II SAB/Kr 203/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. w przedmiocie samowoli budowlanej p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od opłaty kancelaryjnej należnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 4 grudnia 2017r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w formie opłaty kancelaryjnej za porządzenie uzasadnienia wyroku WSA w Krakowie sygn. akt II SAB/Kr 203/17. Skarżący wskazuje, iż domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na podeszły wiek – skarżący ma 96 lat, inwalidztwo I grupy, trudną sytuację zdrowotną i bytową, niezdolność do samodzielnej egzystencji. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie w części. Z akt sprawy wynika, iż L. M. jest osobą w podeszłym wieku, inwalidą I grupy, leżącym i wymagającym opieki osób trzecich. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód wynosi 4600 zł i stanowi go świadczenie emerytalne. Jako zobowiązania miesięczne skarżący wymienia : koszty na mieszkanie [...] zł, opłaty za media [...] zł, koszty zabiegów rehabilitacyjnych [...] zł, koszty opiekuna codziennej pielęgnacji [...] zł, leki [...] zł. Łącznie [...] zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi udział w spółdzielczym prawie do mieszkania o pow. 48 m2. Wnioskodawca wskazuje, iż od 9 lat toczy się proces spadkowy po jego żonie, który uniemożliwia korzystanie z wszystkich zgromadzonych przez niego oszczędności, gdyż zostały one praktycznie zablokowane. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie uiścić należnych obecnie kosztów w formie opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę wysokość stałych, pewnych dochodów strony w wysokości 4600 zł z emerytury - w odniesieniu do określonych choć nieudokumentowanych wydatków na utrzymanie w kwocie łącznej [...] zł , braku oszczędności i cennych ruchomości, niepełnosprawności, inwalidztwa I grupy, niesamodzielności egzystencji wymagającej opieki innych osób, wieku podeszłego ( 97 lat ) - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od aktualnie wymaganych kosztów sądowych w formie opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację bytową i zdrowotną skarżącego - uiszczenie wymaganych obecnie kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Natomiast z uwagi na wysokość świadczenia emerytalnego skarżącego ( 4600 zł ), brak udokumentowania wydatków ponoszonych na utrzymanie , zabiegi, opiekę osób trzecich, brak innych osób nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu, niewskazanie dodatkowych obciążeń budżetu jak np. zadłużenia, a także oświadczenie, iż skarżący posiada oszczędności, których faktycznie nie jest w stanie obecnie wykorzystać, ale one są – nie daje podstaw do pełnego zwolnienia od kosztów sądowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych danych i oświadczeń, biorąc pod uwagę specyficzną sytuację rodzinną - do takich osób jednak nie należy. Podsumowując należy uznać, iż w aktualnej sytuacji finansowej, zwolnienie skarżącego w pełni od kosztów sądowych byłoby niezasadne natomiast pomoc wnioskodawcy w formie zwolnienia od aktualnie wymaganych kosztów w formie opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku jest właściwa i wychodzi naprzeciw ciężkiej życiowo sytuacji strony skarżącej. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).