III SA/Kr 1036/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędziowie WSA Ewa Michna Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant Starszy Referent Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2025 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 15 marca 2024 r., nr SKO.PS/4110/30/2024 w przedmiocie umieszczenia w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. umarza postępowanie administracyjne. I. K. (dalej "skarżąca") wniosła do Sądu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 15.03.2024 r. (znak SKO.PS/4110/30/24) utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 22.12.2023 r. (znak DN.166396.5344.2023) o skierowaniu do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych oraz o umieszczeniu skarżącej w Domu Pomocy Społecznej przy ul. H. [...] w K. Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: 1. Sąd Rejonowy dla Krakowa Podgórza w Krakowie postanowieniem z 18.09.2023 r. (sygn. akt [...]) po rozpoznaniu wniosku Dyrektora Szpitala Babińskiego w Krakowie orzekł o skierowaniu skarżącej do domu pomocy społecznej bez jej zgody. Jak wynika z odpisu ww. orzeczenia znajdującego się w aktach sprawy (k. 31 akt adm.), w dniu 18.10.2023 r. stwierdzono prawomocność tego orzeczenia z dniem 26.06.2023 r. 2. W toku postępowania administracyjnego Prezydent Miasta Krakowa pozyskał: a) postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z 27.11.2023 r. ([...]) o odrzuceniu apelacji skarżącej od wyżej opisanego postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa–Podgórza w Krakowie z 18.09.2023 r. z uwagi na brak uprzedniego wniosku o doręczenie odpisu postanowienia wraz z uzasadnieniem; b) wypis z aktu notarialnego z 24.08.2023 r. (Rep. A nr [...]) – umowę o dożywocie zawartą między skarżącą jako właścicielką nieruchomości, a K. R, c) zaświadczenie lekarskie z 13.11.2023 r. o braku "w chwili obecnej" zaburzeń psychotycznych u skarżącej; d) kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego z 9.11.2023 r., w którym pracownik socjalny zapisał, że skarżąca w ankiecie oceniającej zasadność przyznania pomocy w formie skierowania do DPS osiągnęła wartość punktową "100", co nie kwalifikuje jej do umieszczenia w takiej placówce. 3. Organ I instancji decyzją z 22.12.2023 r. skierował skarżącą do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych (punkt 1 decyzji) oraz orzekł o umieszczeniu jej w Domu Pomocy Społecznej przy ul. H. [...] w K. W podstawie prawnej decyzji organ przywołał szereg przepisów ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 54 ust. 1 i ust. 2 oraz wskazał na postanowienie Sądu Rejonowego z 18.09.2023 r. (sygn. akt [...]). W uzasadnieniu podał, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że skarżąca ze względu na stan zdrowia nie jest zdolna do samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym oraz wymaga całodobowej opieki innych osób. Dalej przywołał art. 54 ust. 1 i ust. 2 oraz postanowienie Sądu Rejonowego z 18.09.2023 r. (sygn. akt [...]). 4. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podała, że przebywała w lipcu 2023 r. w Szpitalu Klinicznym im. dr. J. Babińskiego w Krakowie z powodu przejściowej niedyspozycji psychicznej. Następnie, na wniosek jej siostrzenicy chcącej przejąć jej mieszkanie, Szpital ten wystawił wniosek o skierowanie do placówki opiekuńczej. Skarżąca podniosła, że ze względu na ówczesny stan zdrowia, zażywanie silnych leków psychotropowych podawanych jej w szpitalu, była w stanie obniżonych funkcji poznawczych, lecz nigdy nie wyraziła woli w sposób jednoznaczny umieszczenia jej w DPS-ie. Zaznaczyła, że zawarła umowę dożywocia z K. R. i obecnie przebywa w jej domu przy ul. S. [...] w K., gdzie ma zapewnioną pełną opiekę. Podniosła również, iż aktualna opinia biegłego psychiatry, zaświadczenie lekarza rodzinnego i ustalenia wywiadu środowiskowego wykazały znaczną