jednak niekoniecznie zostało skierowane do podmiotu, który posiada na ten temat wiedzę, albowiem zgodnie z art. 17 ust. 2 i ust. 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 924), wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. W przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Jeśli zatem organ nie posiada wiedzy umożliwiającej odpowiedź tj. nie prowadzi statystyk odroczonych szczepień, również o tym fakcie winien poinformować skarżącą. Oczywistym jest natomiast, że skoro o przeciwwskazaniu do szczepienia orzeka lekarz, to orzeczenie to jest wynikiem jego wiedzy, doświadczenia i umiejętności zawodowych oraz jest ustalane indywidulanie w każdym przypadku badanego pacjenta. Wynika to z przywołanej wyżej ustawy oraz pośrednio z norm prawnych dotyczących zasad wykonywania zawodu lekarza, zawartych w ustawie z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1287 z późn. zm.) i nie jest pytaniem o informację publiczną a o treść przepisów prawa. W pozostałym zakresie, tj. w zakresie pytań nr 1,9,10,11,12 Sąd podziela pogląd organu, że pytania te nie dotyczą informacji publicznej. Pytanie nr 1 dotyczy wiedzy specjalistycznej z zakresu medycyny; pytanie nr 9 jest pytaniem o interpretację przepisów prawa; pytanie nr 10 jest pytaniem o przepisy prawa i równocześnie prośbą o poradę prawną; pytanie nr 11 jest pytaniem o wiedzę specjalistyczną z zakresu medycyny, pytanie nr 12 jest pytaniem do Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) a z punktu widzenia organu – pytaniem o przypuszczenia a nie fakty. Zarówno pytania o obowiązujące prawo, jak i pytania o wiedzę specjalistyczną nie mają za przedmiot faktów, które podlegają ujawnieniu poprzez instytucję dostępu do informacji publicznej. Podobnie organ nie ma obowiązku odpowiadać na pytania które dotyczą działalności zupełnie innej instytucji czy innego organu lub podmiotu – bo pytania te po prostu nie dotyczą jego zadań i kompetencji. Na pozostałe pytania tj. pytania nr 2,5,6,7,8,13 organ udzielił skarżącej odpowiedzi w terminie wynikającym z obowiązujących przepisów u.d.i.p. (14 dni). Sam fakt, że skarżąca nie jest odpowiedziami usatysfakcjonowana, nie ma wpływu na ocenę działania organu. Wobec powyższego w pkt. II wyroku Sąd stwierdził, że organ pozostawał w bezczynności (co do odpowiedzi na pytania nr 3 i 4), co jednak wynikało wyłącznie z faktu błędnego zakwalifikowania pytań jako nie zawierających wniosku o informacją publiczną. Wobec powyższego bezczynność organu w żadnym wypadku nie miała cech rażącego naruszenia prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego lekceważenia wniosków skarżącego, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. W pkt. III wyroku Sąd oddalił skargę w zakresie wniosku o wymierzenie organowi grzywny. Zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd w przypadku, o którym mowa w § 1, może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Z brzmienia powołanego przepisu wynika, że ustawodawca sądowi pozostawił ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zdyscyplinowania organu, który dopuszcza się bezczynności lub przewlekłości w prowadzeniu postępowania. W przypadku grzywny, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., główną funkcją jej wymierzenia jest niewątpliwie dyscyplinowanie organów. W realiach niniejszej sprawy Sąd uznał, że szczególne okoliczności, wskazujące na konieczność nałożenia na organ grzywny nie zachodzą, albowiem nie sposób przyjąć, że organ działał w sposób nacechowany złą wolą. O kosztach orzeczono w pkt. IV wyroku na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości 597 zł składa się: kwota 100 zł tytułem uiszczonego przez skarżącą wpisu; kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia adwokata reprezentującego skarżącą oraz kwota 17 zł tytułem uiszczonej przez pełnomocnika skarżącej opłaty skarbowej za złożony dokument pełnomocnictwa.