III SA/Kr 1025/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Halina Jakubiec (spr.) Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Janusz Bociąga Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2016 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 maja 2015r. nr [ ] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata P. P. - Kancelaria Adwokacka, ul. [ ] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 20 maja 2015 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] 2015 r. nr [...] orzekającą o przyznaniu G. K. – dalej skarżącej – zasiłku celowego z przeznaczeniem na dopłatę do kosztów leczenia i zakupu żywności w miesiącu kwietniu 2015 r. w kwocie 180 zł jednorazowo. Jako podstawa prawna decyzji wskazany został przepis art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 4 i 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.). Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika następujący stan faktyczny: Organ pierwszej instancji wszczął postępowanie w sprawie przyznania skarżącej zasiłku celowego w związku ze złożonym w tym zakresie wnioskiem pracownika socjalnego, który przeprowadzał wywiad środowiskowy konieczny ze względu na rekwalifikację zasiłku stałego oraz pismem Prokuratury Rejonowej, która zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z informacją, że skarżąca skierowała do Prokuratury Generalnej w Warszawie e - mail z prośbą o pomoc finansową oraz wnioskiem o ustalenie czy zachodzi istotnie potrzeba udzielenia skarżącej pomocy finansowej. Organ ustalił, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i pozostaje w stałym leczeniu specjalistycznym. Posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności na czas określony do dnia 31 grudnia 2016 r. Ze względu na zły stan zdrowia decyzją znak [...] została wyrejestrowana z grona osób poszukujących pracy w Powiatowym Urzędzie Pracy. Z tytułu posiadanego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności skarżąca otrzymuje zasiłek stały w wysokości 529 zł miesięcznie. Skarżąca ma dwóch synów B. oraz D., którzy nie mieszkają z nią, pomimo zameldowania pod wspólnym adresem. Z synem B. nie utrzymuje kontaktu, natomiast syn D. pozostaje z nią w kontakcie, otrzymuje świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego, jednak nie jest w stanie wspomagać ją finansowo. Mąż S. prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i pracuje na umowie zlecenia. Organ pierwszej instancji przyznał skarżącej decyzją z dnia [...] 2015 r. zasiłek celowy w wysokości 180 zł z przeznaczeniem na dopłatę do kosztów leczenia i zakupu żywności w miesiącu kwietniu 2015 r. Organ uznał, że skarżąca ze względu na sytuację rodzinną, zdrowotną i materialną wymaga wsparcia pomocy społecznej, której zadaniem zgodnie z art. 2, 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Skarżąca osiąga dochód nie przekraczający kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, to jest kwoty 542 zł (osiągnęła dochód w wysokości 529 zł). Zgodnie z przepisem art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. W przypadku skarżącej niezbędna potrzeba wynika z niepełnosprawności i długotrwałej choroby. Równocześnie organ stwierdził, że przyznana skarżącej kwota 180 zł pozostaje kwotą adekwatną zarówno do jej potrzeb, jak i do możliwości finansowych pomocy społecznej. Znaczenie ma także okoliczność, że skarżąca jest objęta stałą pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Otrzymuje zasiłek stały i zasiłki celowe. G. K. odwołała się od powyższej decyzji, podnosząc, że nie zwracała się o pomoc finansową do Prokuratury Generalnej. Ponadto w jej ocenie przyznana kwota jest i tak zbyt niska, gdyż do dnia 4 maja 2015 r musi opłacić rachunek za gaz, o czym niejednokrotnie informowała organy pomocowe. Zarzuciła ponadto nieścisłości w przedstawionym przez organ pierwszej instancji stanie faktycznym, wskazując, że z rejestru osób poszukujących pracy została wyrejestrowana na swój wniosek, a nie z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż świadczenia z pomocy społecznej udzielane są co do zasady na wniosek zainteresowanej osoby. Tego rodzaju wniosek skarżącej zaadresowany do Prokuratury Generalnej został organowi przekazany w drodze korespondencji. Ostatecznie organ wszczął postępowanie z urzędu trzy dni później, w dniu 27 marca 2015 r. z uwagi na uzyskanie przez pracownika socjalnego informacji w trakcie przeprowadzanego wywiadu środowiskowego, że skarżąca potrzebuje wsparcia finansowego na zakup leków i żywności. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji, precyzując, że skarżąca ma liczne problemy zdrowotne i pozostaje w stałym leczeniu lekarzy specjalności neforloga, ortopedy, reumatologa i innych. Największym obciążeniem dla budżetu skarżącej jest konieczność wykupu lekarstw, jedzenia oraz pokrycie rachunków za prąd (64,37 zł), z tym, że ostatni rachunek za prąd wynosił kwotę 749,79 zł. Organ odwoławczy stwierdził, że pomimo spełnienia przesłanek przyznania skarżącej zasiłku celowego z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, znaczenie dla ostatecznej kwoty przyznanej pomocy finansowej ma okoliczność, że skarżąca wraz z rodziną, niejednokrotnie korzystając z pomocy społecznej, nie wykazywała woli współpracy z organami pomocowymi. W szczególności nie podejmowali działań, które zmieniłyby ich pozycję na rynku pracy. Wyjątkiem był stan zatrudnienia S. K. w okresie od dnia 26 kwietnia 2011 r. do dnia 1 września 2011 r. Organ podniósł, że skarżąca wraz z mężem od lat nie wykazują żadnych dochodów i sporadycznie korzystają z kuchni św. Brata Alberta. Organ zaznaczył, że pomoc społeczna ma za zadanie wspierać rodziny i osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, niemniej adresaci pomocy społecznej obowiązani są do współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. G. K. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wskazując w niej, że organ przedstawił w uzasadnieniu decyzji szereg nieprawdziwych informacji dotyczących jej rodziny, co rzutowało na przyznanie pomocy finansowej w zniżonej wysokości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, załączając do odpowiedzi na skargę wykaz decyzji wydanych w sprawie skarżącej na przestrzeni ostatnich lat, świadczących o szerokim wachlarzu udzielonej pomocy. Pełnomocnik skarżącej adwokat P. P. w piśmie z dnia 28 czerwca 2016 r. podtrzymując zarzuty skargi, rozszerzył je o naruszenie art. 7, 8 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267) poprzez brak ustaleń w zakresie części okoliczności mających kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy to jest określenie możliwości pomocy społecznej, w szczególności potencjału finansowego organu I instancji do uwzględnienia całości żądań skarżącej, co dodatkowo wobec lakonicznej treści uzasadnienia pozostaje w sprzeczności z przewidzianym w art. 8 Kpa obowiązkiem działania przez organ administracji publicznej w sposób budzący zaufanie uczestników postepowania do władzy publicznej oraz naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas, gdy wskazane przez skarżącą naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania uzasadniały jej uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania przez organ niższego stopnia. Pełnomocnik skarżącej podkreślił, że organ, pomimo iż przyznał zaistnienie "niezbędnej potrzeby" przemawiającej za przyznaniem skarżącej pomocy finansowej, ostatecznie udzielił pomocy finansowej w kwocie zaniżonej w stosunku do potrzeb, co szczególnie jest widoczne w świetle ustaleń organu o wysokości potrzeb skarżącej (wysokość rachunku za prąd). Pełnomocnik podniósł, że argument organu o niewystarczających środkach finansowych nie został w sposób wiarygodny uzasadniony, w tym poparty stosownymi wyliczeniami. Na rozprawie w dniu 20 lipca 2016 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał dotychczasowe stanowisko, natomiast pełnomocnik organu wskazał, że skarżąca powinna korzystać w szerszym zakresie z pomocy rodziny a ponadto ma zasądzone od męża alimenty w wysokości 1200 zł miesięcznie. Synowie skarżącej są osobami pełnoletnimi i wykształconymi. Skarżąca na przestrzeni od roku 2007 do 2015 posiada zarejestrowanych w Samorządowym Kolegium Odwoławczym 107 spraw dotyczących przyznanych jej i rodzinie zasiłków stałych oraz okresowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718). Zgodnie z treścią art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Kierując się powyższymi kryteriami Sąd stwierdza, że skarga G. K. nie podlega uwzględnieniu. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 poz. 163) - dalej u.p.s. Ocena zgodności z prawem zaskarżonych rozstrzygnięć wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w powołanej ustawie, w tym przede wszystkim do ustawowej definicji pomocy społecznej określonej w art. 2 ust. 1 u.p.s. Zgodnie z nim, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna – co do zasady - ma jedynie na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Co istotne, pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy. Ustawie o pomocy społecznej przyświeca zasada, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest aktywizacja świadczeniobiorców. Nie można pominąć faktu, że pomoc przyznawana na gruncie omawianej ustawy, bez względu na jej rodzaj, ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie może ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. W niniejszej sprawie rozpatrywane było uprawnienie skarżącej do zasiłku celowego na zakup żywności i pokrycie kosztów leczenia. Skarżąca podniosła na etapie postępowania odwoławczego zarzut, że nie składała wniosku o pomoc finansową na wymieniony wyżej cel, a jej bieżącą potrzebą było opłacenie rachunku za gaz w wysokości 755 zł. Zgodnie z przepisem art. 102 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasadą pozostaje udzielanie świadczeń z pomocy społecznej na wniosek, niemniej z ust. 2 tego przepisu wynika, że pomoc społeczna może być udzielana również z urzędu i wydanie decyzji w tym przypadku nie wymaga zgody strony. Z tego względu nie jest skuteczny zarzut wobec orzekających w sprawie organów, że działały bez wyrażonej woli strony skarżącej otrzymania zasiłku celowego na zakup żywności, czy pokrycie kosztów leczenia. Potrzeby skarżącej w zakresie objętym przyznaną pomocą ujawniły się w trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 23 marca 2015 r., a przede wszystkim dały się odczytać z pisma Prokuratury Rejonowej z tej samej daty skierowanego do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, z treści którego wynikało, że skarżąca zwróciła się o pomoc finansową do Prokuratury Generalnej (w załączeniu przekazano stosowny mail skarżącej). W ocenie Sądu zaskarżona decyzja pozostaje w zgodzie z prawem. Zgodnie z przepisem art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. 2. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Decyzja oparte na podstawie przytoczonego przepisu jest wydawana w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza to, że organ może, ale nie musi przyznać przedmiotowe świadczenie, nawet, jeśli wnioskodawca spełnia inne przesłanki warunkujące przyznanie pomocy społecznej w tym zakresie. Co ważne, wysokość przyznanego świadczenia również została pozostawiona uznaniu organu. Jednym z podstawowych warunków przyznania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej jest spełnienie kryterium dochodowego. W dacie orzekania w niniejszej sprawie kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosiło 542 zł, a dla osoby w rodzinie – 456 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w związku z § 1 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej – Dz.U. z 2012, poz. 823). Niezależnie od spełnienia kryterium dochodowego pomoc społeczną można przyznać przy jednoczesnym wystąpienie co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Skarżąca spełniła kryterium dochodowe, gdyż jako osoba samotnie gospodarująca uzyskała dochód w wysokości 529 zł (tytułem zasiłku stałego) oraz pozostaje osobą schorowaną, niepełnosprawną i ubogą. Powyższe okoliczności przemawiały za przyznaniem skarżącej zasiłku celowego na zakup żywności i lekarstw, a jak organ słusznie uzasadnił przeznaczenie zasiłku – skarżąca w dużym stopniu obciąża budżet domowy wydatkami na leczenie (leczy się u nefrologa, reumatologa i ortopedy). Wysokość przyznanego zasiłku również należy w całokształcie dokonanych ustaleń uznać za prawidłową. Jak już nadmieniono, wysokość zasiłku objęta pozostaje uznaniem administracyjnym. Zdaniem Sądu orzekające w sprawie organy w sposób przekonujący uzasadniły ten element zasiłku. Zgodzić się należy z organem, że na ostateczną kwotę zasiłku celowego składa się dotychczasowy rozmiar udzielonych stronie świadczeń, ograniczone możliwości finansowe organów pomocowych oraz ocena spełnienia warunku współdziałania strony z organami pomocowymi. Te okoliczności natomiast – w szczególności ponad sto wydanych na rzecz skarżącej oraz jej rodziny decyzji przyznających różnorodne świadczenia finansowe z pomocy społecznej świadczące o permanentnym korzystaniu ze środków publicznych świadczą, że obecnie rozmiar świadczonej skarżącej pomocy musi mieć charakter ściśle subsydiarny. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarga G. K. nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 151 P.p.s.a skargę tę oddalił. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 w zw. z art. 200 p.p.s.a.