III SA/Kr 1017/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Ewa Michna (spr.) WSA Maria Zawadzka Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi M. Ż. na decyzję Wojewody z dnia 16 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zameldowania skargę oddala. Decyzją z dnia 16 maja 2016 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] 2016 r., którą orzeczono o zameldowaniu K. Ż. na pobyt stały w lokalu mieszkalnym położonym przy ul. M w B. W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji podał, że w dniu 10 lutego 2016 r. K. Ż. złożył wniosek o zameldowanie go na pobyt stały w ww. lokalu. Wskazany lokal stanowił własność M. Ż. (dalej określanej jako "skarżąca"), która w sierpniu 2001 r. zawarła związek małżeński z K. Ż., a w 2004 r. oboje małżonkowie zamieszkali razem w ww. mieszkaniu. Z uwagi na nieporozumienia w małżeństwie K. Ż. wyprowadził się z mieszkania na około 6 miesięcy i zamieszkał u swoich rodziców w O. Po tym okresie wrócił do mieszkania i mieszkał w nim nadal prowadząc wraz z żoną i dziećmi wspólne gospodarstwo domowe. Przeprowadzony przez Straż Miejską wywiad środowiskowy oraz zeznania skarżącej i K. Ż., w ocenie organu I instancji, jednoznacznie potwierdzały fakt, że K. Ż. w ww. lokalu mieszkał i przebywał; miał tam wszystkie swoje rzeczy osobiste, posiadał klucze do mieszkania i tam skoncentrowane były jego wszystkie życiowe interesy. Tym samym zamieszkanie i przebywanie we wskazanym mieszkaniu należało jednoznacznie traktować jako miejsce stałego pobytu i uznać, że zostały spełnione przesłanki umożliwiające zameldowanie na pobyt stały zgodnie z art. 24 ust. 1 i art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 722 z późn. zm.). Organ powołał się dodatkowo na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., K 20/01 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2003 r., V SA 2425/02. W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie: 1/ art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego - przyjęcie, że K. Ż. mieszkał w ww. lokalu z zamiarem stałego przebywania; 2/ art. 24 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, poprzez ich niewłaściwą wykładnię i zastosowanie oraz uznanie, że przebywanie K. Ż. w ww. lokalu spełniało ustawowe wymogi zameldowania. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że pobyt jej męża w ww. lokalu nie miał charakteru trwałego, a fakt jego powrotu do mieszkania w 2013 r. wynikał z tego, że był hospitalizowany i po wyjściu ze szpitala wymagał opieki, co łączyło się z pozwoleniem na wprowadzenie się do mieszkania do czasu, aż ustabilizuje się jego stan zdrowia. Skarżąca zarzuciła organowi I instancji, że nie uwzględnił jej wyjaśnień w sprawie problemów psychicznych męża, które jej zdaniem, wpływały na jego zdolność rozeznania i uniemożliwiały mu wskazanie faktycznego miejsca zamieszkania. Ponadto zarzuciła, że decyzja została wydana w oparciu o błędną podstawę prawną. W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, Wojewoda zaznaczył, że kwestia faktycznego zamieszkania była decydująca dla wydania decyzji o zameldowaniu. Zgromadzone w sprawie dowody: wywiad środowiskowy, wyjaśnienia K. Ż. złożone przed organem I instancji, jak i wyjaśnienia skarżącej złożone do protokołu z dnia 8 marca 2016 r., w sposób jednoznaczny wskazywały na zamieszkanie w sposób stały K. Ż. w ww. lokalu. Wojewoda wyjaśnił, że w świetle obowiązujących przepisów, konieczność dokonania zameldowania nie jest uzależniona od stosunków panujących między stronami, ani od przysługiwania i rodzaju tytułu prawnego do lokalu. Zameldowanie, jako rejestracja stanu faktycznego, nie sankcjonowało tego stanu, jak również nie tworzyło jakichkolwiek uprawnień do uzyskania praw do mieszkania, ale było wyłącznie czynnością materialno - techniczną, która miała odzwierciedlać aktualny stan faktyczny. Wyczerpującymi przesłankami zameldowania na pobyt stały było więc zamieszkanie w oznaczonym lokalu w dacie dokonywania zameldowania wraz z zamiarem stałego w nim przebywania. Bez znaczenia dla wyniku sprawy należało zatem traktować zarzut skarżącej o braku jej zgody na zameldowanie męża w ww. lokalu. Organ dodawał, że jeżeli skarżąca uważa, że jej mąż posiada problemy natury psychicznej i z tego powodu czuje się zagrożona we własnym mieszkaniu, to powinna o powyższym niezwłocznie zawiadomić organy ścigania. Organ II instancji zwrócił nadto uwagę, że decyzja organu I instancji została wydana z uchybieniem przepisów art. 107 § 1 i § 3 w związku z art. 9 k.p.a. przez niezamieszczenie w podstawie prawnej decyzji art. 31 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, jak