III SA/Kr 1039/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie WSA Halina Jakubiec (spr.) WSA Renata Czeluśniak Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2019 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków – Nowa Huta Rafała Stępniaka sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej skargę oddala Decyzją z dnia 22 lipca 2019 r. nr: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza A z dnia [...] 2019 r., nr [...], którą odmówiono zmiany decyzji z dnia [...] 2017 r. nr [...] ustalającej odpłatność za pobyt M. S. w Domu Pomocy Społecznej w M, polegającej na całkowitym zwolnieniu M. K. z ponoszenia odpłatności ustalonej ww. decyzją. Z uzasadnienia decyzji wynika następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Decyzją Burmistrza A nr [...] z dnia [...] 2017 r. określono odpłatność za pobyt M. S. w Domu Pomocy Społecznej w M od czerwca 2017 r. w wysokości 400,00 zł. Osobą zobowiązaną do płatności była M. K., jako córka M. S. W dniu 13 grudnia 2018 r. M. K. zwróciła się o całkowite zwolnienie z opłat za pobyt matki – M. S. w DPS w M. Następnie zaskarżoną decyzją organ I instancji orzekł, na podstawie art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. – o pomocy społecznej, o odmowie zmiany decyzji Burmistrza A nr [...] z dnia [...] 2017 r. określającej odpłatność za pobyt M. S. w Domu Pomocy Społecznej w M polegającej na całkowitym zwolnieniu M. K. z ponoszenia odpłatności ustalonej ww. decyzją. W obszernym uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej jest zobowiązana wnieść M. K., jako córka M. S., zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Burmistrz A nadmienił, że w okresie od dnia wydania w roku 2017 decyzji ustalającej wysokość odpłatności M. K. za pobyt matki w DPS do dnia wydania niniejszej decyzji, poprawie uległa sytuacja materialna rodziny M. K. Jak wynika z uzasadnienia decyzji z dnia [...] 2017 r., na dochód rodziny składało się wówczas wynagrodzenie za pracę A. K., a M. K. przebywała na urlopie macierzyńskim, pobierając świadczenie macierzyńskie w wysokości ok. 658 euro. Obecnie oboje małżonkowie otrzymują wynagrodzenie za pracę (M. K. za miesiąc wrzesień 2018 r. w wysokości 4.644,31 zł, a A. K. za ten sam okres - 4.846,71 zł). Ponoszą opłaty miesięczne za czynsz od października 2018 r. w wysokości 1.660,95 zł. Nie przedstawiono natomiast żadnych rachunków/dowodów zapłaty oraz przetłumaczonych na język polski dokumentów, potwierdzających wysokość aktualnie ponoszonych wydatków, w szczególności kosztów energii elektrycznej i gazu. W związku z faktem, że wysokość dochodu wykazana została w walucie obcej oraz że nie udało się zebrać wymaganych zaświadczeń o dochodach męża M. K., dochód ten został ustalony według średniego kursu NBP z dnia 10 maja 2019 r. wynoszącego 4,29 zł - zgodnie z art. 8 ust. 13 ustawy o pomocy społecznej. Organ podał, że kryterium dochodowe na osobę w rodzinie - zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy - wynosi 528,00 zł, a dla trzyosobowej rodziny zobowiązanej wynosi 4.752,00 zł (528,00 zł x 3 osoby x 300%). W tym stanie rzeczy Burmistrz A stwierdził, że M. K. spełnia ustawowe warunki do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS i nie znalazł podstaw do zwolnienia jej z tej odpłatności. W odwołaniu M. K. podniosła, że organ I instancji wydał zaskarżoną decyzję (10 maja 2019 r.) pomimo braku upływu terminu, zakreślonego w wydanym postanowieniu (nr [...]), czyli w dniu 25 maja 2019 r. Dalej odwołująca się wskazała, że Burmistrz A podjął przedmiotową decyzję z naruszeniem art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, gdyż w przedmiotowej sprawie nie przeprowadzono rodzinnego wywiadu środowiskowego. Odwołująca się podniosła, iż w toku postępowania wyjaśniającego wykazała, że w okresie listopada 2018 r. uzyskała wraz z mężem dochód, który w całości nie pokrywa uzasadnionych wydatków na utrzymanie w Niemczech, ponieważ dochód rodziny wyniósł łącznie 2.406 EUR, natomiast udokumentowane wydatki - 2.990 EUR. M. K. dodała, że organ I instancji powinien, przed wydaniem decyzji, wziąć pod uwagę zasady współżycia społecznego w aspekcie różnicy w poziomach wydatków na koszty utrzymania: w Polsce i w Niemczech, w szczególności koszt wynajęcia lokalu mieszkalnego jest znacznie wyższy w Niemczech (ok. 50% uzyskiwanych dochodów) niż w Polsce (ok. 20% uzyskiwanych dochodów). Niezależnie od powyższych argumentów podniesiono, że przedmiotowa decyzja, w przypadku jej nie realizowania poprzez zaniechanie odpłatności odwołującej się na rzecz matki – M. S., nie może być egzekwowana w drodze pomocy prawnej, ponieważ egzekwowania tego rodzaju zobowiązań nie przewiduje postanowienie Rady nr 2008/55/WE z dnia 26 maja 2008r. w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących niektórych opłat, ceł, podatków i innych obciążeń. