II SO/Kr 6/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.P. o zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a oddalić wniosek J.P. o zwolnienie od kosztów sądowych Przed wniesieniem skargi w przedmiocie niezrealizowania przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad zaprojektowanych ekranów akustycznych chroniących zdrowie J.P. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek na urzędowym formularzu "PPF" o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną L.P. Ich miesięczny dochód wynosi około 4.542 zł netto i stanowi go emerytura J.P. w wysokości [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości około 2.500 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni 80 m² oraz działki wielkości około 12 arów. Żona posiada udział 1/3 we własności działki o powierzchni 20 arów. J.P. posiada oszczędności w wysokości około [...] tys. zł. Jest właścicielem samochodu [...], rok produkcji 2004 o wartości około 15 tys. zł oraz współwłaścicielem samochodu [...], rok produkcji 2004 o wartości około 17 tys. zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy J.P. ograniczył się do swoich zastrzeżeń dotyczących działania Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział K. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami). Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się wnioskodawca, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy zaś rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). W ocenie orzekającego przedstawiona przez J.P. sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca uzyskuje stałe miesięczne dochody z tytułu emerytury w wysokości [...] zł. Uzyskując stałe, pewne dochody strona posiada możliwość gromadzenia środków niezbędnych do prowadzenia postępowania sądowego. Stałymi dochodami z wynagrodzenia za pracę w wysokości około [...] zł netto dysponuje także żona wnioskodawcy. Łączny dochód netto małżonków P. wynosi zatem 4.542 zł. Wnioskodawca nie wykazał jakoby ponosił szczególne wydatki, dlatego też nie można stwierdzić, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zauważyć należy, że oprócz miesięcznych dochodów wnioskujący o przyznanie prawa pomocy dysponuje także zasobami pieniężnymi w wysokości około [...] tys. zł. Posiadane oszczędności pozwolą zatem stronie pokryć koszty sądowe w sprawie w sposób całkowicie nieodczuwalny dla jego sytuacji majątkowej. Należy także zauważyć, że J.P. jest właścicielem majątku nieruchomego w postaci domu o powierzchni 80 m² oraz działki o powierzchni około 12 arów, zaś jego żona jest współwłaścicielką działki wielkości około 20 arów. Jest to kwestia istotna dla oceny przesłanek przyznania prawa pomocy, bowiem posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Podsumowując, należy stwierdzić, iż instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. J.P. dysponujący stałym miesięcznym dochodem w wysokości [...] zł, oszczędnościami w wysokości około [...] tys. zł, będący właścicielem majątku nieruchomego oraz samochodu o wartości 15 tys. zł oraz współwłaścicielem samochodu o wartości 17 tys. zł w żadnym wypadku nie może być za taką osobę uznany. Przypomnieć warto, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (H. Knysiak - Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, str. 628) Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).