II SAB/Kr 221/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie skargi na bezczynność Akademii [....] w K. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżącego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K. W dniu 8 listopada 2016r. skarżący M.B. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie swej skargi na bezczynność [....] w K. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Strona skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika z uwagi na bardzo niskie dochody z MOPS, bezrobocie, zły stan zdrowia - a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia adwokata lub radcy. Zdaniem orzekającego, wniosek strony skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z samodzielnie. Utrzymuje się ze świadczeń przyznawanych przez opiekę społeczną, zasiłków celowych, na dowód czego przedkłada stosowne decyzje MOPS w K. Miesięczny dochód z tego tytułu określa na kwotę ok. 380 zł. Jest osobą bezrobotną , bez prawa do zasiłku – przedkłada zaświadczenia z GUP w K. Ponadto skarżący jako obciążenia wykazuje egzekucję komorniczą na kwotę 850 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżący nie posiada żadnych nieruchomości. Nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Do wniosku skarżący dołączył kopię decyzji o przyznaniu wykazanych zasiłków. Z treści tych decyzji wynika, że wedle ustaleń organów pomocy społecznej skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, bez źródeł stałego dochodu, bez możliwości samodzielnego zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych. Z urzędu wiadomo również, iż wnioskodawca skierowany był do otrzymania pomocy żywnościowej współfinansowanego przez [....] . W treści tego skierowania jako powody udzielenia pomocy wskazano na ubóstwo i bezrobocie skarżącego ( akta sprawy II SAB/Kr 39/16 ). Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący wykazał skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość stałych miesięcznych dochodów w kwocie około 380 zł z opieki społecznej w formie zasiłków celowych, samotność, bezrobocie, stan zdrowia wymagający leczenia i rehabilitacji, brak oszczędności, brak własnego majątku nieruchomego - nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W związku z powyższym, zwolnienie strony od konieczności uiszczenia kosztów sądowych uznano za uzasadnione. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata uznano, iż strona wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie, w aktualnej sytuacji materialno – rodzinnej ponieść również kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępstwa procesowego. Wnioskodawca posiada bowiem bardzo niski dochód z tytułu świadczeń socjalnych z MOPS, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie ma oszczędności, nie ma majątku, zdaniem więc orzekającego, nie jest aktualnie w stanie poczynić oszczędności w celu wygenerowania stosownej kwoty koniecznej dla opłacenia ew. pełnomocnika z wyboru. Dochody osiągane przez wnioskodawcę z tytułu zasiłków celowych są na tyle niskie, iż przy równoczesnym uiszczeniu kosztów utrzymania, nie jest w stanie poczynić oszczędności. W obecnej sytuacji nie jest on zatem w stanie, zdaniem orzekającego, pokryć także kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Orzekający natomiast, przy uznaniu czy wnioskodawcy należy przyznać adwokata czy radcę prawnego z urzędu, czy też nie, bierze pod uwagę jedynie przesłanki ekonomiczne i sytuację materialną i bytową wnioskodawców, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które merytorycznie uzasadniałyby bądź nie przyznanie kwalifikowanego zastępstwa procesowego w sprawie. Regulacje cytowanej ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zakresie prawa pomocy nie uzależniają bowiem przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. W powyższej sprawie, zdaniem orzekającego, sytuacja rodzinno – bytowa strony uzasadnia przyznanie jej pomocy również w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób należy. Dlatego przyznanie mu prawa pomocy w zakresie pełnym obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie dla niego adwokata należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).