III SA/Kr 107/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner Sędziowie WSA Janusz Bociąga WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi B. F. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 20 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącej B. F. kwotę 200 zł (dwieście ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie: Decyzją z dnia [...] 2017 r. ([...]) na podstawie art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2016 r., poz. 1842 ze zm.), art. 104 oraz 107 kpa oraz na podstawie § 35 ust. 2 pkt 2 Regulaminu studiów pierwszego stopnia, drugiego stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich przyjętego przez Senat Uniwersytetu uchwałą z dnia 29 kwietnia 2015 r. nr [...] ze zm. Dziekan Wydziału [...] skreślił B. F. z listy studentów 3 roku studiów stacjonarnych pierwszego stopnia, studia [...] w roku akademickim 16/17 z powodu nieuzyskania zaliczenia roku studiów w terminie. Organ wskazał, że B. F. nie spełnia wskazanych w art. 190 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym warunków niezbędnych do zaliczenia 3 roku studiów zgodnie z programem studiów uchwalonym przez Radę Wydziału [...] tj. nie uzyskała zaliczeń/egzaminów z poniższych przedmiotów: Fizjologia zwierząt, Geografia człowieka, Geografia regionalna świata, Zróżnicowanie człowieka współczesnego oraz Anatomia człowieka w terminie, o którym mowa w § 9 ust. 2, ust. 3 lub ust. 4 zd. 2 Regulaminu studiów w zw. z Zarządzeniem nr 114 Rektora Uniwersytetu z dnia 24 listopada 2015 r. w sprawie organizacji roku akademickiego 2016/17, tj. do dnia 30 września br. Jednocześnie nie uzyskała minimalnej liczby punktów wymaganej do zaliczenia 3 roku studiów, j. 60 punktów ECTS. Dodał organ, że w myśl § 10 ust. 1 Regulaminu studiów, warunkiem zaliczenia roku studiów jest uzyskanie co najmniej 60 punktów ECTS, chyba że Regulamin studiów stanowi inaczej. Z kolei zgodnie z § 14 ust. 1 zd. 1 Regulaminu studiów, dziekan na wniosek studenta wyraża zgodę na powtarzanie roku studiów w przypadku nieuzyskania liczby punktów ECTS, jaka jest wymagana do wpisu na kolejny rok studiów, niespełnienia warunków, o których mowa w § 10 ust. 8 lub innych warunków zaliczenia danego roku studiów zgodnie z programem studiów. Zgodnie z § 14 ust. 2 Regulaminu studiów, powtarzanie roku jest dopuszczalne jeden raz, zarówno w ramach toku studiów pierwszego stopnia, jak i drugiego stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich. W myśl § 14 ust. 3 Regulaminu studiów, powtarzanie roku nie jest jednak dopuszczalne w przypadku braku zaliczenia pierwszego roku studiów pierwszego stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich. Przed upływem terminów określonych w § 9 ust. 2, ust. 3 lub ust. 4 zd. 2 (terminy zaliczenia roku studiów), nie jest również dopuszczalne powtarzanie przedmiotu w trakcie tego samego roku studiów, chyba że Regulamin stanowi inaczej. W niniejszej sprawie ustalono, że B. F. w trakcie studiów powtarzał/a III rok studiów dwukrotnie. W związku z tym, nie przysługuje jej prawo do ponownego powtarzania roku studiów. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła B. F., wskazując, że z przyczyn zdrowotnych nie była w stanie zdawać egzaminów. Decyzją z dnia 20 listopada 2017 r. ([...]) na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa w zw. z art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym oraz §40 ust. 3 Regulaminu studiów pierwszego stopnia, drugiego stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich (przyjętego uchwałą nr [...] Senatu Uniwersytetu z dnia 29 kwietnia 2015 r. ze zm.) Rektor Uniwersytetu utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że B. F. rozpoczęła stacjonarne studia pierwszego stopnia na kierunku [...] na Wydziale [...] w roku akademickim 2010/2011. Decyzją Dziekana Wydziału [...] z dnia 26 kwietnia 2013 roku została skreślona z listy studentów Uniwersytetu z