III SA/Kr 1060/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Dorota Dąbek (spr.) WSA Tadeusz Wołek Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2014 r. sprawy ze skarg W. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 lipca 2013r. nr [...] z dnia 22 lipca 2013r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargi oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata B. T. - Kancelaria Adwokacka w K, ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. wyroku WSA w Krakowie z dnia 25 lutego 2014r. W dniu [...] 2013r. Prezydent Miasta wydał decyzje: 1. Nr [...] o odmowie przyznania W. K. świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup leków, 2. Nr [...] o odmowie przyznania W. K. świadczenia w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie. W uzasadnieniu swoich decyzji organ I instancji wskazał, iż W. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a na jego dochód składa się zasiłek stały w kwocie 522 zł oraz zasiłek okresowy w wysokości 20 zł. Dochód W. K. jest więc równy kryterium dochodowemu określonemu w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W trakcie prowadzonego postępowania organ I instancji ustalił jednak, że w dniu 6 maja 2011r. W. K. zakupił mieszkanie za kwotę 130 tys. zł, o czym nie poinformował Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, mimo że był zobowiązany do powiadamiania o każdej zmianie swojej sytuacji materialnej. Organ I instancji stwierdził, iż z wyjaśnień W. K. wynika, że środki finansowe na zakup mieszkania otrzymał od matki i traktuje ja jako pożyczkę. Jednak w ocenie organu I instancji środki w kwocie 70 tys. zł nie stanowią pożyczki, gdyż jak wynika z wyjaśnień złożonych przez matkę W. K., znaczna część środków jakie wnioskodawca potrzebował do sfinalizowania zakupu mieszkania pochodziła ze sprzedaży złotych monet jakie miał on u niej zdeponowane. Z kolei podczas przesłuchania w dniu 19 czerwca 2013r. W. K. oświadczył, iż obecnie nie posiada złotych monet, ale na koniec 2002r. posiadał ok. 30 sztuk złotych monet. Organ I instancji wskazał, iż w maju 2011r. W. K. odebrał 7 sztuk złotych monet, sprzedał je, a środki uzyskane z ich sprzedaży przeznaczył na zakup mieszkania. W ocenie organu I instancji, środki uzyskane ze sprzedaży złotych monet, które były zdeponowane u matki W. K., stanowią jego dochód. Również kwoty 30 tys. zł organ I instancji nie uznał za pożyczkę, gdyż istotą pożyczki jest użyczenie środków pieniężnych, przedmiotów na ściśle określony czas pod warunkiem zwrotu. Natomiast W. K. nie zawarł umowy pożyczki, a poza tym nie mógłby jej spłacić, gdyż posiada zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek ZUS, pobiera zasiłek stały i okresowy. Tym samym, zdaniem organu I instancji, kwota 30 tys. zł, którą W. K. otrzymał od matki, stanowi jego dochód. Organ I instancji powołał się na treść art. 12 ustawy o pomocy społecznej i stwierdził, że składane przez W. K. oświadczenia o wysokości dochodów jakie ma na utrzymanie nie odpowiadają jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Zdaniem organu I instancji, oddanie do depozytu matce posiadanych złotych monet o znacznej wartości świadczy o posiadaniu przez W. K. znacznych zasobów finansowych, które posiadał przez cały czas korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej. Również nabyte przez W. K. mieszkanie stanowi kolejny jego zasób. Ponadto wnioskodawca posiada działkę zabudowaną budynkiem przeznaczonym pod działalność gospodarczą, który użyczył nieodpłatnie swojej córce. Tym samym w ocenie organu I instancji, W. K. posiada możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych wykorzystując posiadane zasoby własne. W odwołaniu od powyższych decyzji Prezydenta Miasta W. K. stwierdził, że ich uzasadnienia są stronnicze i zawierają indywidualny osąd organu I instancji. Odwołujący się oświadczył, że nigdy nie zatajał przed organem informacji o nabyciu mieszkania. Dodał, iż okoliczności nabycia mieszkania są wyjątkowe i toczy się w tej sprawie wobec niego postępowanie karne. Odwołujący się podniósł również, iż jest osobą bardzo chorą, a na wykup leków przeznacza nieraz ponad 700 zł miesięcznie. Dodał, iż nie pracuje od 2002r., mieszka z byłą żoną, ale prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. W. K. przyznał także, że posiada nieruchomość w P, którą oddał córce w nieodpłatne użytkowanie. W dniu 22 lipca 2013r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 8, art. 12, art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013r. poz. 182 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, wydało decyzje: 1. Nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2013r. Nr [...]; 2. Nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2013r. Nr [...]