III SA/Kr 1086/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie WSA Ewa Michna (spr.) ASR WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Wojewody Małopolskiego nr WO-II.6231.1.7.2025 z dnia 9 czerwca 2025 r. w przedmiocie odmowy udostępnienia ksiąg metrykalnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz skarżącego S. N. 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z 19 grudnia 2024 r. nr S.C.-05.5362.37924.2024 Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Krakowie odmówił udostępnienia skarżącemu (S. N.) w celu ich sfotografowania, łącznych ksiąg urodzeń - od najstarszych przechowywanych w urzędzie, aż do roku 1923 oraz łącznych ksiąg małżeństw i zgonów - od najstarszych przechowywanych w urzędzie, aż do roku 1943. Organ podał, że wnioskowane księgi nie mogą zostać udostępnione w żądanej formie na podstawie ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (ustawa z 14 lipca 1983 r., Dz. U. z 2020 r. poz. 164) - dalej "u.n.z.a.i.a.". Dane zawarte w rejestrze stanu cywilnego dotyczące aktów zarejestrowanych w księgach łącznych, dla których okres przechowywania w urzędzie stanu cywilnego jeszcze nie upłynął, udostępnianie są bowiem na zasadach określonych w przepisach ustawy z 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jednolity: Dz.U. 2025 r., 594) - dalej: "u.p.a.s.c.". Skoro księgi będące przedmiotem niniejszego postępowania nie są materiałem archiwalnym, to nie może mieć do nich zastosowania przepis art. 130 ust. 4 ustawy u.p.a.s.c. Wszystkie akty stanu cywilnego zapisane w księgach będących przedmiotem niniejszego postępowania podlegają przeniesieniu do rejestru stanu cywilnego i mogą zostać udostępnione wyłącznie na podstawie u.p.a.s.c. Dopiero po zamknięciu całych ksiąg, tj. od końca roku kalendarzowego, w którym sporządzono ostatni akt w księdze, kierownik urzędu stanu cywilnego będzie mógł udostępnić akt w oparciu o przepisy u.n.z.a.i.a. Udostępnianie przez kierownika urzędu stanu cywilnego aktów stanu cywilnego jako materiału archiwalnego otwiera się zatem dopiero z momentem zaprzestania pełnienia przez księgi stanu cywilnego funkcji oficjalnego rejestru zdarzeń uznawanych za akt stanu cywilnego. W przypadku ksiąg stanu cywilnego o charakterze łączonym następuje to dopiero wraz z zamknięciem ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze. Zdaniem organu skarżący nie sprecyzował, które spośród aktów małżeństwa i zgonów "od najstarszych przechowywanych w urzędzie, aż do 1943" sporządzonych w księgach metrykalnych przechowywanych w USC w Krakowie są przedmiotem jego zainteresowania, a także nie wskazał takiego sposobu udostępnienia żądanych dokumentów, który byłby zgodny z przepisami u.p.a.s.c. Sygn. akt III SA/Kr 1086/25 W odwołaniu skarżący zarzucił organowi l instancji naruszenie przepisów prawa materialnego przez: niewłaściwe zastosowanie art. 128 ust. 1 u.p.a.s.c. - przyjęcie, że normy z tego przepisu regulują zasady udostępniania opisanych tam akt stanu cywilnego osobom trzecim, a przez to że stanowią one podstawę do odmowy udostępniania takich akt skarżącemu celem ich digitalizacji, podczas gdy przepisy te regulują zasady przekazywania ksiąg stanu cywilnego z urzędu stanu cywilnego do archiwum, a więc nie mogą stanowić podstawy prawnej do odmowy udostępnienia ksiąg do digitalizacji; - niezastosowanie art. 16a ust. 1 oraz art. 16d ust. 1 pkt 1 u.n.z.a.i.a. wzw. z