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium podzieliło wszystkie ustalenia faktyczne organu I instancji. Kolegium wskazało, że podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił art. 64 ustawy o pomocy społecznej, który przewiduje, że osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty pod wskazanymi w nim warunkami. Kolegium zwróciło uwagę, że brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, co do uznaniowości jego stosowania. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. SKO uznało, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, o którym mowa w art. 64 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ sprawdził, jakie są dochody i wydatki rodziny M. K., mieszkającej w Berlinie, a także dokonał przeliczenia tych dochodów (wydatków), przy zastosowaniu średniego kursu Narodowego Banku Polskiego i wynoszącego 4,29 zł za 1 euro - zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej. Ustalono, że rodzina odwołującej się osiąga miesięczny dochód około 9.286,00 zł, a kryterium dochodowe dla trzyosobowej rodziny M. K. wynosi 4.752,00 zł. Nie występują zatem uzasadnione okoliczności, w sensie niskiego dochodu, przemawiające za zwolnieniem z opłat za pobyt M. S. w Domu Pomocy Społecznej w M. W ocenie Kolegium nie występują także inne powody przewidziane w art. 64 ustawy, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, czy utrzymywanie z jednego świadczenia lub wynagrodzenia. Natomiast zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia szczególnych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce. Stosowanie odmiennych zasad godziłoby w idee i cele pomocy społecznej. Niezasadne zwolnienie byłoby bowiem sprzeczne z zasadą pomocniczości, gdyż przerzucałoby na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywanie przez swoich krewnych. Dlatego też rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat, organ powinien mieć na uwadze nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, ale też interes społeczny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M. K. zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie postanowień kodeksu postępowania administracyjnego, w zakresie terminów proceduralnych, poprzez niezachowanie ustalonych terminów względem wnioskodawczyni; 2) naruszenie postanowień art. 107 ust. 1, ust. 4 oraz ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (tekst jedn. - Dz.U. z 2018 roku, poz. 1508 ) poprzez: a. uchybienie art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez niewłaściwie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, b. uchybienie art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, poprzez zaniechanie dokonania aktualizacji wywiadu środowiskowego, c. uchybienie art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, poprzez pominięcie wymogu złożenia przez wnioskodawczynię jedynie oświadczenia o dochodach i stanie rodzinnym, 3) naruszenie postanowień art. 61 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, poprzez błędne dokonanie wyliczeń dochodu na członka rodziny zobowiązanej do dokonywania odpłatności na rzecz osoby pozostającej w opiece w DPS, 4) naruszenie procedury administracyjnej - poprzez niezachowanie trybu administracyjnego przewidzianego w art. 103 ust. 1 i ust. 2 w związku z postanowieniami art. 96 ustawy - o pomocy społecznej, poprzez zaniechanie wystąpienia do wnioskodawczyni z wnioskiem o ewentualne zawarcie umowy o dobrowolną odpłatność wnioskodawczyni na rzecz jej matki – M. S. