II SO/Kr 14/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 19 maja 2016r. znak: [...] w przedmiocie udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Krakowie. W dniu 20 czerwca 2016r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie - jak to wynika z formularza wniosku oraz pisma przewodniego - ze swej skargi na decyzję Wojewody z dnia 19 maja 2016r. wydaną w przedmiocie udzielenia pozwolenia na budowę. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika z uwagi na bardzo niskie dochody, a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia adwokata. Skarżąca wskazuje, iż jest osobą bardzo ubogą, schorowaną, niewidzącą na jedno oko, pozostającą we wspólnym gospodarstwie z mężem alkoholikiem. Małżonek mimo wspólnego zamieszkania nie przekazuje jej żadnych pieniędzy ze swoich świadczeń socjalnych. W rzeczywistości zatem sama ponosi koszty utrzymania parteru domu, w którym zamieszkuje. Na piętrze mieszka córka ze swoją rodziną, która w połowie partycypuje w kosztach utrzymania domu. Zdaniem orzekającego, wniosek strony skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Małżonek jest osobą chorą, alkoholikiem, co wnioskodawczyni potwierdza stosownymi dokumentami ( pismo Sądu Rejonowego [...], Wydział III Rodzinny wzywające męża strony do stawiennictwa na leczenie odwykowe). Utrzymuje się z renty inwalidzkiej [...] zł, wynagrodzenia za pracę [...] zł oraz renty socjalnej małżonka [...] zł, której nie ma możliwości wyegzekwować ze względu na alkoholizm męża. Oświadczenia te popiera plikiem dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych świadczeń. Łączne koszty utrzymania domu to deklarowana kwota 1838 zł wraz z leczeniem (skarżąca jest osobą jednooczną, wymagającą pomocy osób trzecich). Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada dom 120 m2, działkę 19 arów. Nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Przedstawia szereg rachunków za media, dokumenty z banku świadczące o debecie na koncie bankowym w wysokości – [...] zł. Skarżąca ma zaciągnięte pożyczki z zakładzie pracy na łączna kwotę [...] zł, miesięcznie potrącana jest rata w wysokości [...] zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić należnych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość stałych miesięcznych dochodów w kwocie 3 200 zł ( wraz ze świadczeniem męża, którego nie jest w stanie wyegzekwować ) przy jednoczesnych wydatkach w kwocie ponad 1800 zł na utrzymanie, raty pożyczek, alkoholizmie męża, swojej niepełnosprawności potwierdzonej zaświadczeniami lekarskimi, wykazanych szczegółowo kosztach utrzymania, braku oszczędności, stanie zdrowia wymagającym stałego leczenia, braku majątku mogącego posłużyć jako dodatkowe źródło dochodu a nie będącego zabezpieczeniem podstawowych potrzeb mieszkaniowych – w kontekście wysokości należnego wpisu sądowego - nie jest ona w stanie ponieść należnych kosztów sądowych. W związku z powyższym, zwolnienie strony od konieczności uiszczenia aktualnie wymaganych i ewentualnych przyszłych kosztów sądowych uznano za uzasadnione. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata uznano, iż strona wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie, w aktualnej sytuacji materialno – rodzinnej ponieść również kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępstwa procesowego. Wnioskodawczyni posiada bowiem niski dochód i w kontekście wydatków na utrzymanie domu, braku pomocy ze strony męża, swojej niepełnosprawności, wykazanym debecie na koncie bankowym w wysokości ponad [...] tyś. zł - zdaniem orzekającego, nie jest aktualnie w stanie poczynić oszczędności w celu wygenerowania stosownej kwoty koniecznej dla opłacenia pełnomocnika z wyboru. Orzekający natomiast, przy uznaniu czy wnioskodawcy należy przyznać adwokata czy radcę prawnego z urzędu, czy też nie, bierze pod uwagę jedynie przesłanki ekonomiczne, sytuację materialną i bytową wnioskodawców, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które merytorycznie uzasadniałyby bądź nie przyznanie kwalifikowanego zastępstwa procesowego w sprawie. Regulacje cytowanej ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zakresie prawa pomocy nie uzależniają bowiem przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. W powyższej sprawie, zdaniem orzekającego, sytuacja rodzinno – bytowa strony uzasadnia przyznanie jej pomocy również w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca do takich osób należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie pełnym obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie dla niej adwokata należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej skarżącej. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz.1270 ).