art. 130 ust. 4 u.p.a.s.c., w sytuacji gdy art. 130 ust. 4 zdanie drugie u.p.a.s.c. jasno stanowi, że akta stanu cywilnego sporządzone przed wejściem w życie tej ustawy, po upływie 80 lat (dla ksiąg małżeństw i zgonów) i 100 lat (księgi urodzeń) od zamknięcia księgi, tak długo jak długo nie zostały przekazane do archiwum, są udostępniane przez kierownika urzędu stanu cywilnego na zasadach określonych w u.n.z.a.i.a., a zgodnie z art. 16a ust. 1 u.n.z.a.i.a. każdemu przysługuje prawo dostępu do materiałów archiwalnych, natomiast zgodnie z art. 16d ust. 1 pkt. 1 lit. a podmioty zobowiązane udostępniają zainteresowanym materiały archiwalne przez umożliwienie osobistego utrwalenia ich treści w postaci m.in. odwzorowań cyfrowych. Wojewoda Małopolski, decyzją z 9 czerwca 2025 r. nr WO-II.6231.1.7.2025 utrzymał w mocy decyzję organu l instancji. W uzasadnieniu wskazano między innymi, że z dyspozycji art. 128 ust. 1 zd. 1 u.p.a.s.c. wynika, że przekazanie ksiąg urodzeń do właściwego archiwum państwowego winno nastąpić po upływie 100 lat natomiast ksiąg małżeństw oraz ksiąg zgonów - po upływie 80 lat od ich zamknięcia. Zanim jednak nastąpi przekazanie ksiąg do archiwum państwowego - po upływie tego okresu, w ciągu kolejnych 10 lat od dnia wejścia w życie u.p.a.s.c. (1 marca 2015 r.) księgi małżeństw i zgonów dla których upływ ww. okresów przechowywania nastąpił przed tą datą (zgodnie z art. 129 ust. 1 u.p.a.s.c.) i w ciągu kolejnych 2 lat od dnia wejścia w życie u. p.a.s.c. - księgi urodzeń, dla których upływ ww. okresów przechowywania nastąpił przed tą datą (art. 129 ust. 2 u.p.a.s.c.) nadal mogą być przechowywane w urzędzie stanu cywilnego. Sygn. akt III SA/Kr 1086/25 Księgi urodzeń, małżeństw i zgonów, dla których upływ ww. okresów przechowywania nastąpił po wejściu w życie u.p.a.s.c. w ciągu kolejnych 2 lat po upływie tego terminu (terminu ich przechowywania) nadal mogą być przechowywane w urzędzie stanu cywilnego (art. 129 ust. 3 u.p.a.s.c.). Jednocześnie, w myśl art. 130 ust. 4 u.p.a.s.c. sporządzone w tych księgach akty nie mogą być przenoszone do rejestru stanu cywilnego, a ich udostępnianie oraz udostępnianie akt zbiorowych przez kierownika urzędu stanu cywilnego winno odbywać się na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 lipca 1983 r. 0 narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Nie budzi również wątpliwości fakt, że zgodnie z ogólnym uregulowaniem art. 16a ust. 1 wskazanej wyżej ustawy dostęp do materiałów archiwalnych przysługuje każdemu, a ograniczenia w tym zakresie mogą nastąpić z przyczyn wskazanych w ww. ustawie. Zamknięcie księgi stanu cywilnego następuje z upływem ostatniego dnia roku, w którym sporządzono ostatni akt stanu cywilnego w danej księdze. W przypadku księgi łączonej (tj. jeżeli w księdze stanu cywilnego była prowadzona więcej niż jedna księga) termin jej przechowywania (100 lat dla urodzeń, 80 lat dla małżeństw i zgonów) liczony jest od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze. Przedmiotem zainteresowania skarżącego są akty stanu cywilnego (urodzeń, małżeństw, zgonów), które zarejestrowane zostały w łączonych księgach parafialnych, jak również w księgach bezwyznaniowych (księgi urodzenia, księgi małżeństwa, księgi zgonu), dla których nie upłynął jeszcze termin 100 lat w przypadku ksiąg urodzeń lub 80 lat w przypadku ksiąg małżeństw i zgonów liczonych od daty zamknięcia