poprawę stanu zdrowia i pełną świadomość podejmowanych przez nią działań. Wskazała, że zaskarżyła postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa-Podgórza w Krakowie o skierowaniu jej do DPS (bez zgody) – ze względu na braki formalne w doręczeniu przedmiotowego postanowienia Sądu i brak merytorycznego wyjaśnienia tej sprawy poprzez niedostarczenie opinii biegłych psychiatrów z listy biegłych. Do odwołania skarżąca załączyła kopię zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z 27.11.2023 r. ([...] o odrzuceniu apelacji od postanowienia SR dla Krakowa – Podgórza w Krakowie z 18.09.2023 r. 4. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 15.03.2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Przytoczyło art. 54 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w sytuacji, gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej lub też po umieszczeniu wycofają swoją zgodę, podmioty takie jak: ośrodek pomocy społecznej, centrum usług społecznych lub dom pomocy społecznej są obowiązane do zawiadomienia o tym właściwego sądu, a jeżeli osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego lub opiekuna - prokuratora. Przepis ten, zdaniem Kolegium Odwoławczego prowadzi do wniosku, że to sąd, który orzeka w przedmiocie skierowania danej osoby w domu pomocy społecznej bez jej zgody ocenia istnienie prawnych przesłanek w tym zakresie. Orzeczenie to natomiast wiąże organy państwowe (art. 365 § 1 k.p.c.). SKO podkreśliło, że skutkiem takiego związania jest to, że organ gminy właściwy do wydawania decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej nie może samodzielnie analizować, czy osoba, do której odnosi się orzeczenie sądu powszechnego spełnia wymogi do umieszczenia w domu pomocy społecznej, albowiem o tym zdecydował już sąd. Prawomocne orzeczenie sądowe zastępujące zgodę danej osoby na umieszczenie jej w domu pomocy społecznej obliguje organ do jego "wykonania", tj. do wydania decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej o umieszczeniu w konkretnej jednostce, czyli takiej, która uwzględnia stan zdrowia osoby mającej w nim zamieszkać. SKO podkreśliło, że organ dysponował prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego dla Krakowa Podgórza w Krakowie III Wydział Rodzinny i Nieletnich z 18.09.2023 r. ([...]) o skierowaniu skarżącej do domu pomocy społecznej bez jej zgody, które to orzeczenie miało dla niego wiążący charakter. Samodzielna ocena przez organ słuszności umieszczenia strony w tego rodzaju placówce stanowiłaby próbę podważenia takiego orzeczenia, co – w ocenie organu II instancji - jest niedopuszczalne. 5. W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie art. 365 § 1 k.p.c. poprzez jego przedwczesne zastosowanie wobec braku prawomocności orzeczenia sądowego wiążącego organy administracji publicznej. Skarga zawierała wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca wskazała, że złożyła wniosek o doręczenie jej uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z 11.03.2024 r. ([...]) oddającego zażalenie na postanowienie tegoż Sądu z 27.11.2023 r. w przedmiocie odrzucenia apelacji od postanowienia SR dla Krakowa Podgórza z 18.09.2023 r. ([...]). W ocenie skarżącej, jej sprawa przed organem administracji powinna ulec zawieszeniu (art. 97 § 7 pkt 4 k.p.a.), co pozwalałoby uniknąć dwutorowości postępowań. Podniosła, że w dotychczasowym postępowaniu przed sądami pominięty był fakt rozstrzygnięcia sprawy co do istoty i twierdzeń w nich zawartych. Do skargi załączono odpis przywołanego postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z 11.03.2024 r. oraz kopię wniosku o doręczenie jego odpisu wraz z uzasadnieniem. 6. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia. 7. Pełnomocnik skarżącej w piśmie z 4.11.2024 r. poinformował, że "interwencja skarżącej u Rzecznika Praw Obywatelskich skutkowała pismem, w wyniku czego skarżąca złożyła do Sądu Rejonowego dla Krakowa Podgórza w Krakowie wniosek o zmianę orzeczenia o przyjęciu jej do DPS". 