II SAB/Kr 22/18

Kraków, dnia 21 czerwca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 czerwca 2018 r. odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. B. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 czerwca 2018 r. w ten sposób, że: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości; 2. ustanowić skarżącemu adwokata z urzędu Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania Inspektor Nadzoru Budowlanego. We wniosku tym skarżący oświadczył, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego wynosi 1.643,64 zł. Skarżący jest właścicielem domu o pow. 140 m2 ora starego [...]. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, iż jest 82-letnim niepełnosprawnym emerytem, po [...], ma [...]. Nie prowadzi działalności gospodarczej – [...] od 5 lat. Wnosi o zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie pomocy prawnej, gdyż nie jest w stanie zadbać o swoje interesy, w związku z chorobą i wiekiem. Skarżący określił wykaz koniecznych zobowiązań i wydatków miesięcznych jakie ponosi, opłata za prąd – 351 zł ( okres zimowy), woda - 32,00 zł, opał na zimę – 1.750 zł, lekarstwa - 156 zł, koszty wyżywienia - 950 zł, opłata roczna za dom z ogrodem – 548 zł ( 46 zł miesięcznie). W terminie otwartym do uzupełnienia wniosku skarżący złożył ponownie formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, w którym zawarte są informacje stanowiące odpowiedź na wezwanie referendarza o jego uzupełnienie. Skarżący wyjaśnił, miedzy innymi, iż [...], o który została zapytany zarejestrowany jest na kuzyna P. J.. Do wniosku skarżący dołączył kserokopie następujących dokumentów : zeznanie podatkowe za rok 2017, decyzje z dnia 15 kwietnia 2011r. o wykreślenie z ewidencji gospodarczej [...], faktura za lekarstwa z 2016 r. i z lutego 2018 r. na kwotę 33.08 zł. dwie karty informacyjne z leczenia skarżącego w [...] z kwietnia 2017 r. i września 2017 r. odcinek opłaty za prąd z listopada 2017 r. – 351 zł, zaświadczenie Komendanta Powiatowej Starzy Pożarnej w [...] z dnia 28 kwietnia 2015 r. zaświadczające, że dnia [...] kwietnia 2015 r. w miejscowości [...], ul. [...] miał miejsce pożar budynku mieszkalnego. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2018 r. referendarz sądowy oddalił wniosek A. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący wezwany do wyjaśnienia czy prowadzi działalność gospodarczą – [...] z siedzibą w [...], ul. [...] odpowiedział, iż [...] jest zarejestrowany na kuzyna P. J.. Tymczasem jak wynika z dostępnych środków przekazu skarżący w dniu 1 sierpnia 2016 r. zarejestrował niezależnie od wcześniej prowadzonej działalność gospodarczą –[...]. Co prawda skarżący dołączył do wniosku decyzję o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej z dniem 15 kwietnia 2011 r., ale dotyczy ona firmy [...]. Nie wyjaśnił więc sposób nie budzący wątpliwości czy działalność tą prowadzi nadal czy też nie , ewentualnie czy na jego działce prowadzi ją ktoś inny. Od powyższego postanowienia A. B. wniósł sprzeciw. Stwierdził, że postanowienie referendarza sądowego jest dla niego krzywdzące. Do sprzeciwu dołączył wydruk z CEIDG potwierdzający zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej pod nazwą [...] z dniem 1 sierpnia 2016 r. Ponadto z załączonego oświadczenia wyraźnie wynika, że dom skarżącego jest częściowo zniszczony, spaleniu bowiem uległa część mieszkalna, konstrukcja dachu oraz elementy wyposażenia gospodarstwa domowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej P.p.s.a.), sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej. Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Należy przy tym zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Zdaniem Sądu dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, w tym oświadczenia wnioskodawcy złożone na etapie wniesienia sprzeciwu, wydruk z CEIDG potwierdzający zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, zaświadczenie Komendanta Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w [...] potwierdzające zniszczenie domu na skutek pożaru, a także załączone faktury umożliwiają uznanie, że sytuacja wnioskodawcy nie pozwala mu obecnie na poniesienie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie oraz na pokrycie wynagrodzenia fachowego pełnomocnika. Przede wszystkim wskazać należy, że skarżący jest osoba w podeszłym wieku, schorowaną, jego jedynym źródłem dochodu jest emerytura w kwocie 1.643,64 zł, która musi wystarczyć na pokrycie bieżących rachunków i kosztów życia codziennego. Mając na względzie przytoczoną argumentację, Sąd działając w trybie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.