II SO/Kr 29/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2010r na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 17 lipca 2008r., znak [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku dokonania określonych czynności celem doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 24 listopada 2010r. skarżący Z. M. złożył ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K.. Skarżący domaga się przyznania prawa pomocy z uwagi na niskie dochody, duże koszty utrzymania. Wskazuje, iż jest osobą samotną, utrzymującą się z emerytury w kwocie 1234 zł. Dodaje, iż na lekarstwa wydaje miesięcznie około 120 zł, natomiast czynsz za posiadane mieszkanie to obciążenie w wysokości 249,94 zł. Łącznie wskazuje na koszty utrzymania rzędu 662 zł miesięcznie. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, iż obecny wniosek skarżącego jest jego drugim wnioskiem - poprzedni został w części rozpoznany pozytywnie, a mianowicie skarżący otrzymał pełnomocnika z urzędu, natomiast oddalono jego wniosek o zwolnienie od kosztów. Trzeba w tym miejscu zaznaczyć , iż zmiana postanowienia dotyczącego prawa pomocy z dnia 23 września 2010r. jest możliwa, jednakowoż tylko w przypadku zmiany okoliczności sprawy ( art. 165 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ), a zatem również takiej zmiany stanu majątkowego wnioskodawcy, która wskazywałaby na potrzebę odmiennego od dotychczasowego orzeczenia w sprawie przyznania prawa pomocy. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący jest osobą samotnie gospodarującą. Źródłem utrzymania wnioskodawcy jest emerytura w wysokości 1 472 zł – na rękę jest to kwota 1234 zł. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on mieszkanie spółdzielcze własnościowe o pow. 38,80 m2 oraz jest współspadkobiercą, jednym z ośmiu osób, do parceli i zrujnowanego domu w K. przy ul. [...] – jednakże sprawa spadkowa jest jeszcze w toku. Nie wskazuje natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania opłat sądowych w pełnej wysokości jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu, a jego sytuacja majątkowa nie uległa zmianie wobec stanu z dnia 23 września 2010r., kiedy to zostało mu przyznane prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, natomiast wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został oddalony. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał bowiem w sposób wystarczający i skuteczny, iż aktualnie nie jest w stanie uiścić należnych na obecnym etapie kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów wnioskodawcy, która nie uległa zmianie wobec stanu z września 2010r. w wysokości 1472 zł, brak innych, nie osiągających dochodu osób na utrzymaniu, posiadany majątek, który zawsze mogą jego właścicielowi przynosić potencjalne pożytki czy też służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, jeśli jego posiadaczowi brakuje bieżących środków finansowych, a także okoliczność, iż skarżący korzysta już z przyznanego prawa pomocy w formie ustanowionego pełnomocnika - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie strony od wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych, nawet wobec aktualnie udokumentowanych wydatków na leczenie. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w postanowieniu Sądu z dnia 23 września 2010r. należy uznać za adekwatne do ówczesnej i aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 i art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych byłoby niezasadne, a sytuacja materialno – majątkowa nie uległa zmianie uzasadniającej zmianę poprzednio wydanego w sprawie prawa pomocy postanowienia. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę aktualnie wymaganych kosztów sądowych przy jednoczesnym ustanowieniu dla niego kwalifikowanego pełnomocnika procesowego w postanowieniu Sądu z dnia 23 września 2010r. , nie naraża skarżącego na pogorszenie warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).