III SA/Kr 1056/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Michna Sędzia WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 lipca 2020 r. sygn. akt [...] w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Decyzją z dnia [...] 2019 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 12 w związku z art. 2 pkt 10, art. 1a, art. 2, art. 9, art. 10 ust. 1 i 3, art. 12 ust. 1 i 2, art. art. 15, art. 18, art. 19, art. 20, art. 24, art. 25, art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 808), art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111), Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach w sprawach o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. z 2017, poz. 1467) oraz art. 41 § 1, § 2, art. 104, art. 107, art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; powoływanej dalej jako "k.p.a.") Wójt Gminy uchylił decyzję znak: [...] z dnia [...] 2019 r. w sprawie ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną P. K. ze skutkiem od 1 lutego 2020 r. z uwagi na zmianę sytuacji dochodowej rodziny skarżącej R. K. Organ I instancji wskazał, że w dniu 14 lutego 2020 r. skarżąca R. K. złożyła wniosek o przeliczenie dochodu w związku ze zmianą sytuacji dochodowej rodziny (uzyskanie przez nią dochodu za styczeń 2020 r.). Organ ustalił, że podstawą do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego są dochody rodziny za 2018 rok, liczba osób w rodzinie wynosi 4, liczba dzieci wynosi 2 (w tym jedno uprawnione do świadczenia z funduszu alimentacyjnego), dochód otrzymany na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym do osób fizycznych – 358,12 zł (ulga prorodzinna), łączny dochód rodziny po uwzględnieniu dochodu utraconego wynosi 358,12 zł, miesięczny dochód rodziny – 29,84 zł. Dochód uzyskany z pracy za listopad 2019 (P. D.) wynosi 1850,10 zł, a dochód uzyskany z pracy za styczeń 2020 r. (skarżąca) wynosi 1893,93 zł. Miesięczny dochód rodziny z uwzględnieniem dochodu utraconego i uzyskanego wynosi 3773,87 zł, a miesięczny dochód na jednego członka rodziny wynosi 943,47 zł. Kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń wynosi 800 zł na osobę w rodzinie. Organ stwierdził, że w tej sytuacji kryterium dochodowe zostało przekroczone o kwotę 143,47 zł. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, podnosząc, że nie zgadza się z doliczaniem dochodu uzyskanego z tytułu podjęcia pracy do kwoty bazowej, która jest podstawą oceny prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 17 lipca 2020 r. sygn. akt [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 12 w związku z art. 2 pkt 10 oraz art. 1a, art. 2, art. 9, art. 10, art. 12, art. 15, art. 18, art. 19 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 808) uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej okresu od 1.03.2020 r. do 31.10.2020 r. i w tym zakresie umorzyło postępowanie organu I instancji, a w pozostałym zakresie to jest dotyczącym okresu od 1.02.2020 r. do 29.02.2020 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wskazał, że w dniu 17.03.2020 r.. do Kolegium wpłynęło pismo organu I instancji wraz z załączonymi dokumentami (świadectwo pracy) potwierdzającymi utratę zatrudnienia przez skarżącą od 1.03.2020 r. W dniu 18.03.2020 r. natomiast wpłynął wniosek o umorzenie postępowania w części dotyczącej okresu od 1.03.2020 r. do 31.10.2020 r., gdyż po przeliczeniu na nowo dochodu skarżącej organ przyznał jej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1.03.2020 r. do 31.10.2020 r. i tym samym decyzja uchylająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego za przedmiotowy okres stała się bezprzedmiotowa. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z treścią art. 105 § 1 k.p.a. jeżeli postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny staje się bezprzedmiotowe, to postępowanie administracyjne winno zostać umorzone. Z informacji organu I instancji wynika, że decyzją z dnia 16.03.2020 r. znak [...] organ przyznał skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1.03.2020 r. do 31.10.2020 r. W konsekwencji należy uznać, że postępowanie administracyjne dotyczące decyzji z dnia [...] 2020 r. znak [...] w zakresie od 1.03.2020 r. do 31.10.2020 r. stało się bezprzedmiotowe. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, albowiem nie zgadza się z doliczeniem uzyskanego przez nią dochodu z tytułu podjęcia pracy do kwoty bazowej, która jest podstawa oceny prawa do świadczeń rodzinnych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sądowa kontrola przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych kryteriów wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 808), która określa warunki nabywania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zasady ich ustalania, przyznawania oraz wypłacania. Podstawowym warunkiem przyznania zasiłku rodzinnego jest spełnienie przez osobę ubiegającą się o to świadczenie kryterium dochodowego, które w dacie przyznania skarżącej świadczenia, jak i w dacie weryfikacji przez organ I instancji wynosiło 800 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie (art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Przekroczenie