. Kolegium stwierdziło, iż z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy jednoznacznie wynika, że W. K. ma znaczne zasoby finansowe, posiada mieszkanie zakupione w 2011 r., o czym nie poinformował ośrodka pomocy społecznej. Ponadto W. K. posiada nieruchomość w P, którą oddał w nieodpłatne użytkowanie swojej córce. Dodatkowo przyznał, że posiadał od wielu lat złote monety, które były zdeponowane u jego matki. Kolegium przychyliło się więc do wniosków organu I instancji w kwestii ustaleń dotyczących odmowy przyznania W. K. zasiłków celowych. Jak wynika bowiem z akt sprawy zataił on majątek, którym dysponował od wielu lat. Zdaniem Kolegium, ustalenia organu I instancji oparte są na należycie zgromadzonym materiale dowodowym, a wydane decyzje nie naruszają prawa i zostały wydane w granicach swobodnego uznania administracyjnego. Kolegium stwierdziło również, iż wyznacznikami przyznania i ustalania rodzaju pomocy jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, któremu ta pomoc ma służyć, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej. W związku bowiem z istnieniem coraz większych grup społeczeństwa wymagających pomocy i dysponując skromnymi środkami finansowymi, organy pomocy społecznej nie są w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb we wnioskowanym zakresie. W skargach na powyższe decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego W. K. podniósł, iż jest osobą bardzo chorą, całkowicie niezdolną do pracy i nie pracuje od stycznia 2002r. Skarżący podał, iż od listopada 2002r. do listopada 2006r. pobierał świadczenie rentowe. Obecnie przed Sądem Okręgowym toczy się sprawa o przywrócenie mu prawa do renty. Skarżący dodał, iż od 1 lipca 2013r. jest pozbawiony środków do życia. W odpowiedziach na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w tych sprawach i wniosło o oddalenie skarg. W pismach z dnia 21 lutego 2014 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji. Zaskarżonym decyzjom zarzucił naruszenie: 1. art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału oraz możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w postępowaniu odwoławczym i przed organem I instancji, co doprowadziło do naruszenia art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a.; 2. art. 80 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia decyzji na ustaleniu, że w umowie pożyczki musi być oznaczony termin jej zwrotu, podczas gdy z przepisu art. 723 k.c. wynika, że termin zwrotu pożyczki może nie być oznaczony, co doprowadziło do naruszenia art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a.; 3. art. 77 § 1 k.p.a w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, że środki przeznaczone na zakup mieszkania w wysokości 70.000 zł nie pochodziły z pożyczki z uwagi na brak umowy pożyczki w formie pisemnej i brak terminu zwrotu pożyczki, podczas gdy dla umowy pożyczki nie jest wymagana szczególna forma, a termin zwrotu pożyczki może nie być oznaczony, zaś strony umowy, pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczyły, że zawarły umowę pożyczki, co doprowadziło do naruszenia art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a.; 4. art. 77 § 1 k.p.a w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, że skarżący był właścicielem złotych monet, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że monety te w 2002r. przekazał swojej matce i to ona była ich właścicielem, co doprowadziło do naruszenia art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a.; 5. art. 76 § 1 k.p.a w zw. art. 77 § 1 k.p.a w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez poczynienie ustaleń faktycznych sprzecznych z zebranym w toku postępowania materiałem dowodowym, w szczególności z treścią uzasadnień postanowienia końcowego Sądu Rejonowego z dnia 19 kwietnia 2013 r., sygn. akt [...] oraz postanowienia Prokuratora Prokuratury Rejonowej z dnia 30 kwietnia 2012 r., w sytuacji gdy ustalenia i stwierdzenia zawarte w tych dokumentach urzędowych korzystają z domniemania prawdziwości i wiarygodności, zaś organ nie przeprowadził dowodów przeciwko ich treści oraz nie uzasadnił poczynienia odmiennych ustaleń faktycznych; 6. art. 77 § 1 k.p.a w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, że zakup przez skarżącego mieszkania przesądza o dysproporcji między wysokością dochodu a sytuacją majątkową, mimo że – przy uwzględnieniu całości materiału dowodowego – zakup ten w istocie w żaden sposób nie zmienił sytuacji faktycznej skarżącego; 7. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania podstawy prawnej orzeczenia ograniczonego do stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia oraz brak wyczerpującego uzasadnienia podstawy faktycznej decyzji. Pełnomocnik W. K. podniósł, iż skarżący nie jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć swojej trudnej sytuacji życiowej. Nie jest on w stanie prawidłowo funkcjonować bez wsparcia pomocy społecznej, a posiadane przez niego zasoby nie wystarczają na przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej. Pełnomocnik skarżącego stwierdził również, iż odmowa przyznania świadczenia nie jest w oczywisty sposób związana ze stwierdzeniem dysproporcji pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby i rodziny. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, dysproporcja ta musi dodatkowo wskazywać, że posiadane przez osobę lub rodzinę własne zasoby pozwalają na samodzielne przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej. Na rozprawie w dniu 25 lutego 2014r., Sąd postanowił połączyć obydwie opisane powyżej sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. III SA/Kr 1060/13, działając na podstawie art. 111 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 z późn. zm.), Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu wniesione w niniejszej sprawie skargi nie zasługują na uwzględnienie, gdyż zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu I instancji zostały wydane zgodnie z prawem. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej zostały uregulowane w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013r., poz. 182 z późn. zm.). W myśl art. 2 ust. 1 powołanej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przepis ten przewiduje zastosowanie pomocy społecznej przy łącznym spełnieniu dwóch przesłanek: występowanie trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. Najczęstsze powody powstania tych sytuacji określa art. 7 cyt. ustawy. Ocena trudnej sytuacji należy do pracowników organów pomocy społecznej, którzy zajmują się ukierunkowaniem wsparcia. Natomiast druga przesłanka przyznania pomocy, wynikająca z zasady subsydiarności, odnosi się do niemożliwości samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. W art. 4 w/w ustawy ustawodawca zastrzegł jednak, iż osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Uzupełnienie tego przepisu stanowi art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest więc nienależna wówczas, gdy jednostka (rodzina) nie wykorzystuje własnych uprawnień, zasobów i możliwości, bo ich nie ma lub gdy nie potrafi zrobić z nich użytku. Bierność potencjalnego świadczeniobiorcy w wykorzystywaniu własnych możliwości i uprawnień może stanowić przesłankę odmowy przyznania pomocy. Należy podkreślić, że zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 7 omawianej ustawy, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Natomiast rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach instytucji pomocy społecznej. Ocena warunków i możliwości udzielenia określonego rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń, stosownie do okoliczności konkretnej sprawy, należy do organu administracji, któremu w tym zakresie pozostawiono określony zakres swobody. Trzeba mieć na względzie, że pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią się ubiegających, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Podkreślić należy, iż uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości jaką uzna za zasadną. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają, bowiem charakter jedynie subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Na subsydiarny charakter świadczeń z zakresu pomocy społecznej wskazał także Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 20 listopada 2001 r. sygn. akt SK 15/01 (OTK ZU nr. 8, poz. 252) stwierdził, że brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy, co wynika w szczególności z zasady indywidualizacji leżącej u podstaw koncepcji pomocy społecznej. Pomoc ta nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu, służące zaspokajaniu najbardziej nawet uzasadnionych potrzeb bytowych. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo wykazały zasadność odmowy przyznania skarżącemu zasiłków celowych na zakup leków oraz zakup żywności. Dla oceny prawidłowości podjętego przez organy rozstrzygnięcia sprawy niniejszej, zasadnicze znaczenie ma treść art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego dysproporcji pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją materialną osoby lub rodziny wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia, a przyznane świadczenie cofnąć lub żądać jego zwrotu. Trafnie organ podkreślił w niniejszej sprawie subsydiarny jedynie charakter pomocy społecznej wskazując na możliwość samodzielnego pokonania sytuacji kryzysowych przez wykorzystanie przez skarżącego własnych zasobów. Jest bowiem poza sporem, że skarżący posiada nieruchomość w P wykorzystywaną przez córkę na cele związane z działalnością gospodarczą, a także zakupił mieszkanie przy ul. F w K, oraz że przebywał za granicą, gdzie dzięki pomocy rodziny skorzystał z leczenia w klinice w Nowym Jorku. Skarżący nie przeczy także, że był w posiadaniu wartościowych przedmiotów (monet), które zdeponował u swojej matki. Z okoliczności tych wynika, że skarżący korzysta z daleko idącej pomocy rodziny. Bez istotnego znaczenia pozostaje to, w jakim stopniu zakup mieszkania umożliwiła skarżącemu pożyczka od najbliższej rodziny, a w jakim stopniu wykorzystał zasoby własne. Skoro skarżący uzyskuje wsparcie finansowe ze strony rodziny, to w pierwszej kolejności powinien wykorzystać je na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Natomiast o ile zasoby te zostały zużyte na zakup nieruchomości, to winny one być wykorzystane przez skarżącego tak, aby mógł uzyskać środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zasada subsydiarności wyrażona m.in. w art. 12 ustawy o pomocy społecznej wyklucza przyznanie świadczeń pomocy społecznej osobom, które dysponują majątkiem takim jak nieruchomości lub wartościowe przedmioty. Obowiązkiem organów pomocy społecznej jest udzielenie wsparcia tym osobom i rodzinom, które nie posiadają żadnych możliwości uzyskania pomocy najbliższych i nie mają własnych zasobów, a tym samym możliwości ich wykorzystania w celu przezwyciężenia trudności życiowych takich jak pozostawanie w niedostatku z powodu choroby i niezdolności do pracy. W tym stanie rzeczy zarzuty skargi dotyczące interpretacji umowy pożyczki są bezprzedmiotowe, gdyż istotą rozstrzygnięcia jest ocena wykorzystania posiadanych zasobów , a nie sposób ich nabycia. Zarzuty dotyczące naruszenia przez organy przepisów postępowania mogą odnieść skutek w postaci uchylenia decyzji tylko wówczas, gdy uchybienie przepisom postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania. W rozpatrywanym przypadku Sąd nie dopatrzył się takich uchybień. W świetle okoliczności przyznanych przez samego skarżącego takich jak posiadanie nieruchomości w P i nabycia w 2011 r. mieszkania (bez względu na źródło pochodzenia środków finansowych), nie można skarżącego uznać za osobę pozostającą w niedostatku uzasadniającym objęcie go pomocą ze strony organów pomocy społecznej. Z tego względu, uznając decyzje za zgodne z prawem, Sąd skargi oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a w zw. z § 2 ust. 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).