III SA/Kr 1056/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Janusz Bociąga (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 maja 2014r. nr [ ] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy społecznej skargę oddala E. D. wnioskiem z dnia 24 lutego 2014 r. zwróciła się o przyznanie zasiłku na energię elektryczną. Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] na podstawie art. 2, art. 3, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 11, art. 41 pkt 1, art. 104, art. 106, art. 107, art. 109, art. 110 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej oraz art. 104, art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił E. D. przyznania pomocy społecznej na energię elektryczną. Wójt Gminy w uzasadnieniu podał, że na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej w postępowaniu administracyjnym dokumentacji ustalono, że E. D. prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe. Aktualny dochód rodziny wynosi 1.592.50 zł, na który składa się: świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 620 zł miesięcznie, dodatek do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 200 zł miesięcznie przyznanego w związku z opieka nad P. D., renta socjalna w wysokości 619,50 zł miesięcznie oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej dla dwuosobowej rodziny kryterium dochodowe wynosi 912 zł. Zatem dochód rodziny E. D. przekroczył ustawowe kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. Tym samym nie została spełniona podstawowa przesłanka do przyznania pomocy społecznej. Organ stwierdził, że rozważył możliwość zastosowania art. 41 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi że w szczególnie uzasadnionych przypadkach mimo przekroczonego kryterium dochodowego może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Jednak obecnie sytuacja życiowa E. D. nie mieści się w kategorii szczególnie uzasadnionego przypadku, o jakim mowa w cytowanym przepisie. Wnioskodawczyni, zdaniem organu, powinna w pierwszej kolejności podejmować działania w kierunku samodzielnego zaspokojenia najbardziej niezbędnych potrzeb życiowych. Wójt Gminy wskazał również, że E. D. skorzystała w 2013 r. z pomocy społecznej w postaci: zasiłków celowych specjalnych z przeznaczeniem na: zakup drewna, opału, zmniejszenia kosztów leczenia, zapłaty za energię elektryczną. Natomiast w 2014 r. otrzymała pomoc w postaci zasiłku celowego specjalnego na zakup 1/2 tony węgla z transportem w kwocie 380 zł. Stwierdził, że świadczenia z pomocy społecznej otrzymywane przez E. D. oraz uzyskiwany dochód umożliwiają jej przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna ma jedynie wspierać osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej i pomagać im w przezwyciężeniu trudności, natomiast jej rolą nie jest zaspokajanie wszystkich potrzeb i spełnienie wszystkich oczekiwań wnioskodawcy. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni żąda zaspokojenia wszystkich swoich potrzeb, czego Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej nie może zapewnić, gdyż świadczenia z pomocy społecznej mają stanowić wyłącznie wsparcie w trudnej sytuacji życiowej. E. D. złożyła odwołanie od powyższej decyzji. W odwołaniu podniosła, że ma bardzo ciężką sytuację materialną, gdyż wychowuje dwie niepełnosprawne osoby. Wskazała, że pomoc opieki społecznej jest niewspółmierna do jej potrzeb. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 16 maja 2014 r. nr [...] zaskarżoną decyzje utrzymało w mocy. Organ II instancji stwierdził, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91 ustawy o pomocy społecznej, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 456 zł. Odnosząc to do okoliczności sprawy organ podał, że E. D. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem A. D. (35 lat), który jest osobą niepełnosprawną od dzieciństwa. Na dochód rodziny składa się: świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 620,00 zł miesięcznie, dodatek do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 200 zł miesięcznie, renta socjalna w wysokości 619,50 zł miesięcznie oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł miesięcznie. Kryterium dochodowe dla 2-osobowej rodziny zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej wynosi 912,00 zł,. Dochód rodziny E. D. zatem przekroczył ustawowe kryterium na osobę w rodzinie. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji rozważył przyznanie pomocy na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zasiłek celowy specjalny jest szczególną formą wsparcia, jest to pomoc bezzwrotna przyznawana podmiotom przekraczającym dopuszczalny ustawowo dochód. Należy podkreślić wyjątkowość okoliczności przyznawania świadczeń na specjalnych zasadach, przede wszystkim dlatego, że beneficjenci nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Ich sytuacja materialna jest na tyle dobra, że powinni oni samodzielnie przezwyciężyć trudności. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Zdaniem organu odwoławczego w chwili obecnej sytuacja życiowa E. D. nie mieści się w kategorii szczególnie uzasadnionego przypadku o jakim mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. E. D. skorzystała w 2013r. z pomocy społecznej w postaci: zasiłków celowych specjalnych z przeznaczeniem na: zakup drewna, opału, zmniejszenia kosztów leczenia, zapłaty za energie elektryczną. W 2014r. otrzymała pomoc w postaci zasiłku celowego specjalnego, tak więc nie pozostaje bez pomocy, otrzymuje wsparcie finansowe, korzystała także ze wsparcia w postaci artykułów żywnościowych. W ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja jest prawidłowa, gdyż została wydana w ramach uznania administracyjnego, nie naruszając jednocześnie granic tego uznania. Została podjęta po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania administracyjnego, w trakcie, którego ustalono sytuację finansową, mieszkaniową i zdrowotną osoby ubiegającego się o pomoc. Organ odwoławczy podkreślił, że stosownie do zasad ogólnych zawartych w ustawie o pomocy społecznej, ma ona na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Dlatego też pomoc wynikająca z ustawy o pomocy społecznej ma charakter pomocniczy. W realiach niniejszej sprawy wnioskodawczyni nie przysługuje żądane świadczenie. Od powyższej decyzji E. D. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Domagała się przyznania wnioskowanej pomocy. Stwierdziła, że jest w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej. Na jej utrzymaniu jest czwórka dzieci i dwie niepełnosprawne osoby. Od ponad pół roku nie stać ją na wykupienie niezbędnych lekarstw. Wskazała, że działanie organu cechuje złośliwość i niekompetencja. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 5 listopada 2014 r. E. D. podtrzymała argumenty zawarte w swojej skardze, jednocześnie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, które miały bądź mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź też stanowią podstawę wznowienia postępowania. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) dalej zwanej p.p.s.a.. Jednocześnie zgodnie z art.134 p.p.s.a. sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji w aspekcie zarzutów podniesionych w skardze oraz wziętych pod rozwagę przez Sąd z urzędu, w zakreślonych powyżej ramach wykazała, iż odpowiada ona prawu, gdyż nie narusza ani przepisów materialnoprawnych, ani przepisów procesowych. W ocenie Sądu, prawidłowo ustalony przez organ i przyjęty za podstawę wydania decyzji stan faktyczny znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym zawartym w aktach administracyjnych, co pozwala ustalenia organu przyjąć jako własne. Należy zwrócić uwagę że twierdzenie skarżącej jakoby posiadała wiele osób na utrzymaniu nie znajduje oparcia w podpisanych przez nią dokumentach: kwestionariuszu osobowym i oświadczeniu. W tych dokumentach wskazała ze prowadzi gospodarstwo domowe tylko ze swoim synem P. D. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie obowiązujących przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013r., poz. 182 ze zm.) zwanej dalej u.p.s. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 u.p.s., przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej ( art. 3 u.p.s.). Art. 8 ust. 1 i ust. 3 u.p.s. wskazuje, że prawo do świadczeń przysługuje osobie, której dochód nie przekracza na osobę w rodzinie kwoty 456 zł oraz zaistnienia, co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Kwestia przyznania zasiłku celowego została uregulowana w art. 39 ust. 1 u.p.s. Zgodnie z jego treścią zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W szczególności zasiłek celowy może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W szczególnie uzasadnionych przypadkach rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego, który nie podlega zwrotowi oraz zasiłek okresowy