i nieprzytoczenie treści tego przepisu w uzasadnieniu decyzji. Powyższe naruszenie stanowiło jednakże wadę nieistotną i nie miało żadnego wpływu na prawidłowość merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W skardze na powyższą decyzję skarżąca domagała się uchylenia decyzji wydanych w obu instancjach, zarzucając naruszenie: – art. 7, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a., poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia, a następnie dowolną ocenę materiału dowodowego, w tym całkowite pominięciu faktu płynącego z zeznań i zarzutów odwołania, że K. Ż. wyprowadził się z ww. lokalu mieszkalnego, a także że cierpi na chorobę psychiczną uniemożliwiającą przypisanie mu jakiegokolwiek zamiaru w rozumieniu prawa, a w konsekwencji nieprawidłowym przyjęciu, że zamieszkuje w ww. lokalu z zamiarem stałego przebywania, jako przesłanka zameldowania; – naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niewłaściwą wykładnię pojęć "stały pobyt" i "zamiar" z art. 25 ustawy o ewidencji ludności oraz nieprawidłowe zastosowanie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i art. 25 ust. 1 ww. ustawy w stanie faktycznym, który wykluczał ich zastosowanie, w sposób, w jaki uczynił to organ I, jak i II instancji. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że organy całkowicie zdeprecjonowały jej zeznania, co doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych. Mąż w październiku 2012 r. opuścił bowiem mieszkanie z własnej woli, a wszelkie jego rzeczy osobiste i centrum życiowe zostały przeniesione do domu rodziców w O. W tym czasie stan psychiczny męża był dobry, a więc na ten moment taki miał cel i zamiar działania. Problemy psychiczne (choroba afektywna dwubiegunowa) rozpoczęły się dopiero w 2013 r. W maju 2013 r. mąż trafił do szpitala, a w lipcu skarżąca podjęła się tymczasowo opieki nad mężem, co wiązało się z zezwoleniem na wprowadzenie do mieszkania. K. Ż. był jednak cały czas świadomy, że rozstanie między małżonkami nastąpiło w październiku 2012 r., a jego przebywanie w mieszkaniu żony miało charakter incydentalny i przejściowy. Skarżąca podkreślała, że organ II instancji w żaden sposób nie odniósł się do choroby psychicznej męża. W szczególności problemy psychiczne męża powodowały, że nie posiadał on zdolności "dostatecznego rozeznania" we wskazaniu zamiaru przebywania w mieszkaniu żony na stałe. Jak wywodziła skarżąca, osobie, która cierpi na chorobę psychiczną, nie można przypisać "zamiaru". Założenie przeciwne zmusiłoby do przyjęcia, że wieloletni pensjonariusze zamkniętych zakładów opieki zdrowotnej powinni uzyskać zameldowanie w szpitalu dlatego, że przebywają na jego terenie i niejednokrotnie mają przeświadczenie, że to jest ich stałe miejsce zamieszkania. W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 14 grudnia 2016 r. skarżąca wyjaśniała, że orzeczona została separacja między małżonkami, a maż we wrześniu 2016 r. wyprowadził się na stałe, zabierając wszystkie swoje rzeczy. Na pytanie Sądu, skarżąca przyznała, że przed tym okresem, mąż przebywał albo w spornym lokalu, albo u rodziców, w zależności od stanu zdrowia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu, organy prawidłowo ustaliły, że przed wydaniem decyzji o zameldowaniu K. Ż. w mieszkaniu jego żony – praktycznie od 12 lat zamieszkiwał on tam wspólnie z żoną i dziećmi, posiadając w nim swoje centrum życiowe. Zostały więc spełnione przesłanki z art. 25 ust.1 ustawy o ewidencji ludności. Przepis ten stanowi, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Organy prawidłowo więc zastosowały art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i art. 25 ust. 1 ww. ustawy. Skarżąca podkreślała brak wyrażenia zgody na zameldowanie w lokalu stanowiącym jej wyłączną własność, a także wskazywała na chorobę psychiczna męża, która wykluczała przyjęcie, że mąż "miał zamiar" stałego przebywania w jej mieszkaniu. Sąd podkreśla, że zgodnie z obowiązującymi przepisami instytucja zameldowania ma wyłącznie charakter rejestracyjny i nie stanowi o jakimkolwiek tytule prawnym do lokalu (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 20 września 2016 r., III SA/Kr 181/16; wszystkie cytowane orzeczenia dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma bowiem żadnego przepisu, który uzależniałby zameldowanie w konkretnym lokalu od zgody właściciela tego lokalu. Oczywistym jest, że w sytuacji gdy wnoszący o zameldowanie nie rozpoczął jeszcze przebywania pod konkretnym adresem to organ meldunkowy bada okoliczności związane z prawem do lokalu (np. umowa sprzedaży dająca uprawnienie do korzystania