III SA/Kr 1017/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 11 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. P. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić wniosek. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się ustanowienia adwokata. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, brak osób z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Określając swój majątek wskazał, że należy do niego piętro w starej kamienicy o powierzchni 100 m2, z którego czynsz zajął komornik na poczet długu alimentacyjnego. Swoje stałe miesięczne dochody oszacował na kwotę 529 zł zasiłku stałego z MOPS. Uzasadniając swoje starania zaakcentował, że ma 60 lat, przyznano mu umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe i z tego tytułu otrzymał zasiłek stały w wysokości 529 zł. Podał, że mieszka w hotelu robotniczym i z tego tytułu ponosi miesięczne wydatki w wysokości 600 zł. Prócz tego około 100 zł na lekarstwa. Z uwagi na choroby przewlekłe leczy się u kilku specjalistów. Wyjaśnił, że mimo iż jest właścicielem piętra w starej kamienicy w L to jednak z uwagi na posiadane zadłużenie alimentacyjne w wysokości ok. 130 tyś. zł komornik zajął czynsz. Z urzędu stwierdza się, że aktualnie skarżący złożył jednocześnie 13 (trzynaście) skarg. W oparciu o dostępne akta spraw stwierdza się dalej, że w 12 (dwunastu) przypadkach podstawą wydania przez organy decyzji niekorzystnych dla strony było ustalenie, że skarżący nie był zainteresowany zwarciem kontraktu socjalnego i odmówił podpisania zaproponowanego kontraktu socjalnego. Po wniesieniu skarg do sądu w każdej z tych spraw skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie na jego rzecz wskazanych przez siebie adwokatów. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Przepis art. 245 ppsa przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa) polega na zwolnieniu tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje to w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (obejmujących wynagrodzenie kwalifikowanego pełnomocnika) bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W realiach niniejszej sprawy skarżący złożył oświadczenie z którego wynika, że osiąga znikomy dochód a przy tym nie dysponuje żadnymi oszczędności ani przedmiotami wartościowymi. Należy do niego co prawda piętro w starej kamienicy w L o powierzchni 100 m2 ale okoliczność, ta sama w sobie zdaniem orzekającego nie zmienia sytuacji materialnej skarżącego diametralnie na korzyść. Nie można bowiem tracić z pola widzenia tej części wyjaśnień skarżącego gdzie podaje, że czynsz z najmu nieruchomości został zajęty przez komornika na spłatę alimentów a dług jaki skarżący ma z tego tytułu sięga obecnie kwoty 130 tyś. zł. Wskazując na powyższe zauważyć równocześnie trzeba, że choć co do zasady konstrukcja prawna prawa pomocy w zakresie częściowym uniemożliwia dokonywanie oceny zasadności udziału pełnomocnika z urzędu w sprawie (mimo że koszty takiego udziału ponosi Skarb Państwa), to jednak bardzo szeroki dostęp do prawa pomocy w procedurze sądowo administracyjnej pozwala na ocenę sposobu realizacji tego prawa przez skarżących w świetle konstrukcji nadużycia prawa do sądu. W opracowanej ostatnio przez Biuro Orzecznictwa NSA informacji rocznej o działalności sądów administracyjnych za rok 2012 znalazła się zresztą wypowiedź, że prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie (rozdział 15.5 str. 236). Przeniesienie tej uwagi na grunt niniejszej sprawy nakazuje zatem rozważyć czy skarżący wnioskując o pomoc nie nadużył tego prawa. Chociaż bowiem samo wnoszenie dużej ilości skarg nie oznacza automatycznie, że strona nadużywa przysługującego jej prawa to jednak pamiętać trzeba, że przy dokonywaniu takiej oceny nie można abstrahować od okoliczności faktycznych dających się wyczytać z akt sprawy. Nie chodzi przy tym o dokonywanie jakiejkolwiek oceny zasadności skargi (do czego uprawniony jest wyłącznie Sąd), lecz respektowanie przepisu art. 258 §3 ppsa w myśl którego do postanowień referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące postanowień sądu. Oznacza on bowiem, że swoje postanowienie referendarz wydaje (w zakresie przysługujących mu kompetencji) na podstawie akt sprawy (art. 166 ppsa w związku z art. 133 §1 ppsa). W sytuacji zaś gdy z akt tych wynika, że skarżący mimo wezwań do podjęcia negocjacji w przedmiocie zawarcia odpowiedniego kontraktu socjalnego tych nie podjął z uwagi na swoje subiektywne przeświadczenia, to przedstawione okoliczności faktyczne pozwalają przyjąć, że domaganie się przez skarżącego aktualnie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie jak i w pozostałych jedenastu gdzie podstawą wydania przez organy decyzji niekorzystnych dla strony było ustalenie, że skarżący nie był zainteresowany zwarciem kontraktu socjalnego i odmówił podpisania zaproponowanego kontraktu socjalnego, stanowi nadużycie tego prawa. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że w postępowaniu administracyjnym niekorzystne dla skarżącego rozstrzygnięcie organów pomocy społecznej wykreowało zachowanie skarżącego. Zaskarżenie tych rozstrzygnięć najpierw do organu drugiej instancji a następnie poddawanie ich kontroli sądu powoduje zaś sztuczne namnożenie spraw sądowych. W konsekwencji realizacja subiektywnej potrzeby skarżącego do skorzystania z kwalifikowanego pełnomocnika przy zaskarżaniu takich rozstrzygnięć do sądu nie może być bezwzględnie realizowana i musi znaleźć ograniczenie w konfrontacji z interesami pozostałych członków społeczności korzystających z praw konstytucyjnych. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 ppsa.