uwagi na niewniesienie opłat związanych z odbywaniem studiów. Następnie B. F. uzyskała zgodę na wznowienie studiów na trzecim roku stacjonarnych studiów pierwszego stopnia na kierunku [...] na Wydziale [...] w roku akademickim 2014/2015. W roku akademickim 2015/2016 oraz 2016/2017 powtarzała trzeci rok studiów. Decyzją Dziekana Wydziału [...] z dnia 4 października 2017 roku została skreślona z listy studentów Uniwersytetu z uwagi na niezaliczenie trzeciego roku studiów w terminie. Wyjaśnił, że w myśl art. 189 ust. 1 i 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, student jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów, w szczególności ma obowiązek uczestniczyć w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów, składać egzaminy, odbywać praktyki i spełniać inne wymogi przewidziane w planie studiów oraz przestrzegać przepisy obowiązujące w uczelni. Zgodnie z § 2 ust. 1 Regulaminu studiów, student obowiązany jest postępować zgodnie ze ślubowaniem i regulaminem studiów, przestrzegać przepisów obowiązujących w uczelni, wykonywać zarządzenia jej władz i organów, dbać o dobre imię Uniwersytetu oraz szanować jego tradycję i zwyczaje, zaś zgodnie z § 9 ust. 2 Regulaminu studiów, student zobowiązany jest do zaliczenia roku studiów najpóźniej do końca roku akademickiego, w którym uzyskał wpis. Zgodnie z Zarządzeniem nr 114 Rektora Uniwersytetu z dnia 24 listopada 2015 r. w sprawie organizacji roku akademickiego 2016/2017 i 2017/2018, termin do zaliczenia roku studiów upłynął 30 września 2017 r. W przypadku nieuzyskania liczby punktów ECTS, jaka jest wymagana do wpisu na kolejny rok studiów, niespełnienia warunków, o których mowa w § 10 ust. 8 lub innych warunków zaliczenia danego roku studiów zgodnie z programem studiów, dziekan wyraża na wniosek studenta zgodę na powtarzanie roku studiów (§ 14 ust. 1 zd. 1 Regulaminu studiów). Dodał, że powtarzanie roku jest dopuszczalne jeden raz, zarówno w ramach toku studiów pierwszego stopnia, jak i drugiego stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich. Powtarzanie roku nie jest dopuszczalne w przypadku braku zaliczenia pierwszego roku studiów pierwszego stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich. Przed upływem terminów określonych w § 9 ust. 2, ust. 3 lub ust. 4 zd. 2 (terminy zaliczenia roku studiów), nie jest dopuszczalne powtarzanie przedmiotu w trakcie tego samego roku studiów, chyba że Regulamin stanowi inaczej. W uzasadnionych przypadkach dziekan może jeden raz w ramach toku studiów wyrazić zgodę na ponowne powtarzanie tego samego albo innego roku studiów. (§14 ust. 2, 3 4 regulaminu). W sprawie ustalono, że w toku studiów B. F. dwukrotnie powtarzała trzeci rok studiów. W związku z powyższym wykorzystała już prawo do powtarzania roku studiów, o którym mowa w § 14 ust. 1- 2 oraz § 14 ust 4 Regulaminu studiów. Należy więc uznać, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji i przywrócenia B. F. na listę studentów Uniwersytetu. W/w wykorzystała już bowiem wszystkie przewidziane w Regulaminie studiów podstawy, na mocy których mogłaby kontynuować studia. Na powyższe rozstrzygnięcie B. F. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie podnosząc, że Rektor Uniwersytetu przy wydawaniu decyzji nie uwzględnił stanu zdrowia skarżącej oraz opinii lekarza prowadzącego. Dodała, że po zastosowanej terapii jest gotowa zmierzyć się z egzaminami i kontynuować studia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie – w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd administracyjny nie ma możliwości orzeczenia co do meritum sprawy. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) ppsa), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) ppsa). