II SAB/Kr 244/17

Sygn. akt II SAB/Kr 244 /17 P O S T A N O W I E N I E Dnia 21 marca 2018r. Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. M. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie skargi na bezczynność Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od opłaty kancelaryjnej oraz wpisu sądowego, ustanowić dla skarżącego radcę prawnego z urzędu. Sygn. akt II SAB/Kr 244 /17 U Z A S A D N I E N I E W dniu 21 marca 2018r. skarżący S. M. złożył wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz wpisu sądowego od ew. skargi kasacyjnej oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na bezczynność Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] . Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego i opłaty za sporządzenie uzasadnienia ( pismo z 24 stycznia 2018r. ) z uwagi na niskie dochody, bardzo zły stan zdrowia i wydatki z tym związane. Dodaje, iż z powodu chorób od 2008 roku musiał ograniczyć swą działalność zarobkową. Pracuje w niepełnym wymiarze godzin tygodniowo jako [...]. W zasadzie obecnie, całe swe wynagrodzenie przeznacza na wyżywienie, leki, dojazdy do pracy i na leczenie. Żyje na granicy minimum socjalnego. Dodaje, iż korzysta z pomocy socjalnej z Gminy . Zdaniem orzekającego wniosek skarżącego zasługuje we wnioskowanym zakresie na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Źródłem utrzymania wnioskodawcy jest wynagrodzenie za pracę w charakterze [...] w niepełnym wymiarze godzin w wysokości 1 600 zł. Sam skarżący jest osobą schorowaną, na leki oraz utrzymanie - wynajem mieszkania wydaje miesięcznie ok. 1600 zł. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy oraz innych aktach prowadzonych w tut. sądzie postępowań ( np. II SO Kr 6/10 ) wynika , iż nie posiada on na własność żadnych nieruchomości, zamieszkuje w wynajmowanym lokalu mieszkalnym o pow. 45 m2. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania innych nieruchomości, cennych ruchomości czy oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie należnego na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego oraz opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku nie byłoby, zdaniem orzekającego, aktualnie możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić należnych kosztów, aktualnie wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów skarżącego w wysokości 1600 zł, w odniesieniu do zwyczajowych wydatków na utrzymanie , braku oszczędności, wydatków na leczenie, braku własnych nieruchomości, z których skarżący mógłby czerpać pożytki, faktu korzystania z funduszy przeznaczonych dla [...] - w kontekście wysokości należnych ew. kosztów - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego od ew. skargi kasacyjnej oraz opłaty kancelaryjnej. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym przyznanie pomocy we wnioskowanym zakresie tj. poprzez zwolnienie od wpisu sądowego i opłaty kancelaryjnej. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób należy. Dlatego przyznanie mu prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez stronę - obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia ew. kosztów opłaty kancelaryjnej oraz wpisu sądowego, który będzie ew. wymagany od złożonej skargi kasacyjnej w celu umożliwienia skarżącemu skorzystania z drogi sądowej, należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego o ustanowienie radcy prawnego , orzekający uznał, iż wobec istniejącego w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( art. 175 § 1 ) – tzw. przymusu adwokackiego, radcowskiego obligującego strony skarżące do wnoszenia skarg kasacyjnych po sporządzeniu ich przez kwalifikowanego pełnomocnika oraz wobec kosztów, jakie należałoby ponieść w celu ustanowienia pełnomocnika z wyboru w odniesieniu do dochodów, jakie otrzymuje skarżący – uznano, iż ustanowienie dla strony radcy prawnego jest zasadne. Regulacje cyt. ustawy w zakresie przyznania prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Poniesienie przez skarżącego, zdaniem orzekającego, pełnych kosztów postępowania ( tj. i kosztów sądowych i kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru ) mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym jego utrzymaniu. W takiej sytuacji odmowa przyznania stronie pomocy w postaci wyznaczenia radcy prawnego mogłaby doprowadzić do pozbawienia jej konstytucyjnego prawa do sądu. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).