ostatniej księgi sporządzonej w danej łączonej księdze tj. od końca roku kalendarzowego, w którym sporządzono ostatni akt w księdze. Jednocześnie z treści art. 130 ust. 4 u.p.a.s.c. wynika, że udostępnianie przez Kierownika USC - na zasadach archiwalnych - aktów stanu cywilnego, sporządzonych w księgach stanu cywilnego, prowadzonych przed dniem wejścia w życie u.p.a.s.c., odbywa się po upływie okresów, o których mowa w art. 128 ust. 1 i 1a u.p.a.s.c. Sygn. akt III SA/Kr 1086/25 Tym samym, dopiero po upływie terminu przechowywania - w przypadku ksiąg urodzeń, jeżeli dla każdej z osób, których akty urodzenia znajdują się w danej księdze sporządzono akt zgonu lub zarejestrowano informację o zgonie, a w przypadku ksiąg małżeństw, jeżeli dla każdej z osób, których akty urodzenia i małżeństwa znajdujące się w danej księdze sporządzono akt zgonu lub zarejestrowano informację o zgonie, natomiast w przypadku ksiąg małżeństwa i zgonów - jeżeli dla każdej z osób, których akty urodzenia znajdują się w danej księdze sporządzono akt zgonu lub zarejestrowano informację o zgonie - wszystkie akty z danej księgi łączonej, jako podlegające przekazaniu do archiwum państwowego, będą mogły być udostępnianie na zasadach archiwalnych przez Zatem, zanim upłynie termin przechowywania w USC, akty z ksiąg łączonych mogą być udostępniane tylko w trybie przewidzianym przez przepisy u.p.a.s.c. i podlegają przeniesieniu do rejestru stanu cywilnego. Wojewoda stwierdził, że podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku zawarte w wyroku z 9 marca 2021 r. II SA/Bk 163/21, mimo uchylenia tego wyroku przez sąd wyższej instancji. Z zestawienia treści art. 128 ust. 1 i 1a oraz art. 130 ust. 4 u.p.a.s.c. wynika, że warunkiem udostępnienia aktów na zasadach archiwalnych jest upływ okresów przechowywania, które dla ksiąg łączonych liczy się od zamknięcia ostatniej księgi w danym woluminie. Art. 130 ust. 4 p.a.s.c. precyzyjnie określa, że warunkiem udostępnienia ksiąg na zasadach archiwalnych jest upływ okresów przechowywania określonych w art. 128 p.a.s.c. Z kolei art. 128 ust. 1 zd. 2 p.a.s.c. stanowi, że dla ksiąg łączonych okres ten liczy się od zamknięcia ostatniej księgi wdanym woluminie. Z powyższego wynika zatem bezsprzecznie, że możliwość udostępniania aktów z księgi łączonej na zasadach archiwalnych i zakaz przenoszenia ich do rejestru stanu cywilnego otwiera się po upływie okresów przechowywania liczonych od zamknięcia ostatniej księgi w danej księdze. Zasada ta dotyczy wszystkich aktów z takiej księgi, gdyż z brzmienia art. 130 ust. 4 w związku z art. 128 ust. 1 i 1a u.p.a.s.c. nie da się wyprowadzić w tym zakresie żadnych wyjątków. Art. 130 ust. 4 u.p.a.s.c. precyzyjnie określa okoliczności, w których kierownik urzędu stanu cywilnego uzyskuje kompetencje dla stosowania przepisów ustawy o u.n.z.a.i.a. Nie zachodzi zatem kolizja norm obydwu ustaw. Skoro zatem możliwość udostępniania na zasadach archiwalnych (zgodnie z treścią art. 130 ust. 4 u.p.a.s.c.) uzależniona jest od upływu okresów Sygn. akt lII SA/Kr 1086/25 przechowywania wskazanych w art. 128 ust. 1 to w przypadku woluminu, zawierającego księgi z różnych roczników, upływ okresu przechowywania, determinującego okres przechowywania wszystkich aktów w takiej księdze (woluminie) wyznacza moment, w którym otwiera się możliwość udostępniania dla wszystkich aktów w tej księdze. Reasumując organ II instancji