8. Pismem z 18.21.2024 r. Sąd Rejonowego dla Krakowa Podgórza w Krakowie III Wydział Rodzinny poinformował, że w dniu 17.12.2024 r. wydano postanowienie (sygn. akt [...]) o uchyleniu skierowania I. K. do domu pomocy społecznej orzeczone postanowieniem z 18.09.2023 r. W kolejnym piśmie Sąd Rejonowy poinformował, że wydane postanowienie z 17.12.2024 r. – jest prawomocne od 27.12.2024 r. (k. 35, 36). 9. W odpowiedzi na pismo Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podało w piśmie z 9.04.2025 r. (k. 56), że dotychczas nie została wydana przez organy administracji żadna decyzja o uchyleniu lub zmianie decyzji o skierowaniu skarżącej do DPS i umieszczeniu jej w tej placówce. Kolegium Odwoławcze wskazało, że organom administracji nie doręczono postanowienia Sądu Rejonowego z 17.12.2024 r. ([...]) o uchyleniu skierowania skarżącej do DPS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu. 1. Na wstępie należy stwierdzić, że rację miały orzekające organy administracji wskazując, że funkcjonowanie w obrocie prawnym prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego o skierowaniu osoby do DPS wiąże organ administracji, który zobowiązany jest do wykonania tegoż orzeczenia poprzez wydanie stosownej w tym względzie decyzji administracyjnej. Sąd rodzinny bowiem, przy wydawaniu orzeczenia o wskazanym wyżej przedmiocie, dokonuje ustaleń stanu zdrowia i potrzeb życiowych osoby mającej zostać skierowaną do DPS i ocenia, czy spełnia ona kryteria do takiego umieszczenia wbrew jej woli. Przy wydawaniu tego orzeczenia to na sądzie opiekuńczym spoczywa obowiązek ustaleń, czy dana osoba wskutek choroby nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji (wyrok NSA z 28.12.2021 r., I OSK 857/21). Inaczej mówiąc, prawomocne orzeczenie sądu rodzinnego kierujące osobę do DPS-u ma charakter prejudycjalny dla postępowania administracyjnego w zakresie wystąpienia przesłanek do umieszczenia osoby w tej placówce, zaś organ administracyjny ma obowiązek je wykonać poprzez wydanie stosownej decyzji. 2. Specyfika kontrolowanej sprawy wyraża się w tym, że – choć w obrocie prawnym, w dacie orzekania przez organy administracji – funkcjonowało wydane względem skarżącej prawomocne postanowienie S.R. dla Krakowa Podgórza w Krakowie z 18.09.2023 r. (sygn. akt [...]) o skierowaniu skarżącej do domu pomocy społecznej bez jej zgody, a więc istniała zasadniczo powinność organu wykonania tego orzeczenia, to jednak w toku kontrolowanego postępowania skarżąca przedłożyła organowi szereg dokumentów (zaświadczenie lekarskie z 23.08.2023 r. oraz z 16.11.2023 r., jak też zaświadczenie psychiatry z 13.11.2023 r., umowę dożywocia z 24.08.2023 r.) – z których wynikał stan zdrowia, jak i uwarunkowania opiekuńcze nierealizujące przesłanek umieszczenia jej w DPS (tj. niemożność samodzielnego funkcjonowania i potrzeba całodobowej opieki wynikająca z choroby, wieku, niepełnosprawności - art. 54 ust. 1 ustawy z 12.03.2004 r. o pomocy społecznej; aktualny publikator: Dz. U. 2024 r., poz. 1283; dalej "ustawa"). Nadto, z przeprowadzonego w sprawie w dniu 22.12.2023 r. wywiadu środowiskowego wynikało jasno, że sytuacja skarżącej uległa zmianie (...), a w ankiecie oceniającej zasadność przyznania pomocy w formie skierowania do DPS osiągnęła ona 100 punktów, co – jak stwierdzał pracownik socjalny – nie kwalifikowało jej do umieszczenia w takiej placówce. Z przywołanej zaś wyżej umowy dożywocia wynikało, że skarżąca, co najmniej od 24.08.2023 r. ma zapewnioną realną opiekę przez bliską jej osobę. 