II SAB/Kr 67/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.C. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej Nr [...] w K. p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu . W dniu 5 lipca 2010r. skarżąca B.C. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej Nr [...] w K. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z uwagi na skomplikowany charakter sprawy, nieznajomość prawa, a także niskie dochody rodziny, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i opłacenia pełnomocnika z wyboru. Wskazuje, iż obecnie, po śmierci męża, samotnie wychowuje dwójkę dzieci w wieku szkolnym, sama jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką małoletnich dzieci w wieku szkolnym. Rodzina utrzymuje się z zasiłków rodzinnych i pochodnych w wysokościach – 340 zł, 182 zł , a także renty rodzinnej po zmarłym ojcu w kwocie 721 zł. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą 1243 zł. Sama skarżąca jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy jako poszukująca pracy, bez prawa do zasiłku z uwagi na brak świadectwa pracy. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca nie posiada na własność żadnych nieruchomości. Wnioskodawczyni nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości, dodaje natomiast, iż jest właścicielką samochodu osobowego - 14 letniego Cinquecento. Skarżąca wskazuje również, iż posiada środki finansowe na książeczce rodzinnej w kwocie [...] zł oraz na rachunku oszczędnościowym w kwocie [...] zł. Skarżąca przedstawia decyzję [...] dotyczącą przyznania zasiłków rodzinnych, odcinek renty rodzinnej, a także decyzję Starosty dotyczącą uznania skarżącej za osobę bezrobotną od dnia 4 stycznia 2010r. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca wykazała wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów w wysokości łącznie [...] zł, konieczność utrzymania dwójki małoletnich dzieci, bezrobocie bez prawa do zasiłku, brak własnych nieruchomości, zwyczajowe koszty utrzymania - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swoich dzieci ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie adwokata, uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawczyni wykazuje bowiem dwa rachunki bankowe, na których zgromadzone są kolejno kwoty [...] zł ( książeczka rodzinna ) oraz rachunek oszczędnościowy – [...] zł. Nie można zatem stwierdzić, iż rodzina nie posiada jakichkolwiek środków finansowych, i nie ma żadnego zabezpieczenia finansowego umożliwiającego pokrycie części kosztów, szczególnie wobec okoliczności, iż udział kwalifikowanego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Przy ocenie, czy wnioskodawcy należy przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym czy tylko częściowym bierze się pod uwagę jedynie sytuację materialną i bytową strony wnioskującej. Orzekający uznał, iż pomimo, że strona posiada zgromadzone środki finansowe na rachunkach bankowych, to biorąc pod uwagę całokształt okoliczności, w tym konieczność samotnego wychowania dwójki dzieci, bezrobocie skarżącej, brak majątku trwałego – przyznanie wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niej adwokata byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym pełnym zwolnieniu wnioskodawczyni od kosztów sądowych nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).