II SAB/Kr 160/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. F. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie postępowania o nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu . W dniu 6 marca 2014r. skarżący złożył ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie swej skargi na bezczynność Wojewody. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na zły stan zdrowia. Podkreśla, iż w wyniku wypadku jakiemu uległ dostał ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, pozostaje w trakcie leczenia, co potwierdza biegły Sądu Okręgowego w N.. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, iż przedmiotowy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego w niniejszej sprawie, poprzedni – postanowieniem referendarza sądowego z dnia 31 stycznia 2014r. został rozpoznany odmownie. A zatem ponieważ poprzednie postanowienie w przedmiocie prawa pomocy stało się prawomocne, obecny wniosek strony rozpoznawany jest w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wynika z tego, iż przepisy cyt. ustawy dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. W niniejszej sprawie nie nastąpiła jednak taka zmiana okoliczności istotnych, aby miało to wpływ na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynika jednoznacznie, czy skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie czy z synem ponieważ na ten temat pojawiają się dwa odmienne oświadczenia w dwóch odrębnych wnioskach skarżącego o przyznanie prawa pomocy ( wniosek z 4.03.2014r. oraz z 15.03.2014r. ). Aktualnie skarżący nie ma żadnego źródła utrzymania. Nie prowadzi działalności gospodarczej. Jak wskazuje w uzupełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy – osoba, na której utrzymaniu skarżący pozostawał do tej pory - siostra - zmarła w dniu [...] marca 2014r. Z akt sprawy wynika, iż skarżący nie posiada na własność żadnych nieruchomości. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania cennych ruchomości czy oszczędności. Z dodatkowych dokumentów i oświadczeń skarżącego złożonych na wezwanie Sądu wynika, iż skarżący jest osobą schorowaną, po ciężkim wypadku ( załącza dwa zaświadczenia lekarskie z gabinetu lekarskiego Biegłego SO w N. oraz zaświadczenie ze szpitala w Z. – z Poradni zdrowia Psychicznego ). Skarżący stwierdza, iż nie jest w stanie zrozumieć sensu pisma sądowego wzywającego go do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie skarżący nie wyjaśnia z kim prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ( a jak wskazano powyżej, dane zawarte w dwóch formularzach złożonych przez stronę są odmienne i niespójne ), z czego aktualnie się utrzymuje, nie przedstawia zeznań podatkowych za 2012 oraz 2013r. , nie wyjaśnia do kogo należy lokal mieszkalny, w którym skarżący zamieszkuje i jest zameldowany, nie przedstawia rachunków bankowych, nie potwierdza żadnymi dokumentami kosztów utrzymania oraz kosztów leczenia, nie oświadcza, czy posiada samochód. Jedyną okoliczność nową jaką podaje to śmierć siostry, o której to siostrze do tej pory – składając poprzednie wnioski – nie wspominał. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Jak uznano po analizie dokumentów zawartych w aktach sprawy, dane zwarte w złożonym przez stronę oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają zatem cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącego w wybiórczym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno wysokości uzyskiwanych dochodów potwierdzonych stosownymi dokumentami skarbowymi, obciążeń budżetu domowego, szczegółowych danych majątkowych, jak również ponoszonych kosztów utrzymania. Okoliczności tych skarżący nie wyjaśnił w sposób precyzyjny i oczywisty. Wskazał jedynie, iż nie osiąga żadnych dochodów i nie prowadzi działalności gospodarczej. Co do pozostałych okoliczności, o których był pytany – nie oświadczył się w żaden sposób. Nie przedstawił danych, dokumentów czy oświadczeń dotyczących kosztów utrzymania, posiadanego majątku, samochodów, oszczędności, kosztów leczenia, prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami tj. wymienionym w formularzy z dnia 4 .03.2014r. synem z równoczesnym określeniem jego majątku, dochodów itd. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, a orzekający nie dysponuje na chwilę obecną pełnymi danymi uzasadniającymi przyznanie mu takowej pomocy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż orzekający nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna zatem poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów pozyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200,203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc się również do wniosku o ustanowienie adwokata, uznano, iż strona również nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia ew. pełnomocnika z wyboru w sprawie. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Orzekający, na podstawie zebranych w sprawie materiałów, nie jest w stanie wystarczająco i przekonywująco stwierdzić, iż skarżący, z uwagi na przedstawione przez niego okoliczności, do takich osób należy, w szczególności biorąc pod uwagę, iż w pierwotnym formularzu ani w jego uzupełnieniu skarżący nie wyjawił podstawowych danych dotyczących jego aktualnego utrzymania, źródła dochodów, majątku, oszczędności, prowadzenia wspólnego gospodarstwa z innymi osobami, a ma to istotne znaczenie zarówno dla oceny przesłanek przyznania prawa pomocy jak i wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata należy uznać - w świetle wskazanych powyżej okoliczności - za nieuzasadnione i wątpliwe. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).