3. Potwierdzeniem braku występowania przesłanek do umieszczenia skarżącej w DPS było prawomocne postanowienie SR dla Krakowa Podgórza w Krakowie z 17.12.2024 r. (por. punkt 8 części historycznej niniejszego uzasadnienia) o uchyleniu skierowania skarżącej do domu pomocy społecznej orzeczone postanowieniem tego Sądu z 18.09.2023 r. Z uwagi więc na postanowienie SR z 17.12.2024 r. stwierdzić należało, że uchylenie prawomocnego orzeczenia sądu opiekuńczego, diametralnie modyfikowało stan tej sprawy, albowiem – co istotne – to uchylone orzeczenie było podstawą wydania zaskarżonych w tej sprawie decyzji. Ta zaś sytuacja uprawniała do wniosku, że wystąpiła podstawa wznowienia postępowania administracyjnego określona w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o (...) orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Z kolei stosownie do art. 145 § 1 pkt 1b ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935; dalej p.p.s.a.) sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie uchylając tę decyzję lub postanowienie, jeśli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Faktem jest, że w dacie orzekania przez organy administracji w tej sprawie przywołane wyżej postanowienie S.R. z 17.12.2024 r. – nie funkcjonowało w obrocie prawnym, jednakże, jak trafnie wskazał WSA w Białymstoku w wyroku z 11.05.2017 r. (II SA/Bk 658/16) – taka sytuacja nie stanowiła przeszkody do zastosowania przez Sąd art. 145 § 1 pkt 1b p.p.s.a. i uwzględnienia skargi. Jak akcentował WSA w Białymstoku przywołując orzecznictwo sądowe oraz powołując poglądy piśmiennictwa, przesłankę "naruszenia prawa dającą podstawę do wznowienia postępowania", o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1b p.p.s.a. należy rozumieć jako obiektywną niezgodność z prawem, zaś przepis ten należy interpretować z ukierunkowaniem na ochronę obiektywnego porządku prawnego (vide np. wyrok NSA z dnia 14.11.2006 r., II OSK 1321/05). Pojęciu "naruszenia prawa" w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1b p.p.s.a. można przypisać bardziej zobiektywizowane znaczenie, nawiązujące do szerokiego pojmowania wad w konkretyzacji uprawnień i obowiązków w decyzji administracyjnej, które to wady mogą być następstwem okoliczności także niezależnych od organu orzekającego, a nawet zewnętrznych wobec danego postępowania jurysdykcyjnego np. wadliwego prejudykatu (vide T. Woś (red.), H. Knysiak - Sudyka, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016 r., teza 16 do art. 145 p.p.s.a. oraz J. Jagielski, M. Jagielska, R. Stankiewicz, M. Grzywacz (w:) R. Hauser, M. Wierzbowski (współred.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, s. 594). 4. Z perspektywy zatem ochrony obiektywnego porządku prawnego nie do zaakceptowania byłoby pozostawienie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji w obrocie prawnym przez sąd administracyjny w sytuacji, gdy orzeczenie sądu powszechnego będące podstawą wydania tych decyzji zostało uchylone. Taki stan oznaczał bowiem utratę racji bytu tych decyzji. W tym więc sensie wystąpiła w tej sprawie podstawa do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1b p.p.s.a.) uzasadniająca uwzględnienie skargi (por. cytowany wyżej wyrok WSA w Białymstoku). Powyższe skutkowało uchyleniem kontrolowanych aktów na postawie w.w. przepisu, o czym Sąd orzekł w punkcie 1. sentencji. 5. Z uwagi natomiast na odpadnięcie podstawy skierowania skarżącej do DPS, tj. wyeliminowanie z obrotu prawnego (uchylenie) postanowienia S.R. dla Krakowa Podgórza w Krakowie III Wydział Rodzinny z 18.09.2023 r. ([...]), co nastąpiło prawomocnym postanowieniem tegoż Sądu z 17.12.2024 r. ([...]), zapadłym już w toku niniejszego postępowania sądowego – bezprzedmiotowe stało się dalsze prowadzenie przez organy administracji postępowania w kwestii skierowania skarżącej do DPS i umieszczenia jej w konkretnym DPS, czyli – de facto postępowania mającego na celu wykonanie tego, uchylonego już orzeczenia sądowego. Stan ten nakazywał postępowanie to umorzyć, o czym Sąd orzekł w punkcie 2. sentencji na podstawie art. 145 par. 3 p.p.s.a.