tego kryterium skutkuje odmową przyznania świadczenia (do 1 lipca 2020 r. w całości, od 1 lipca 2020 r. w części. Od 1 lipca 2020 obowiązuje art. 9 ust. 2a, zgodnie z którym w przypadku, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę, o której mowa w ust. 2, o kwotę nie wyższą niż kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym, na który jest ustalane prawo do tego świadczenia, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości różnicy między kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie.). Skarżąca była uprawniona do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę P. K. w okresie zasiłkowym od 1 października 2019 r. do 30 września 2020 r. na mocy decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2019 r. nr [...]. W trakcie pobierania świadczeń (w dniu 14 lutego 2020 r.) skarżąca wniosła "o ponowne przeliczenie dochodu (...) rodziny i ustalenie prawa do dalszej wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego", a to w związku ze zmianą sytuacji dochodowej mogącej mieć wpływ na prawa do przyznanych świadczeń rodzinnych. Do wniosku tego dołączyła zaświadczenie Grupy A S.A. Sp. j. z siedzibą w T, z 12.02.2020 r., z którego wynika, że skarżąca jest zatrudniona w powyższej firmie od 1.12.2019 r., a wynagrodzenie z tego tytułu wynosi 2416,45 zł brutto, to jest 1893,93 zł netto. W postępowaniu przed organem odwoławczym organ I instancji poinformował, został przez skarżącą przedłożony dokument w postaci świadectwa pracy z dnia 2.03.2020 r. wydanego przez Grupę A S.A. Sp. j. z siedzibą w T, z którego wynika, że skarżąca była zatrudniona w okresie od 1.12.2019 r. do 29.02.2020 r. Sąd posiada wiedzę o treści powyższego świadectwa pracy z akt administracyjnych dołączonych do akt sprawy o sygn. III SA/Kr 1055/20. Zgodnie z przepisem art. 2 pkt 18 lit. c ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uzyskanie dochodu oznacza uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ustawodawca przy ustalaniu kryterium dochodowego jako bazę traktuje rok kalendarzowy poprzedzający rok świadczeniowy. Jednakże, stosownie do art. 5 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie z art. 18 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Wprowadzenie do ustawy pojęć dochodu uzyskanego jak i dochodu utraconego służyło urealnieniu dochodu rodziny w dacie przyznawania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, także w okresie faktycznego ich pobierania. Poza dochodem z roku "bazowego", tj. roku poprzedzającego rok świadczeniowy, ustawodawca przy ustalaniu kryterium dochodowego uznał, że z uwagi na możliwą dynamikę sytuacji dochodowej w rodzinach, niezbędne jest ustalenie, czy na dzień orzekania przez organy nie doszło do takich istotnych zmian, które nakazują zastosowanie instytucji dochodu utraconego i uzyskanego. Celem wprowadzenia tych pojęć było nadto umożliwienie weryfikacji, czy już po przyznaniu świadczenia, w trakcie jego pobierania, nie nastąpiły w sytuacji dochodowej rodziny zmiany skutkujące brakiem podstaw do pobierania świadczenia. Z powyższego wynika, że ustawodawca miał na celu ustalenie dochodu na osobę w rodzinie w sposób jak najbardziej odzwierciedlający aktualny poziom tego dochodu. W świetle treści wniosku skarżącej z dnia 14 lutego 2020 r. oraz treści dołączonego do niego dokumentu stwierdzić należy, że zaistniała podstawa zweryfikowania dochodów rodziny skarżącej z uwagi na podjęcie przez skarżącą zatrudnienia z dniem 1 grudnia 2019 r. i uzyskanie dochodu od stycznia 2020 r. Następnie w postępowaniu odwoławczym zostało zasygnalizowane przez organ I instancji istnienie kolejnego dokument z którego wynika, że zaistniała podstawa zweryfikowania dochodów rodziny skarżącej z uwagi na utratę przez skarżącą zatrudnienia z dniem 29 lutego 2020 r., a tym samym utratę dochodu. Prawidłowo ustaliły organy, że dochodem na osobę w rodzinie, na podstawie którego należało ocenić prawo skarżącej do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest rok 2018. Uzyskanie przez skarżącą dochodu w styczniu i lutym 2019 r. nie miało znaczenia w świetle art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ponieważ dochód ten został osiągnięty po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ale jest dochodem utraconym po miesiącu lutym 2020 r. (co wynika z przedłożonego przez skarżącą świadectwa pracy), czyli w okresie pobierania świadczenia i nie może on zostać doliczony do dochodu rodziny. Uwzględnienie tego dochodu nie miałoby także wpływu na istnienie prawa skarżącej do świadczenia od marca 2020 r., co znalazło potwierdzenie w kolejnej decyzji z dnia [...] 2020 r. znak: [...]. Z brzmienia przytoczonego art. 9 ust. 4a u.