III SA/Kr 1052/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Michał Niedźwiedź (spr.) Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu 3 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym skargi Ł. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 3 czerwca 2025 r., nr 1201-IEE.7113.2.81.2025.2 w przedmiocie postępowania egzekucyjnego oddala skargę 1.1. Ł. W. – nazywany dalej "Skarżącym", wniósł do Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie skargę na czynności egzekucyjne, tj. zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych i wkładu oszczędnościowego na poczet należności pieniężnej. Zdaniem Skarżącego organ nie wybrał środka najmniej uciążliwego spośród możliwych. W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że nie zgadza się z wysokością zobowiązania z tytułu składek. Dalej zaś zarzucił organom skupienie się na kwestiach formalnych, przypisując im zamiar pozbawienia go środków koniecznych do obrony. 1.2. Postanowieniem z 18 marca 2024 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie oddalił powyższą skargę na czynność egzekucyjną. Jako podstawę swojego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 54 § 1 pkt 2 i § 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r., poz. 132; dalej jako "u.p.e.a."). Wskazując na art. 7 § 2 u.p.e.a. organ przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych, wyjaśniając między innymi, że głównym celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania, w sposób przymusowy, obowiązków ciążących na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne musi być zatem przede wszystkim skuteczne. Ocena stopnia dolegliwości poszczególnych środków egzekucyjnych należy od organu egzekucyjnego, ponieważ to on jest gospodarzem postępowania. Dokonując wyboru między kilkoma środkami egzekucyjnymi, organ powinien uwzględnić rodzaj środków, jakie ma do dyspozycji oraz okoliczności faktyczne danej sprawy. Wyjaśnił następnie, że zajęcie rachunku bankowego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. Istotne jest to, że rachunek pozostaje otwarty, a strona może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę. W konsekwencji wybór środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w pełni realizował zasadę celowości opisaną w art. 7 § 2 u.p.e.a. 1.3. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a., wskazując równocześnie, że organ nie rozważył nawet możliwości zastosowania innych środków egzekucyjnych. Ponadto w odniesieniu do jednego z zajęć bank nie odnotował żadnych wpływów na rachunki, co oznacza, że zajęcie nie przyniosło żadnego efektu, co czyni je nie tyko uciążliwymi, ale i nieskutecznymi. 1.4. Postanowieniem z 3 czerwca 2025 r. (nr 1201-IEE.7113.2.81.2025.2) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Ustosunkowując się do kwestii zastosowania nadmierni uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 54 § 1 pkt 2 oraz art. 7 § 2 u.p.e.a.) organ wyjaśnił, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do zaspokojenia wierzyciela przy zastosowaniu najmniej uciążliwego środka. Wybrany przez organ egzekucyjny środek w najprostszy sposób realizował ten cel. Organ zaznaczył przy tym, że specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że już samo zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jawi się dla zobowiązanego jako uciążliwe. Ponadto, aby można było mówić o zastosowaniu najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego, organ egzekucyjny powinien mieć możliwości wyboru innych środków egzekucyjnych. Biorąc pod uwagę, że w toku postępowania egzekucyjnego nie odnaleziono innych składników majątkowych, z których możliwa byłaby egzekucja, a równocześnie Skarżący nie wyjaśnia, w jaki inny sposób możliwe byłoby wyegzekwowanie zaległości – nie można przypisać organowi egzekucyjnemu naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a. 2.1. W skardze na powyższe postanowienie Skarżący podniósł zarzuty naruszenia: - art. 7 § 2 u.p.e.a. przez zastosowanie nadmiernie uciążliwego środka egzekucyjnego, bez przeprowadzenia analizy czy możliwe było zastosowanie innego, mniej dotkliwego dla zobowiązanego; - art. 8 i art. 12 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasad proporcjonalności, racjonalności i pogłębionego zaufania do organów administracji publicznej; - art. 80 § 2 u.p.e.a. przez uznanie za prawidłowe zajęcie rachunku bankowego, mimo braku na nim środkow pieniężnych oraz braku wskazania, czy i kiedy wpłyną na niego jakiekolwiek środki; - art. 54 § 1 u.p.e.a. przez zaniechanie dokonania rzetelnej oceny czy zastosowana czynność egzekucyjna była zgodna z przepisami prawa. 