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 ppsa), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2016 r., poz. 182 ze zm.) oraz art. 104 oraz 107 kpa. Zgodnie bowiem z art. 207 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3, decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Oznacza to w praktyce, że decyzje podejmowane w przedmiocie nawiązania, rozwiązania lub istotnej zmiany stosunku prawnego pomiędzy uczelnią a studentem będą wymagać zachowania formy decyzji administracyjnej. Tylko takie ukształtowanie prawa zapewniać będzie bowiem należytą ochronę praw studentów. Odpowiednie stosowanie przepisów postępowania administracyjnego, o którym mowa w art. 207 ust. 1 p.s.w., polega na zachowaniu przez organy minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej; nakaz ten należy rozumieć tak, że wszystkie gwarancje, jakie przysługują adresatowi decyzji administracyjnej na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, winny mieć zastosowanie także do adresata decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studenckich, chyba że szczególne cechy sprawy wprost to uniemożliwiają (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2011 r., II SA/Bd 347/11, LEX nr 992808). Decyzje organów uczelni, w kontekście wyrażonej w art. 70 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady autonomii szkół wyższych, nie muszą co prawda spełniać tak surowych kryteriów jak decyzje organów administracyjnych, jednakże minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy, a zwłaszcza do zagwarantowania ustawowych uprawnień strony, musi być zachowane. Dokonana przez Sąd analiza treści skargi oraz akt administracyjnych sprawy prowadzi do wniosku, że wydanie zaskarżonej decyzji w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy studentów mogło nastąpić z istotnym naruszeniem przepisów prawa. Sąd dostrzegł w ramach kontroli legalności zaskarżonych decyzji uchybienia procesowe, które w połączeniu z okolicznościami podniesionymi w skardze mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy orzekające w przedmiotowej sprawie zobowiązane były przestrzegać ogólnych zasad postępowania statuowanych przepisami k.p.a., z których wynika nakaz praworządnego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. W realizacji tych zasad konieczne jest ścisłe przestrzeganie prawa i podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i jej załatwienia z uwzględnieniem interesu społecznego i własnego interesu strony (art. 7 k.p.a.), co powinno znaleźć, w świetle treści art. 107 § 3 k.p.a., pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei zgodnie z art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nie uczyniły zadość tym obowiązkom organy orzekające w niniejszej sprawie. Po pierwsze, organ odwoławczy rozpatrzył odwołanie skarżącej złożone od decyzji organu pierwszej instancji po upływie terminu. Z akt sprawy wynika bowiem, ze decyzję organu I instancji B. F. otrzymała dnia 24 października 2017 r., zaś odwołanie złożyła dnia 8 listopada 2017 r., a więc już po upływie 14 dniowego terminu. Mając jednak na uwadze treść przepisu art. 134 §2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie mógł wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącej. Wątpliwości budzi również kwestia rozpatrzenia pisma skarżącej z dnia 6 listopada 2017 r., w którym to skarżąca zwróciła się o umożliwienie zaliczenia jej trzeciego roku studiów. W piśmie tym B. F. wskazała, że ze względów zdrowotnych nie była w stanie zdawać egzaminów, zaznaczając jednocześnie, że jeśli będzie taka konieczności załączy stosowne zaświadczenie lekarskie. Tymczasem Prodziekan Wydziału [...] Uniwersytetu, bez uprzedniego wezwania do uzupełnienia braków podania o zaświadczenie lekarskie, zaopiniowała negatywnie możliwość przywrócenia skarżącej w prawach studenta, wskazując jako jedyną przyczynę brak zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego leczenie w minionym roku akademickim oraz informującego o stanie poprawy zdrowia skarżącej. Powyższe wskazuje na naruszenie przepisów art. 64 kpa jak również podważa zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów orzekających. Pozbawiona logiki jest również treść pisma Prodziekana Wydziału [...] z dnia 13 listopada 2017 r. Z treści tego pisma wynika bowiem, że jako odwołanie od decyzji potraktowano pismo skarżącej z dnia 6 listopada 2017 r., które to pismo przez Prodziekan zostało "rozpatrzone negatywnie" z uwagi na brak dokumentacji medycznej (jak wyżej wskazano z uchybieniem przepisów kpa) odwołanie od decyzji. Nadto, jako odwołanie potraktowano również pismo z dnia 8 listopada 2017 r. (złożone po terminie), które przekazano organowi odwoławczemu. Taki sposób działania zapewne narusza zasady postępowania administracyjnego i nie wzbudza zaufania do organów prowadzących to postępowanie. W niniejszej sprawie zdaniem Sądu naruszono również zasadę informowania zawartą w art. 9 kpa. Obowiązek wynikający z art. 9 k.p.a. musi być wykonywany z urzędu. Innymi słowy, nie należy w tym zakresie oczekiwać żadnej inicjatywy ze strony stron postępowania administracyjnego, czy też innych uczestników postępowania. Organ sam, bez żadnych zewnętrznych impulsów, musi dbać o pełną realizację tej zasady w procesie administracyjnym. Można by więc powiedzieć, że co do zasady wyłączona zostaje zasada ignorantia iuris nocet w ogólnym postępowaniu administracyjnym. Komentowana zasada rozciąga się na wszystkie etapy, stadia i czynności postępowania administracyjnego. Na równi obowiązuje przed organem pierwszej, jak i drugiej instancji. Trwa dla organu tak długo, jak długo postępowanie nie dobiegnie przed nim do końca (w danej instancji). Zasada informowania w każdym stadium postępowania powinna przyświecać organom administracji publicznej załatwiającym indywidualne sprawy, a nie powinna być przez organ stosowana dopiero na jego ostatnim etapie. Nie należy bowiem pozbawiać strony wpływu na tok postępowania. Dzięki stosowaniu zasady informowania, strona nie będzie traktowała organu jak przeciwnika, da to szansę na zwiększenie dla obywatela przejrzystości postępowania, a co za tym idzie ułożenia prawidłowych stosunków między organem, a obywatelem. W miarę możliwości organ powinien zapoznać stronę z treścią przepisów prawa materialnego i wskazać na możliwości ich zastosowania w sprawie. Zaniedbanie, nie realizowanie tej zasady, a nawet tylko pobieżne realizowanie nosi znamiona naruszenia przepisów postępowania wpływającego na wynik sprawy. Mając na uwadze treść i wykładnię ww. przepisu art. 9 kpa, wskazać należy, że organy obu instancji nie wywiązały się z obowiązku jaki nakłada na nie zasada w nim zwarta. Skoro, jak wynika z akt sprawy skarżąca nie miała możliwości powtarzania roku, a z treści pism skarżącej wynika, że jej intencją była chęć kontynuowania studiów na skutek poprawy zdrowia, organy winny były rozważyć możliwość udzielenia skarżącej urlopu dziekańskiego. Argumentem w sprawie nie może być również okoliczność, że na kierunek [...] nie jest kontynuowany nabór od roku 2014/2015. Jeżeli bowiem nie prowadzono już rekrutacji na tym kierunku studiów, być może wniosek skarżącej należało rozpoznać inaczej, mając na względzie chęć kontynuowania nauki przez skarżącą. Co prawda zgodnie bowiem z §32 ust. 7 Regulaminu studiów pierwszego stopnia, drugiego stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich niedopuszczalne jest udzielenie urlopu dziekańskiego za okres miniony bądź w trakcie trwania sesji egzaminacyjnej, jednak ten sam przepis umożliwia udzielenie tego urlopu za miniony okres w sytuacji gdy przyczyna uzasadniająca udzielenie urlopu powstała wcześniej. Z taką sytuacją niewątpliwie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, problemy zdrowotne skarżącej jako przyczyna udzielenia urlopu dziekańskiego powstała bowiem znacznie wcześniej. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu odwoławczego przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa. W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.