III SA/Kr 1043/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Niedźwiedź (spr.) Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2025 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 maja 2025 r. znak 070000/71/248431/225-RED-UM-BK, nr 1066/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oddala skargę. 1.1. A. P. – nazywany dalej "Skarżącym", złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 55.563,45 zł za poszczególne okresy od lipca 2015 r. do września 2017 r. 1.2. Decyzją z 28 maja 2025 r. (nr 1066/2025) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił uwzględnienia wniosku Skarżącego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3 oraz 3a oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 350 ze zm.; dalej jako "u.s.u.s."), jak również § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365; dalej jako "Rozporządzenie"). W motywach decyzji organ wyjaśnił, że Skarżący jest rencistą i z tego tytułu otrzymuje świadczenie w wysokości 2.011,35 zł netto miesięcznie. Do wypłaty pozostaje jednak 806,67 zł, ponieważ część świadczenia potrącana jest przez komornika sądowego oraz na rzecz ZUS. Ponadto Skarżący tytułem umowy zlecenia deklaruje miesięczny dochód w kwocie 335,50 zł brutto. Organ ustalił, że Skarżący jest współwłaścicielem w ½ gruntów ornych (0,0841 ha). Na gruntach tych ustanowiono zabezpieczenie hipoteczne na rzecz ZUS – a co za tym idzie w sprawie znajduje zastosowanie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Ponadto 9 stycznia 2018 r. wszczęto wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne, która trwa nadal, co oznacza, że w świetle art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu. Dalej organ wskazał, że Skarżący nie widnieje jako właściciel pojazdów. Według Skarżącego z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć stałej pracy i posiada orzeczeni o lekkim stopniu niepełnosprawności, a z tego tytułu otrzymuje rentę. Wypowiadając się co do przedawnienia spornych składek, organ wyjaśnił, że są one nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu, ponieważ 9 stycznia 2018 r. wdrożono postępowanie egzekucyjne, które nadal pozostaje w toku – stąd też w sprawie znajduje zastosowanie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Dalej, wskazując na przesłanki wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ stwierdził, że żadna z nich nie ziściła się w sprawie. Zaznaczył przy tym, że w ostatnich miesiącach wyegzekwowano od Skarżącego 1.843,68 zł, co oznacza, że w odniesieniu do Skarżącego nie można mówić o całkowitej nieściągalności. Odnosząc się do przesłanki wskazanej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., organ uznał, że na podstawie dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie wystąpiły okoliczności wyliczone w § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Skarżący, jak wyjaśnił organ, posiada wprawdzie orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, uzyskuje jedna dochody (§ 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia). Oceniając sytuację majątkową Skarżącego w ramach § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, organ uznał, że przedstawiony przez wnioskodawcę materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, iż opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący, chociaż został do tego wezwany, nie przedstawił wyliczeń obejmujących wydatku ponoszone w ramach gospodarstwa domowego, ani jakiejkolwiek dokumentacji pozwalającej ocenić sytuację rodzinną i materialną strony. 2.1. W skardze wywiedzionej od powyższej decyzji Skarżący wytknął organowi, że nie podejmował on działań windykacyjnych od 2019 r., a o podjęciu dalszych kroków Skarżący został powiadomiony dopiero 15 lutego 2025 r. Wskazał również, że zgodnie z art. 8 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2024 r. poz. 572 ze zm.; dalej jako "k.p.a.") organ powinien był załatwić sprawę w sposób rzetelny i terminowy, tymczasem brak skutecznych działań organu doprowadził Skarżącego do negatywnych skutków. Wytknął przy tym organowi wszczęcie działań egzekucyjnych dopiero po 66 miesiącach. 2.2. Skarżący wniósł o zobowiązanie organu do zaprzestania działań windykacyjnych z tytułu niezapłaconych składek oraz ocenę prawidłowości postępowania ZUS w świetle art. 8 k.p.a. 2.3. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym swoją dotychczasową argumentację. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: 3.1. Skarga jest bezzasadna, dlatego została oddalona. 3.2. Biorąc pod uwagę podniesioną w skardze kwestię niepodejmowania przez organ czynności egzekucyjnych od 2019 r. należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu wraz z podjęciem pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek. Termin ten pozostaje w zawieszeniu do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Czynnością taką może być czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, jak chociażby wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych. Z akt sprawy wynika, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte wobec Skarżącego 9 stycznia 2018 r., a w jego ramach dokonano zajęcia wierzytelności w urzędzie skarbowym oraz świadczenia emerytalnego. Co istotne, w zakresie zawieszenia biegu terminu przedawnienia przepisy ustawy nie stawiają wymogu skuteczności podjętych czynności w takim rozumieniu, w którym prowadzą one do częściowego zaspokojenia należności. W konsekwencji, mając na względzie to, że wobec Skarżącego nadal prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, składki, których dotyczy sprawa, nie uległy przedawnieniu. 