III SA/Kr 1013/07

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. G. na postanowienie Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wydania wypisu z rejestru gruntów postanawia: oddalić wniosek Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Określając swój majątek uwidocznił, że w jego skład wchodzi "współwłasność domu jednorodzinnego o powierzchni 80 m2 oraz nieruchomość o powierzchni 26,67 arów "które są w trakcie przekazywania córce". Posiada 5000 zł oszczędności. Nie ma żadnych przedmiotów wartościowych. Stałe miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego skarżący oszacował na kwotę 2370 zł brutto wyjaśniając, że składa się na to 1724 zł jego emerytury oraz 646 zł emerytury żony. Uzasadniając swoje starania zaakcentował, że nie stać go jako emeryta na ponoszenie kosztów, które powinien ponieść Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do art. 252 ppsa w związku z art. 246 §1 pkt. 2 osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych o ile – poza samym wnioskiem (art. 243 ppsa) - złoży również oświadczenie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne". Owa "dokładność" stopniowana jest z kolei przeświadczeniem czy to sądu czy to referendarza, że strona okoliczności te wykazała to znaczy przedstawiła je w sposób przekonywujący. Jednocześnie zwrócenia uwagi wymaga, iż przyjęta przez ustawodawcę konstrukcja prawna opiera się na założeniu, że jeżeli oświadczenie strony pozwala na zorientowanie się co do tego, że stać ją będzie na uiszczenie wymaganych kosztów oraz nie wzbudza jakichś istotnych wątpliwości względnie tyczą one nieistotnych składników stanu majątkowego strony to tym samym nie ma obowiązku wzywania strony do składania dodatkowych oświadczeń lub przedkładania dokumentów źródłowych (arg. ex art. 255 ppsa) bo generalnie ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r. FZ 165/04). Nadto jeśli przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zostało oparte w zasadzie na tych samych przesłankach co instytucja zwolnienia od kosztów sądowych w procesie cywilnym (por. H Knysiak – Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631) to aktualność zachowuje dotychczasowa praktyka orzecznicza Sądu Najwyższego zgodnie z którą, sąd nie ma obowiązku przeprowadzania dochodzeń celem ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego strony ubiegającej się o prawo ubogich (por. orz. SN z 19 sierpnia 1937., C II 430/37, PPiA 37/4/345) gdyż w postępowaniu o przyznanie prawa ubogich to strona starająca się o to prawo powinna sama wykazać sądowi stan swego ubóstwa (por. orz. SN z 28 grudnia 1935 r., C II 2173/35, PPiA 35/2/142) a sąd może takie dochodzenie zarządzić tylko w wypadku, gdy ma wątpliwości, czy starający się o prawo ubogich pomimo przedstawionego zaświadczenia jest ubogim (orz. SN z 25 stycznia 1937 r., C II 2301/36, PPiA 37/2/104) Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy wypada podnieść, że skarżący złożył oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa i jest ono wystarczające dla wyprowadzenia trzech stanowczych wniosków. Po pierwsze, skarżącego nie sposób postrzegać jako osoby ubogiej w potocznym tego słowa znaczenie. Sprzeciwia się bowiem temu posiadany przezeń majątek, zgromadzone zasoby pieniężne oraz stałe miesięczne dochody. Po wtóre, jeśli stałe miesięczne dochody dwuosobowego gospodarstwa domowego skarżącego wynoszą około 2300 zł a nadto ma zgromadzonych 5000 zł oszczędności to obowiązek uiszczenia raptem 100 zł tytułem wpisu od skargi i ewentualnie następnych tytułem opłaty kancelaryjnej oraz za wpis od skargi kasacyjnej nie przekracza możliwości płatniczych strony. Kwoty te stanowią bowiem niewielki procent sum jakie pozostają do dyspozycji skarżącego. Po trzecie, nakreślonego w ten sposób obrazu nie zmienia akcentowane przekazywanie majątku nieruchomego córce. Rozdysponowywanie posiadanym majątkiem jest bowiem indywidualną sprawą skarżącego i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężarów powstałych z tytułu prowadzonego przezeń postępowania sądowego. (por. post. WSA w W-wie z 5 maja 2006 r. III SA/Wa 334/06). Udzielenie w takiej sytuacji skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie znajduje dla siebie wystarczających podstaw. Sprzeciwia się temu zarówno reguła prawa ustanowiona w przepisie art. 246 §1 ppsa, jak i poglądy doktryny zgodnie z którymi jest to instytucja o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. W przypadku zaś ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i majątku (tak H Knysiak – Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631) Odnosząc się na koniec do przeświadczenia skarżącego, że koszty postępowania powinien ponieść Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego wyjaśnienia wymagają dwie kwestie. Przede wszystkim, że stosownie do treści art. 214 §1 ppsa do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie. Od skargi zgodnie z art. 230 ppsa pobierany jest wpis. Prawidłowo zatem skarżący został wezwany o uiszczenie wpisu. Powyższe regulacje nie sprzeciwiają się oczywiście temu, że zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy w razie uwzględnienia skargi przez wojewódzki sąd administracyjny skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 ppsa) do których zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe (art. 205 ppsa) które obejmują wpis (art. 212 §1 ppsa w związku z art. 211 ppsa) Mając to wszystko na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 §1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).