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji lub alternatywnie o wydanie decyzji zgodnej z obowiązującymi przepisami i procedurą, w szczególności z uprzednim wezwaniem wnioskodawczyni do zawarcia ugody o dobrowolnej odpłatności, w przypadku zaistnienia wymaganego kryterium dochodowego wynikającego z ustawy o pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a., zgodnie, z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia, jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach). Przeprowadzona według powyższych zasad sądowa kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła do uznania, że skarga jest nieuzasadniona, a zaskarżony akt nie narusza prawa w stopniu powodującym konieczność jego wyeliminowania z porządku prawnego. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 lipca 2019r, utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza A o odmowie zmiany decyzji własnej z [...] 2016 roku ustalającej odpłatność w wysokości 400 zł za pobyt M. S. (matki skarżącej) w domu Pomocy Społecznej w M i odmawiającej całkowitego zwolnienia. Podstawę prawną stanowi przepis art. 64 oraz 61 ust 1 ustawy o pomocy społecznej. Przepis art. 61 stanowi, że obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej spoczywa w kolejności: 1) na mieszkańcu domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonku , zstępnych przed wstępnymi, 3) gminie , z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wysokość opłat i wskazanie osoby zobowiązanej następuje w drodze decyzji. Przepis art. 64 omawianej ustawy przewiduje możliwość zwolnienia osoby wnoszącej opłatę lub obowiązanej do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego w szczególności, jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu. Ponadto zwolnieni od opłat są członkowie Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. na zasadach określonych w art. 64b. Treść normatywna art. 64 ustawy o pomocy społecznej jednoznacznie wskazuje na uznaniowy charakter zwolnienia, co oznacza ,że kontrolne kompetencje Sądu ograniczone są do zbadania czy przy wydaniu decyzji nie doszło do przekroczenia granic swobodnego uznania, które nie może jednak oznaczać dowolności wyboru rozstrzygnięcia przez organ. Dokonana pod tym kątem analiza zebranego przez organy materiału dowodowego zdaniem Sądu nie pozostawia żadnych wątpliwości, co do zachowania wszelkich reguł i zasad dotyczących podejmowania decyzji uznaniowych. Nie jest trafny zarzut dotyczący braku powiadomienia skarżącej o przeprowadzeniu wywiadu, bowiem ustanowiła pełnomocnika w sprawie i na nim spoczywają obowiązki związane z kontaktami pomiędzy stroną a organem. Z kolei przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej, jako osoby ponoszącej częściową odpłatność, nie jest możliwe, bowiem mieszka i pracuje w Niemczech. Niemniej organy ustaliły sytuację dochodową skarżącej w oparciu o przedłożone i przetłumaczone .dokumenty. Należy też zwrócić uwagę na znajdujące się w aktach adm. (k..42) podpisane przez skarżącą zestawienie przychodów i wydatków rodziny, na które wg. tego oświadczenia składają się : zarobki skarżącej (" 1.082 " ) i jej męża ( "1.1.130", ) oraz Kindergeld 195 eur ( k. 38 – 42 akt adm.). Z zestawienia tego nie wynika iż kwota jaką skarżąca jest zobowiązana uiścić za pobyt matki ( 400zł) nie jest nie do pogodzenia z wskazanymi przez nią wydatkami ( 2990 eur, w tym wydatki na rekreację 100 , odzież 500). Warunkiem zmiany odpłatności za pobyt w DPS jest zaistnienie przesłanki zmiany sytuacji dochodowej, polegająca na realnym przysporzeniu lub utracie dotychczasowego dochodu w porównaniu z okresem , w którym wydana była decyzja ustalająca zasady odpłatności. Organy przeprowadziły w tym zakresie postepowanie wyjaśniające i zgromadziły materiał dowodowy uzasadniający zajęte w sprawie stanowisko. Nie jest też trafny zarzut naruszenia art., 103 ust. 1 i 2 w zw. z art.96 ustawy o pomocy społecznej, bowiem skarżąca wniosła o całkowite zwolnienie jej z odpłatności i organ rozstrzygał tę kwestię, zatem wystąpienie o dobrowolną odpłatność na rzecz matki wnioskodawczyni, w tej sprawie byłoby niezrozumiałe. W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do postawienia organowi zarzutu naruszenia prawa materialnego, czy przekroczenia granic swobodnego uznania. Nie stwierdzono również uchybień przepisom procedury uzasadniających eliminację zaskarżonej decyzji, dlatego na mocy art. 151 p.p.s.a skarga została oddalona.