II SAB/Kr 94/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 4 października 2016r na posiedzeniu niejawnym wniosku P.R. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie skargi na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w K. p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. ustanowić dla skarżącego radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. W dniu 5 września 2016r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie skargi na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w K. Skarżący domaga się przyznania prawa pomocy z uwagi na brak dochodów, duże koszty utrzymania. Wskazuje, iż jest kawalerem, studentem, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Podnosi, iż utrzymuje się z alimentów otrzymywanych od ojca oraz pomocy materialnej od matki. Skarżący podnosi, iż nie stać go przede wszystkim na opłacenie radcy prawnego w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Nie ma oszczędności, nie pracuje. Rodzice mieszkają w innym mieście. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Rozpoznając zatem wniosek stwierdzono, iż z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Źródłem jego utrzymania są alimenty od ojca w kwocie 550 zł oraz pomoc finansowa od matki. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on niezabudowaną działkę o pow. 0,56 ha o wartości 45 000 zł, obecnie niewykorzystywaną do celów rolniczych. Skarżący nie wskazuje natomiast faktu posiadania innych cennych ruchomości ani oszczędności. Zamieszkuje w mieszkaniu należącym do swojej matki. Łączne zobowiązania miesięczne to kwota 875 zł, w tym opłaty za mieszkanie, prąd, telefon, internet, rata kredytowa. Z informacji przekazanych przez P.R. na wezwanie Sądu wynika także, iż pomoc matki polega na dostarczaniu środków pieniężnych potrzebnych do utrzymania , w wysokości ok. 650 zł, lokal mieszkalny, w którym strona mieszka należy do matki, na który ona zaciągnęła kredyt i go spłaca, wnioskodawca nie posiada samochodu, żadnych dochodów z zasiłków, stypendiów etc( w 2015r. zarobił ok. 2500 zł – przedstawia stosowną umowę ), a posiadane zadłużenie kredytowe spłacane jest przeważnie ze środków otrzymywanych od matki ( jest to zadłużenie w ramach karty kredytowej ). Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W myśl przepisu § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ) – wpis od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie wynosi ½ wpisu sądowego uiszczonego od złożonej skargi, nie mniej jednak niż 100,00 zł. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wymaganych obecnie kosztów sądowych w formie wpisu od złożonej ewentualnie skargi kasacyjnej w pełnej wysokości jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał bowiem w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić aktualnie wymaganych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów wnioskodawcy (alimenty, pomoc finansowa od matki, stan środków na koncie ), brak udokumentowanych wydatków na utrzymanie, niewskazanie dodatkowych, nadzwyczajnych okoliczności jak np. koszty specjalistycznego leczenia, brak innych osób nie osiągających dochodu na utrzymaniu, posiadany majątek, który zawsze może jego właścicielowi przynosić potencjalne pożytki czy też służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, jeśli jego posiadaczowi brakuje bieżących środków finansowych - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od wpisu sądowego należnego od skargi kasacyjnej czy też ew. innych przyszłych kosztów sądowych. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego o ustanowienie radcy prawnego , orzekający uznał, iż wobec istniejącego w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( art. 175 § 1 ) – tzw. przymusu adwokackiego, radcowskiego obligującego strony skarżące do wnoszenia skarg kasacyjnych po sporządzeniu ich przez kwalifikowanego pełnomocnika oraz wobec kosztów, jakie należałoby ponieść w celu ustanowienia pełnomocnika z wyboru w odniesieniu do dochodów, jakie otrzymuje skarżący – uznano, iż ustanowienie dla strony radcy prawnego jest zasadne. Regulacje cyt. ustawy w zakresie przyznania prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Poniesienie przez skarżącego, zdaniem orzekającego, pełnych kosztów postępowania ( tj. i kosztów sądowych i kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru ) mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym jego utrzymaniu. W takiej sytuacji odmowa przyznania stronie pomocy w postaci wyznaczenia radcy prawnego mogłaby doprowadzić do pozbawienia jej konstytucyjnego prawa do sądu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w celu sporządzenia ewentualnej skargi kasacyjnej należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla strony radcy prawnego byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę aktualnie wymaganych kosztów sądowych przy jednoczesnym ustanowieniu dla niego kwalifikowanego pełnomocnika procesowego, nie naraża skarżącego na pogorszenie warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).