2.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym swoje dotychczasowe stanowisko. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: 3.1. Skarga jest bezzasadna, dlatego została oddalona. 3.2. Biorąc pod uwagę podstawę prawną skargi na czynności egzekucyjne, znajdującą się w art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a., jak również dotychczasową argumentację Skarżącego, należy stwierdzić, że istota spotu sprowadza się do rozważenia, czy zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych w toku postępowanie egzekucyjnego można było uznać w rozpoznawanej sprawie za zastosowanie nazbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. 3.3. W związku z powyższym należy wyjaśnić, że w postępowaniu dotyczącym skargi na czynność egzekucyjną ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Ustawodawca zdefiniował pojęcie "czynność egzekucyjna" wskazując, że należy rozumieć przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.). W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Nie ma podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania. Kolejno należy zauważyć – jak zasadnie stwierdził organ – z samej istoty postępowania egzekucyjnego, w toku którego stosowane są elementy przymusu, wynika pewien stopień dolegliwości dla zobowiązanego. O zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie może decydować subiektywne przekonanie zobowiązanego, lecz zobiektywizowane kryteria, zaistniałe w stanie faktycznym danej sprawy. Przy wyborze środka egzekucyjnego organ egzekucyjny powinien i kierować się nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz przede wszystkim efektywnością. Zastosowany środek egzekucyjny powinien być jak najmniej uciążliwy dla zobowiązanego, jednakże ta najmniejsza uciążliwość nie może niweczyć celu zabezpieczenia, jakim jest stworzenie dla wierzyciela podatkowego pewnych gwarancji zaspokojenia. Równocześnie, co do zasady, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego uznawane jest jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku jego zastosowania strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych do wysokości należności podlegających egzekucji, może zatem dysponować nadwyżką ponad zajętą kwotę. O tym, czy środek egzekucyjny jest "zbyt" uciążliwy ostatecznie decydują okoliczności konkretnej sprawy, a nie sam fakt zajęcia. W związku z powyższym Sąd w pełni podziela stanowisko oraz argumentację prawną przedstawioną w motywach kontrolowanego postanowienia. 3.4. Dodatkowo należy zgodzić się ze stwierdzeniem organu, gdy ten podnosi, że aby można było mówić o zastosowaniu nadmiernie uciążliwego środka egzekucyjnego – organ egzekucyjny musi mieć możliwość wyboru pomiędzy różnymi środkami. W sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie zidentyfikował innych składników majątkowych, z których można byłoby prowadzić egzekucję, a jednocześnie Skarżący nie wykonuje dobrowolnie spoczywającego na nim obowiązku, ani nie wskazuje innych sposobów przeprowadzenia egzekucji – wówczas organ nie ma możliwości wyboru. 3.5. W świetle powyższego nie można zgodzić się ze stwierdzeniem Skarżącego o tym, że organy nie rozważyły zastosowania innych, mniej dotkliwych form egzekucji. Nie można także przypisać organowi nadmiernego formalizmu, czy też automatyzmu. Nie można również zgodzić się ze Skarżącym, że brak środków pieniężnych na rachunkach bankowych w dacie ich zajęcia świadczył o tym, iż zastosowany środek egzekucyjnych był nadmierni uciążliwy. Trudno przy tym nie dostrzec, że w przypadku gdy na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych, zasadniczą niedogodnością tego rodzaju środka egzekucyjnego jest utrudnienie w korzystaniu z tego rachunku. 3.6. Mając na uwadze treść art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako "P.p.s.a."), sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach i nie jest przy tym związany zarzutami skargi. Kierując się powyższym przepisem Sąd nie znalazł innych podstaw, które przemawiałyby za koniecznością uchylenia kontrolowanego postanowieniem 3.7. Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 P.p.s.a.