II SO/Kr 17/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. O. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie o wymierzenie grzywny Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w K. w przedmiocie nie przekazania skargi p o s t a n a w i a I. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu . W dniu 16 sierpnia 2011r. skarżąca A. O. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie o wymierzenie grzywny Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w K. za nie przekazanie skargi. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na niskie dochody, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów, konieczność samotnego wychowania dwójki dzieci, nieznajomość prawa skutkującą nieumiejętnością obrony przed sądem. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z dwójką dzieci. Na dzieci otrzymuje nieregularne alimenty od ich ojca, przy czym na dzień 30.11.2009r. zaległości z tego tytułu wynosiły ponad 91 000 zł. Rodzina utrzymuje się z dochodów osiąganych przez skarżącą z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 2400 zł, dochodów syna w wysokości 650 zł, alimentów w wysokości 500 zł oraz dochodów osiąganych przez córkę skarżącej z tytułu praktyk uczniowskich w kwocie 90 zł. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą 3 640 zł. Skarżąca wskazuje na wydatki, a to – 811 zł spłata zaciągniętych pożyczek i kredytów, debet na rachunku, 427 zł wydatki na media, 430 zł koszty dojazdów do pracy i szkoły. Ponadto dodaje, iż corocznie wydatkuje kwotę około 3000 zł na zakup opału. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada dom jednorodzinny położony we wsi [...] o pow. użytkowej 50 m2 położony na działce 85 arów. Wnioskodawczyni nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca wykazała wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów w wysokości 3640,00 zł w przeliczeniu na trzy osoby, oświadczone wydatki w łącznej kwocie 1668 zł, nieregularność dochodu osiąganego z tytułu alimentów, wykazany brak oszczędności oraz majątku, który mógłby przynosić dochody a nie służyłby zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie radcy prawnego , uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawczyni posiada jednak bowiem stały, pewny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę, dzieci również posiadają własne dochody – szczególnie syn, który również jest zatrudniony, posiada także własny majątek. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niej radcy prawnego byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym pełnym zwolnieniu wnioskodawczyni od kosztów sądowych nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).