lub celowy, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku (art. 41 powołanej ustawy). Przyznanie, zatem zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 powołanej ustawy uzależnione jest od wysokości dochodu osiąganego przez osobę zainteresowaną, natomiast przyznanie świadczeń na mocy art. 41 powołanej ustawy może nastąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach nawet, gdy osiągany dochód przekracza kryterium dochodowe. Art. 41 ustawy o pomocy społecznej w sposób jednoznaczny przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód, ale sytuacja życiowa strony. Od oceny organu zależy więc, czy uzna sytuację wnioskodawcy za szczególną i postanowi o przyznaniu pomocy w formie przedmiotowego zasiłku. Decyzja o przyznaniu zasiłku celowego specjalnego ma charakter uznaniowy i zależy od tak zwanego uznania administracyjnego. Nie znaczy to jednak, że organ administracji może podejmować decyzję w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i 77 § 1, jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie, przy wydaniu zaskarżonej decyzji organ uwzględnił wskazane wyżej kryteria. Nigdy nie kwestionowano, że skarżąca E. D. znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Natomiast stan faktyczny sprawy wskazuje, że od wielu lat korzysta ze wsparcia z pomocy społecznej stąd jej sytuacja jest znana pracownikom opieki społecznej, dlatego tez mimo przekroczenia kryterium dochodowego pozwalającego zakwalifikować rodzinę skarżącej do świadczeń z pomocy społecznej, organy rozważyły czy nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek i czy istnieje możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego. Organy odmawiając przyznania pomocy społecznej na energię elektryczną swoje stanowisko w tym zakresie uzasadniły i Sąd podziela tą ocenę. Zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem, bez przekroczenia granic uznania administracyjnego. Należy pamiętać, że uznanie administracyjne obejmuje prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Skarżąca korzysta systematycznie z pomocy społecznej, a jak wyżej wskazano organ pomocy społecznej nie ma obowiązku przyznania świadczenia żądanego przez stronę. Z art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż celem pomocy społecznej jest jedynie pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb oraz zapobieganie ich popadnięciu w trudną sytuację życiową poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się rodzin, a nie do zapewnienia dożywotniego utrzymania bądź pogłębienia istniejącego niskiego dochodu. Niewątpliwie zgodnie z art. 7 pkt 1, 5 i 6 u.p.s. pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa; niepełnosprawności; długotrwałej lub ciężkiej choroby. Należy jednakże zauważyć, że przepisy ustawy o pomocy społecznej upoważniają organ do odmowy przyznania świadczenia, pomimo spełniania kryteriów do jego otrzymania, wówczas, gdy występują określone nimi sytuacje. Odmawiając przyznania pomocy, organ jest jednak obowiązany wykazać, na jakiej podstawie oparł swoje twierdzenia i w czym wyrażają się przesłanki odmowy. Organy odmawiając przyznania skarżącej zasiłku celowego jak wyżej wskazano wykazały okoliczności stanowiące podstawę podjętych rozstrzygnięć. Dlatego też Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów skutkujących koniecznością wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, organy wszechstronnie zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy i dokonały prawidłowej oceny tego materiału, w sposób szczegółowy przedstawiły ustalenia stanu faktycznego, wskazały przepisy, które miały zastosowanie w sprawach, prawidłowo interpretując ich treść. Uzasadniły brak podstaw do uznania sytuacji skarżącej za "szczególnie uzasadniony przypadek". W ocenie Sądu postępowanie organów jest prawidłowe albowiem dysponując środkami publicznymi są obowiązane do prowadzenia postępowania zgodnego z zasadami określonymi w przepisach proceduralnych zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego i w samej ustawie o pomocy społecznej, jak i wydawania rozstrzygnięć zgodnych z treścią prawa materialnego zawartego w ustawie o pomocy społecznej. Nadto, pomoc społeczna, co już wielokrotnie podkreślano, ma stanowić jedynie wsparcie w wyjściu z trudnej sytuacji życiowej, nie może natomiast stanowić głównego źródła dochodu, czy też formy utrzymania. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.