III SA/Kr 1064/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym i ustanowić dla niego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że nie ma osób które pozostawałyby z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Określając swój majątek uwidocznił, że nie ma żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Swoje miesięczne dochody oszacował na kwotę 489,44 zł renty z tytułu niezdolności do pracy. Uzasadniając swoje starania zaakcentował, że jest po rozwodzie. Od lat choruje na padaczkę pourazową. Aktualnie przebywa w areszcie śledczym. Z uwagi na stan zdrowia skarżący nie ma możliwości znalezienia tam zatrudnienia, natomiast z jego renty komornik egzekwuje 194 zł na poczet obciążających skarżącego alimentów w konsekwencji czego do wypłaty skarżący otrzymuje 244,70 zł. Po opłaceniu czynszu pozostaje mu już jednak tylko 60 zł. Do wykazania prawdziwości swych twierdzeń skarżący przedłożył do akt kopię, przelewu 184 zł na czynsz, a także odcinka wypłaty renty z miesiąca października, zaświadczenia ZUS o tytule pobieranej renty, zaświadczenia Aresztu Śledczego na okoliczność braku zatrudnienia skarżącego i zerowym stanie jego konta depozytowego, zaświadczenia OPS, że do czasu umieszczenia w Areszcie Śledczym korzystał ze wsparcia oferowanego w ramach opieki społecznej z uwagi na trudną sytuację finansową. Z zaświadczenia wynika zarazem, że skarżący zajmuje mieszkanie kwaterunkowe. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zacząć wypada od tego, że skoro niniejsza sprawa ma za swój przedmiot "dodatek mieszkaniowy" oznacza to, że przynależy ona do spraw z zakresu pomocy i opieki społecznej. Tym samym skarżący jest z mocy prawa zwolniony z obowiązku uiszczania tak opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków (art. 239 pkt. 1 lit. a ppsa w związku z art. 241 ppsa). Jeśli więc skarżący korzysta ze zwolnienia przedmiotowego to w takiej sytuacji procesowej działaniem bezcelowym było składanie przezeń wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (art. 244 §1 ppsa). O bezprzedmiotowości takiego żądania przesądza, bowiem aktualizowana determinantami prawnymi realna możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych w tym trybie. Innymi słowy skoro skarżący ma już z mocy prawa to, czego chce, to równocześnie nie może domagać się tego samego na wniosek. Z tych względów należało postanowić jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Równocześnie godzi się zauważyć, że bezprzedmiotowość jego wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącego a mianowicie ustanowienia adwokata. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem, uprzedniego złożenia oświadczenia, którym strona wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Zwrócenia uwagi przy tym wymaga, że odmiennie aniżeli ma to miejsce w procesie cywilnym w przypadku osób fizycznych sądom administracyjnym odjęta została możliwość dokonania wyboru z uwagi na celowość takiego rozstrzygnięcia (por. art. 117 kpc). Przesłanką konieczną a zarazem wystarczającą jest tylko ustalenie, czy stronę stać czy też nie stać na poniesienie kosztów takiego pełnomocnika. Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący złożył oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa wskazując na swój stan rodzinny, posiadany majątek, aktualną wysokość i źródło dochodów. Oświadczenie to jest wystarczające dla oceny aktualnych możliwości płatniczych skarżącego. Twierdzenia skarżącego znajdują bowiem potwierdzenie w treści przedłożonych kopiach i dokumentach źródłowych, które stanowią obiektywne świadectwo przedstawionych w nich danych. Skoro zaś w realiach niniejszej sprawy nie budzi specjalnych wątpliwości to, że skarżący nie za bardzo może sobie pozwolić na opłacenie pełnomocnika z wyboru, bo i środki jakimi dysponuje nie są znaczne i brak jest majątku jaki mógłby przeznaczyć na ten cel więc należało mu udzielić pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Trudno zarazem czynić skarżącemu zarzuty, że nie stara się poprawić swojej sytuacji jeśli uwzględni się i aktualne miejsce jego pobytu i podnoszone przezeń ograniczenia zdrowotne. Okoliczność, że w zakładzie karnym skarżący ma zapewnione całodobowe utrzymanie nie zmienia tego obrazu w sposób zasadniczy, nie można bowiem tracić z pola widzenia tego, że utrzymanie osadzonych w zakładzie karnym ogranicza się tylko do najniezbędniejszych ich potrzeb. Co za tym idzie konieczność opłacania mieszkania leży już całkowicie w gestii skarżącego. Na poczynienie w tym zakresie jakichś oszczędności bez obawy ściągnięcia na siebie ryzyka bezdomności skarżący nie może zaś sobie pozwolić. Mając na uwadze powyższe można więc stwierdzić, że w aktualnej sytuacji skarżącego nie będzie stać na wynajęcie kwalifikowanego pełnomocnika Chociaż bowiem kwoty te – uwzględniając stawki minimalne - obiektywnie są niewielkie, to jednak relatywnie przekraczają możliwości płatnicze skarżącego. Stąd należało skarżącemu przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym i ustanowić na jego rzecz adwokata. Rozstrzygnięcie takie zabezpiecza skarżącemu gwarantowane konstytucją prawo do sądu. Nadto wspiera zasadę równości broni – będącą jednym z elementów szerszej koncepcji rzetelnego procesu – która wymaga, aby każda ze stron miała daną rozsądną możliwość przedstawienia swojej sprawy na zasadach, które nie stawiają jej w bardziej niekorzystnej sytuacji niż jej przeciwnika procesowego co także oznacza daną stronom możliwość zapoznania się i ustosunkowania do całości materiału dowodowego lub poczynionych oświadczeń. Na gruncie rozstrzyganego przypadku ma to znaczenie pierwszorzędne. Okoliczność, że skarżący jako osoba pozbawiona wolności aktualnie jest osadzony w zakładzie karnym stawia go bowiem w nieporównanie gorszej pozycji procesowej względem strony przeciwnej. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że - via facti - pozbawiony jest takich podstawowych uprawnień jak choćby możliwości przeglądania akt sprawy czy też nieskrępowanego dostępu do interesujących go przepisów, literatury fachowej i orzecznictwa. Okoliczność, czy i na ile pozostaje odpowiedzialny za taki stan rzeczy oraz, że w pewnym stopniu ograniczony jest swoimi możliwościami intelektualnymi ma w tym aspekcie znaczenie drugorzędne. Mając zaś na uwadze powyższe orzeczono jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.