III SA/Kr 105/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 maja 2017 r. wniosku Ł.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ł. Z. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 października 2016 r. [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącego Ł. Z. z dnia 10 lutego 2017 r. o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, siostrą i dwoma małoletnimi siostrzeńcami. Oświadczył, że nie posiada nieruchomości, zasobów ani przedmiotów wartościowych. Złożył deklarację, że jego matka w chwili obecnej pozostaje bez pracy i nie posiada stałych dochodów, zaś jego siostra przebywa na urlopie macierzyńskim i uzyskuje dochody wynoszące ok. [...] zł oraz pobiera świadczenie po 500 zł na dziecko, w związku z czym gospodarstwo domowe skarżącego pozostaje bez większych środków do życia. Powtórzył także, że jego siostra otrzymuje świadczenia z tytułu urlopu macierzyńskiego w wysokości ok. [...] zł oraz świadczenia z programu 500+ w łącznej wysokości 1000 zł. Uzasadniając swoje starania powołał się na brak środków na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Podniósł, że pozostaje bez stałej pracy, utrzymuje się z zajęć dorywczych, a wszystkie środki jakie ma, musi przeznaczać na alimenty i własne utrzymanie. Podniósł, że jego rodzina także znajduje się w trudnej sytuacji i nie może mu pomóc. Wymieniając zobowiązania i stałe wydatki podał, że każdego miesiąca musi regulować alimenty w łącznej kwocie [...] zł. Do tego dochodzą koszty życia, zakupu żywności, odzieży, środków czystości. Stara się także dokładać do mieszkania. Aktualnie pozostaje bez pracy, w związku z czym nie posiada wolnych środków pozwalających na dokonanie opłat sądowych. Z uwagi na fakt, iż podane przez skarżącego informacje dotyczące jego stanu majątkowego okazały się niewystarczające, referendarz działając na zasadzie art. 255 p.p.s.a., pismem z dnia 15 lutego 2017 r. wezwał skarżącego do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania dodatkowych informacji. Zarządzenie nie zostało wykonane. Skarżący poprzez swojego pełnomocnika udzielił wybiórczych informacji. Skarżący udokumentował fakt płacenia alimentów oraz wysokość miesięcznych wydatków na mieszkanie: ok. [...] zł, na prąd ok. [...] zł, na gaz ok. [...] zł. Nie oszacował jednak wysokości swoich miesięcznych zarobków z podejmowanych prac dorywczych, poprzestając na okazaniu informacji PIT-11 za 2016 r. z której wynika, że z jednego stosunku pracy uzyskał w 2016 r. dochód [...] zł. Poprzestając na przedstawieniu oświadczenia swojej matki o treści: "udzieliłam wsparcia finansowego mojemu synowi Ł. Z. w poniesieniu opłaty za reprezentowanie go w sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie przez pełnomocnika" nie wykazał zasad i wysokości ustalonego wynagrodzenia za świadczoną z wyboru pomoc prawną. Nie wyjaśnił także, czy należą do niego jakieś rachunki bankowe. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 marca 2017 r. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od ww. postanowienia referendarza sądowego skarżący zarzucił, że dokumentacja przez niego przedstawiona była wykonaniem zobowiązania sądu w stopniu, w jakim skarżący dysponował dokumentacją. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych. Okoliczności przedstawione przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwalają uznać, że spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Wymaga podkreślenia, iż skarżący udzielił wybiórczych wyjaśnień na wezwanie referendarza sadowego. Zdaniem Sądu wyjaśnienia skarżącego nie tworzą spójnego obrazu jego rzeczywistej sytuacji życiowej i możliwości płatniczych. Przedstawienie przez skarżącego informacji PIT-11 jest niewystarczające. Po pierwsze informacja ta ujawnia tylko jeden stosunek pracy. Po drugie oczywistym jest, że przy rocznym dochodzie w wysokości [...] zł nie byłby w stanie ani opłacać alimentów, ani dokładać się do opłat za mieszkanie, co deklarował we wniosku. Sąd w całości podziela opinie referendarza, że przedstawionemu pisemnemu oświadczeniu matki skarżącego o treści "udzieliłam wsparcia finansowego mojemu synowi Ł. Z. w poniesieniu opłaty za reprezentowanie go w sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie przez pełnomocnika" należało odmówić wiary. Pozostaje ono bowiem w oczywistej sprzeczności z wcześniej składanymi wyjaśnieniami skarżącego w których deklarował, że "matka pozostaje bez pracy i nie posiada stałych dochodów" oraz "rodzina nie może mi pomóc". Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z przedstawionych powodów Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a.