II SAB/Kr 76/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.P. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 22 lipca 2016 r. w sprawie ze skargi J.P. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z. postanawia: zmienić postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 22 lipca 2016 r. i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący J.P. pismem z dnia 1 marca 2016 r. wniósł skargę na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 23 maja 2016 r. skarżący został wezwany do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 100 zł, tj. w wysokości określonej w § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz.2193). W odpowiedzi na powyższe wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżący pismem z dnia 10 czerwca 2016 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego w formularzu "PPF" wynika, iż skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód netto wynosi 1.678,22 zł i stanowi go świadczenie emerytalne w wysokości 1.544,94 zł i dopłata obszarowa w wysokości 133,28 zł. W skład majątku strony wchodzi dom o powierzchni 60 m² bez wartości, mieszkanie wielkości 8 m², budynek gospodarczy bez wartości oraz nieruchomość rolna o areale 2,86 ha oraz grunty leśne wielkości 0,7 ha. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności, ani cennych przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Stan konta bankowego skarżącego wynosi 2,50 zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy J.P. podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Skarżący ma 75 lat i cierpi na szereg schorzeń. Choruje na nadciśnienie, bezsenność, hemoroidy, zanik kości kręgosłupa, niewydolność rozkurczową i arytmię serca, stłuczenie i rozedmę płuc, chorobę wieńcową, woreczka żółciowego i wątroby, naczyniaka w brzuchu. Dom, w którym zamieszkuje jest w stanie ruiny i nie przedstawia żadnej wartości. Nie ma w nim prądu, wody, łazienki, ani centralnego ogrzewania. Podał, że gospodarstwo rolne stanowią ugory z powodu zakazania mu wszelkiej pracy. Nie jest on zatem w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych bez uszczerbku na jego zdrowiu i życiu. Do wniosku dołączona została kopia historii rachunku bankowego strony za okres od 1 czerwca 2016 roku do 2 czerwca 2016 roku (saldo końcowe 2,50 zł), kopie faktur z dnia 30 kwietnia 2016 roku za zakup produktów spożywczych na łączną kwotę 1.914,99 zł oraz odcinek pobieranego świadczenia w wysokości 1544,94 złotych. Referendarz sądowy, uznając powyższe dane za niewystarczające, wezwał skarżącego do potwierdzenia stosownymi dokumentami okoliczności wskazanych we wniosku. Następnie, biorąc pod uwagę, że skarżący nie zastosował się do wezwania oddalił postanowieniem z dnia 22 lipca 2016 r. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia podnosząc, że okoliczności dotyczące jego sytuacji finansowej są znane sądowi z urzędu, albowiem w kilku sprawach korzystał już ze zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718) - dalej "P.p.s.a", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia na urzędowym formularzu obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest wyjątkiem od przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zasady, zgodnie z którą strony postępowania ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto jako forma dofinansowania z budżetu państwa powinna się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). W sytuacji gdy sąd uzna, że oświadczenie jest niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych lub stanu rodzinnego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy lub budzi wątpliwości, możliwe jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego o którym mowa w art. 255 P.p.s.a W ocenie sądu, oświadczenie o stanie majątkowym złożone na urzędowym formularzu było dostateczne dla ustalenia, że skarżący nie posiada wystarczających środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Na przestrzeni ostatnich lat skarżący wielokrotnie inicjował postępowania sądowoadministracyjne. Sądowi z urzędu wiadomo, że w sprawach tych korzystał z prawa pomocy w zakresie częściowym (m in. akta spraw II SAB/Kr 297/14, III SAB/Kr 79/14, II SA/Kr 1256/14). Z oświadczeń skarżącego znajdujących się w aktach spraw znanych Sądowi z urzędu, a także dokumentach niniejszej sprawy, wynika, iż posiada on dom o pow. 60 m2 – jak wskazuje, bez wartości. Dom ten nie ma prądu, wody, łazienki i CO i jest w stanie ruiny nie posiadającej żadnej wartości. Zajmuje w nim mieszkanie o pow. 8 m2. Skarżący ponadto jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 3,56 ha ugoru, w tym 0,7 ha lasu. Skarżący nie wykazuje natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Okoliczności te wskazują jednoznacznie, że skarżący nie należy do osób majętnych i wygospodarowanie przez niego nawet niewielkich kwot na opłaty sądowe jest bardzo utrudnione. Zważywszy na wysokość comiesięcznego dochodu, samotność, podeszły wiek i bardzo zły stan zdrowia, niecelowe było wzywanie skarżącego o przedłożenie dodatkowych dokumentów, zwłaszcza, że ich pozyskanie, jak i wiążący się z tym koszt mogło – jak się wydaje – przekroczyć możliwości skarżącego. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu, co uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd, w tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.