ś.r. jednoznacznie wynika, że organy winny ustalić nie tylko wysokość dochodów rodziny skarżącej za miesiące styczeń i luty 2020 r., ale także czy dochód ten był uzyskiwany w okresie, odnośnie którego weryfikowane jest prawo skarżącej do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę. W przypadku, gdyby w takiej wysokości dochód nie był osiągany w okresie, na który weryfikowane jest prawo do świadczenia, brak jest podstaw do uznania, iż zachodziły przesłanki wskazane w art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Za dochód uzyskany nie może bowiem być uznany dochód, który nie jest nadal uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia. Z akt sprawy wynika, że organ I instancji w dacie orzekania dysponował jedynie zaświadczeniem z dnia 12 lutego 2020 r., z którego wynikało, że skarżąca jest zatrudniona w Grupie A S.A. Sp. j. z siedzibą w T od 1.12.2019 r. Dochód z tego tytułu skarżąca uzyskała w styczniu 2020 r. Organ odwoławczy ustalił, że skarżąca z dniem 29.02.2020 r. utraciła uzyskany dochód, co wynika ze świadectwa pracy z dnia 2 marca 2002 r. Należy podnieść, że po pierwsze, aby móc skorzystać z kompetencji określonej w art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jak już wyżej wskazano, przedmiotowy dochód winien był być uzyskiwany w okresie, na który weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaś z akt sprawy nie wynika, by okoliczność ta miała miejsce. Ponadto, warunek osiągnięcia dochodu w miesiącu następującym po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, nie jest jedynym warunkiem doliczenia dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Drugim warunkiem wynikającym z art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest kontynuacja uzyskiwania dochodu osiągniętego zgodnie z warunkiem pierwszym także w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Oznacza to, że uzyskiwanie dochodu określonego rodzaju musi być kontynuowane w okresie świadczeniowym, na który jest ustalane prawo do świadczeń. Kontynuacja ta musi mieć miejsce także w miesiącu, w którym organ wydaje decyzję ustalającą prawo do świadczenia. Tylko bowiem takie rozumienie przepisu art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pozwala zrealizować cel, jaki przyświecał wprowadzeniu pojęcia dochodu uzyskanego, tj. jak najdalej idące urealnienie danych dotyczących dochodów beneficjentów świadczeń z funduszu alimentacyjnego na datę przyznawania świadczeń lub na datę weryfikacji prawa do świadczeń, w różnych, odmiennych stanach faktycznych. Dotyczy to np. właśnie osiągnięcia dochodu w okresie pobierania świadczeń przez tylko krótki okres, co w istocie nie ma wpływu na sytuację materialną rodziny w całym okresie pobierania świadczeń. Należy zwrócić uwagę, że organ odwoławczy wydał decyzję w dniu 17 lipca 2020 r. dysponując informacją o istnieniu świadectwa pracy, z którego wynikał fakt utraty przez skarżącą dochodu. Organ winien działać zgodnie z zasadą aktualności, to jest uwzględnić zmiany w szczególności stanu faktycznego, które miały miejsce po wydaniu decyzji przez organ I instancji. Błędnie więc organ uznał, że bez względu na fakt utraty dochodu przez skarżącą w dniu 29 lutego 2020 r., która to okoliczność została wykazana dowodem z dokumentu w postaci świadectwa pracy, kwotę dochodu rodziny w miesiącu lutym 2020 r. należy powiększyć o dochód uzyskany z tytułu wynagrodzenia za pracę, co powoduje utratę przez skarżącą prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. W przypadku bowiem utraty tego dochodu (co wynika ze świadectwa pracy) i nieosiągnięcia go w kolejnych miesiącach 2020 r. nie są spełnione przesłanki pozwalające stwierdzić uzyskanie dochodu zgodnie z regulacją wynikającą z art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stwierdzić więc należy, że z uwagi na naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji należało wyeliminować z obrotu prawnego. Co prawda rozstrzygnięcie organu odwoławczego w zakresie punktu 1), to jest uchylające zaskarżoną decyzję w części dotyczącej okresu od 1 marca 2020 r. do 31 października 2020 r. i w tym zakresie umarzające postępowanie jest prawidłowe, jednakże uzasadnienie rozstrzygnięcia prawidłowe nie jest, a ponieważ uzasadnienie decyzji stanowi jej integralną część, zachodziła konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji w całości z obrotu prawnego. Przystępując ponownie do rozpatrzenia niniejszej sprawy, organy winny mieć na uwadze powyższe uwagi dotyczące interpretacji przepisu art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i związanej z tym konieczności ustalenia, czy dochód z tytułu pobieranego przez skarżącą wynagrodzenia za pracę może być zakwalifikowany jako dochód uzyskany, skoro skarżąca dochód ten utraciła w trakcie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Na marginesie należy podnieść, że organ I instancji powołał jako podstawę rozstrzygnięcia w decyzji z dnia [...] 2019 r., nr [...], art. 155 k.p.a., który pozwala na uchylenie lub zmianę decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawo, za zgodą strony. Zgody takiej strona w trakcie postępowania nie wyraziła, co również powoduje, że decyzja organu I instancji nie jest prawidłowa. Nadto w odniesieniu do decyzji z dnia [...] 2019 r. znak [...] organ I instancji orzekł dwukrotnie: decyzją z dnia [...] 2020 r. nr [...] uchylił powyższą decyzję, a decyzją z dnia [...] 2020 r. nr [...] zmienił powyższą decyzję. Organ odwoławczy posiadał w dacie orzekania wiedzę o wydanych – wyżej opisanych – decyzjach. W związku z powyższym, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.