3.3. W pozostałym zakresie należy wskazać, że zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., co do zasady, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Pojęcie "całkowitej nieściągalności" zostało zdefiniowane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy spośród przesłanek wymienionych w tym przepisie należy mieć na uwadze te, które zostały wymienione w punkcie 3, 5 i 6 tego przepisu. Pierwsza z nich wiąże się z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można byłoby egzekwować należności. Jak trafnie zauważył organ, przesłanka ta nie ziściła się, skoro Skarżący otrzymuje świadczenie rentowe, z którego w ostatnich sześciu miesiącach wyegzekwowano kwotę 1.843,68 zł w drodze potrącenia. Ponadto Skarżący jest współwłaścicielem w ½ gruntów rolnych, na których ustanowiono zabezpieczenie hipoteczne. W odniesieniu do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. sprawa była o tyle jasna, że ani naczelnik urzędu skarbowego, ani komornik sądowy nie stwierdzili brak majątku, z którego można byłoby prowadzić egzekucję. Jeżeli zaś chodzi o przesłankę zawartą w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., Sąd dostrzega, że organ nie przedstawił w motywach decyzji szczegółowego wyliczania wydatków egzekucyjnych, niemniej jednak, mając na uwadze możliwość dokonywania potrąceń ze świadczenia rentowego, nie było to konieczne. Ostatecznie bowiem ten składnik majątku Skarżącego nadaje się do egzekucji, a na skutek potrąceń zadłużenie ulega zmniejszeniu. W konsekwencji należy uznać, że organ prawidłowo uznał, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. 3.4. Sąd podzielił również ocenę organu w odniesieniu do braku racji ku temu, aby uznać, że Skarżący znalazł się w sytuacji, w której uzasadnionym byłoby umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Wyjaśnić w tym miejscu należy, że ocena możliwości umorzenia należności składkowych w sytuacji gdy istnieje możliwość ich ściągnięcia dokonywana jest w granicach uznania administracyjnego. Oznacza to, że nawet obiektywnie trudna sytuacja rodzinna, finansowa czy zdrowotna nie obliguje organu do przyznania wnioskowanej ulgi płatniczej. Świadczy o tym użycie w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wyrażenia "mogą być umarzane" oraz zastosowanie w konstrukcji § 3 ust. 1 rozporządzenia terminu "może". Nawet zatem w przypadku wystąpienia powyższych okoliczności ZUS nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych. Nie oznacza to jednak, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna. Aby tego uniknąć organ musi, stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnić swoje stanowisko, odnosząc je do ustalonych okoliczności faktycznych oraz rodzaju i charakteru dochodzonej należności publicznoprawnej. Treść argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu decyzji ZUS dowodzi, że nie jest ona rozstrzygnięciem dowolnym i nie doszło do przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów. Umorzenie należności składkowych w ramach § 3 ust. 1 rozporządzenia w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwe jest, wówczas gdy organowi znana jest sytuacja rodzinna i majątkowa wnioskodawcy. W § 3 ust. 1 rozporządzenia mowa jest bowiem o tym, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Dalej zaś w punktach 1-3 wymieniono przykładowe sytuacje, które mogą przemawiać za tym, że spłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Z literalnego brzmienia tego przepisu jasno wynika, że to Skarżący powinien był "wykazać" ziszczenie się powyższej przesłanki. To stronie znane są bowiem okoliczności, które odpowiadałyby przesłankom zawartym w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Tego jednak nie uczynił. We wniosku o umorzenie należności Skarżący poprzestał na stwierdzeniu, że nie jest zdolny do pracy, a jego źródłem utrzymania jest renta. Miał również płacić alimenty córce. W związku z tym organ, w piśmie z 28 marca 2025 r., powiadomił Skarżącego, o tym że powinien złożyć dokumenty obrazujące jego sytuację materialną wraz z oświadczeniem (formularzem) o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej. W piśmie tym Skarżącemu wyjaśniono, jakie okoliczności mogą mieć znaczenie dla załatwienia jego wniosku, jakie dokumenty powinien złożyć, aby okoliczności te wykazać, jak również określono konsekwencje prawne nie zastosowania się do wezwania. Z uwagi na bierność strony organ nie mógł zatem ustalić w jaki sposób kształtują się wydatki w gospodarstwie domowym Skarżącego, jakie są jego potrzeby i czy prowadzi je sam. Sięgając do dostępnych organowi rejestrów ustalić mógł on jedynie wysokość dochodu z tytułu renty oraz wynagrodzenia z umowy zlecenia. Organ miał zatem ograniczone możliwości ustalenia sytuacji majątkowej Skarżącego, a przez to nie mógł ocenić, czy w sprawie możliwym było zastosowanie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W tym stanie rzeczy Skarżący musiał się liczyć z odmową organu. 3.5. Mając na uwadze wytyczne zawarte w art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako "P.p.s.a."), Sąd miał na uwadze, że nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Tym samym dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu nie jest skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Kierując się dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd nie dostrzega, aby w sprawie wystąpiły inne przyczyny, które przemawiałyby za stwierdzeniem, że kontrolowana decyzja została wydane z naruszeniem przepisów skutkujących koniecznością jej uchylenia. 3.6. Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 P.p.s.a