z lokalu lub zezwolenie właściciela lokalu na zameldowanie na stałe najemcy), aby ustalić, czy twierdzenia o zamiarze stałego przebywania w konkretnym mieszkaniu mają swoje oparcie w okolicznościach faktycznych. Jeżeli jednak, wnioskujący o zameldowanie wykazuje, że od dłuższego okresu faktycznie przebywa w danym lokalu i tam posiada swoje centrum życiowe – to nie ma znaczenia, czy właściciel lokalu wyraził na to zgodę, czy też nie. Powyższe wynika z faktu, że ustawodawca przewidział obowiązek meldunkowy wyłącznie jako obowiązek ewidencyjny, a więc rejestracyjny – służący dla celów administracji danymi o osobach fizycznych i ich miejscach przebywania. W orzecznictwie wskazuje się, że zamiar stałego przebywania pod oznaczonym adresem należy ustalać na podstawie całokształtu okoliczności zachowania danej osoby odnoszących się do kwestii związanych z danym miejscem. Przebywanie w danej miejscowości pod danym adresem ma mieć cechy założenia tam ośrodka swoich interesów osobistych i majątkowych (por. ww. wyrok WSA w Krakowie z dnia 20 września 2016 r., III SA/Kr 181/16). Innymi słowy, o "zamiarze" decydować będzie nie tylko wewnętrzne przekonanie osoby starającej się o meldunek, ale i jej faktyczne zachowanie postrzegane na zewnątrz w postaci m.in. wielokrotnego i powtarzającego się nocowania pod konkretnym adresem, posiadania większości swoich rzeczy osobistych (tj. swojego "majątku") w konkretnym mieszkaniu, dysponowania kluczami do danego lokalu, koncentrowaniem się w tym lokalu życia osobistego (relacje z najbliższymi członkami rodziny). W rozpoznawanej sprawie – przesłuchiwani oboje: skarżąca i jej mąż zgodnie zeznawali, że od 12 lat oboje wspólnie zamieszkiwali w mieszkaniu skarżącej; tam też K. Ż. miał swoje rzeczy osobiste; posiadał własny klucz do mieszkania (protokoły przesłuchań z 8 marca 2016 r.). Powyższe okoliczności potwierdził również wywiad przeprowadzony przez Straż Miejską (na podstawie rozpytania skarżącej, jej męża i sąsiadów obojga). Jak już Sąd uzasadniał powyżej, to, że skarżąca nie wyrażała zgody na zameldowanie męża w mieszkaniu, nie miało znaczenia w świetle ww. art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności. Dopiero w odwołaniu od decyzji o zameldowaniu skarżąca powołała się na chorobę psychiczną męża i okoliczność jego tymczasowego pobytu w mieszkaniu skarżącej. Słusznie więc organ II instancji porównał ustalenia faktyczne z twierdzeniami skarżącej zawartymi w odwołaniu. Skoro z zebranego materiału dowodowego wynikało, że w marcu 2016 r. (data sporządzenia protokołów przesłuchań) centrum życiowe K. Ż. znajdowało się w mieszkaniu skarżącej – to nie miały znaczenia dla obowiązku meldunkowego okoliczności: pobytu w szpitalu, choroba psychiczna czy też przyczyny, dlaczego skarżąca zgodziła się na "powrót" męża i zamieszkanie z nim pod adresem ul. M; B. "Zamiar" stałego przebywania pod konkretnym adresem nie polega na wyrażeniu woli (tj. składaniu oświadczenia) przy dokonywaniu czynności cywilnoprawnych, a więc do oceny czy osoba chorująca psychicznie przebywa w konkretnym lokalu z zamiarem stałego w nim pobytu, nie znajduje zastosowania art. 82 k.c. Przepis ten stanowi, że nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych. Organ administracyjny, co najwyżej, może krytycznie pod katem wiarygodności oceniać zeznania osoby chorej psychicznie, składane w toku postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie, skarżąca, a także wywiad Straży Miejskiej, potwierdzały jednak zeznania K. Ż. o posiadaniu przez niego centrum życiowego w mieszkaniu skarżącej. Te okoliczności (postrzegane "na zewnątrz"), jak już Sąd uzasadniał powyżej świadczyły o "zamiarze" przebywania pod ww. adresem na stałe. Nie zostały więc naruszone art. 7, 77§1 i 80 k.p.a. Organy obu instancji prawidłowo zebrały i oceniły zgromadzony materiał dowodowy, przedstawiając i uzasadniając dlaczego uznały, że K. Ż. miał prawo do zameldowania pod ww. adresem. Dopiero po wniesieniu skargi, jak wynika z wyjaśnień skarżącej, K. Ż. wyprowadził się na stałe do swoich rodziców. Niemniej jednak tych okoliczności Sąd nie mógł uwzględnić przy badaniu prawidłowości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Były to bowiem nowe okoliczności (skoro mąż skarżącej miał się na stałe wyprowadzić dopiero we wrześniu 2016 r.), które co najwyżej mogły mieć znaczenie przy ewentualnym wniosku o wymeldowanie. Sąd nie mógł więc na obecnym etapie sprawy, badać prawdziwości twierdzeń skarżącej. W związku z powyższym Sąd skargę oddalił na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.). Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.