wskazał, że nie powinno bowiem budzić wątpliwości, iż stanowiące przedmiot zainteresowania skarżącego akty urodzenia, małżeństwa i zgonu, sporządzone w przechowywanych przez USC w Krakowie księgach metrykalnych, które prowadzone były jako księgi łączone nie stały się jeszcze dokumentami archiwalnymi, do których dostęp może uzyskać każdy na zasadach powszechnej dostępności materiałów archiwalnych. Udostępnienie przez wskazanych przez skarżącego aktów możliwe jest tylko na zasadach określonych w u.p.a.s.c. Z dokumentacji niniejszej sprawy wynika bezsprzecznie, że skarżący nie udowodnił, że należy do kręgu podmiotów bezpośrednio uprawnionych na mocy przepisów u.p.a.s.c. do otrzymania odpisów wnioskowanych aktów. Skarżący nie wykazał również w sposób obiektywnie sprawdzalny czy i jaki wpływ uzyskanie dostępu do danych zawartych w tych aktach miałoby wpływ na jego sytuację prawną. Przy czym sama chęć zapoznania się z treścią wnioskowanych aktów z uwagi na profil swoich zainteresowań skarżącego (prowadzenie poszukiwań genealogicznych) nie wypełnia przesłanki interesu prawnego. Powyższe okoliczności prowadzą do konkluzji, że nie było podstaw do udostępnienia skarżącemu aktów stanu cywilnego sporządzonych w przechowywanych przez USC w Krakowie łączonych księgach metrykalnych, które zostały wykazane w załączniku do wydanej w sprawie decyzji organu l instancji. Jednocześnie znajdujące się w USC w Krakowie łączone księgi urodzeń (Parafii [...] 1914-1924 oraz Parafii [...] 1915-1924) pomimo upływu terminu, o którym mowa w art. 128 ust. 1 u.p.a.s.c. także nie mogły być udostępniane na zasadach archiwalnych. Warunkiem udostępnienia ww. łączonych ksiąg urodzeń na zasadach archiwalnych będzie bowiem ustalenie, że dla każdej z osób, których akty znajdują się w danej księdze - sporządzono akt zgonu lub zarejestrowano informację o zgonie. Oznacza to, że do upływu wyżej wskazanych terminów wynikających z art. 128 ust. 1 u.p.a.s.c. jak również do czasu ustalenia wyżej wymienionych okoliczności, o których jest mowa w art. 128 ust. 1a u.p.a.s.c. wszystkie akty z ksiąg łączonych mogą być udostępniane tylko w trybie przewidzianym przez przepisy u.p.a.s.c. i podlegają przeniesieniu do rejestru stanu cywilnego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez: niewłaściwe zastosowanie art. 128 ust. 1 u.p.a.s.c. - przyjęcie, że normy tam zawarte regulują zasady udostępniania opisanych tam akt stanu cywilnego osobom trzecim, a przez to że stanowią one podstawę do odmowy udostępniania takich akt skarżącemu celem ich digitalizacji, podczas gdy przepisy te regulują zasady przekazywania ksiąg stanu cywilnego z urzędu stanu cywilnego do archiwum, a więc nie mogą stanowić podstawy prawnej do odmowy udostępnienia ksiąg do digitalizacji; niezastosowanie art. 16a ust. 1 oraz art. 16d ust. 1 pkt 1 u.n.z.a.i.a. wzw. z art. 130 ust. 4 p.a.s.c., w sytuacji gdy art. 130 ust. 4 zdanie drugie ustawy p.a.s.c. jasno stanowi, że akta stanu cywilnego sporządzone przed wejściem w życie p.a.s.c., po upływie 80 lat (dla ksiąg małżeństw i zgonów) i 100 lat (księgi urodzeń) od zamknięcia księgi, tak długo jak długo nie zostały przekazane do archiwum, są udostępniane przez kierownika urzędu stanu cywilnego na zasadach określonych w ustawie u.n.z.a.i.a., a zgodnie z art. 16a ust. 1 tej ustawy każdemu przysługuje prawo dostępu do materiałów archiwalnych, natomiast zgodnie z art. 16d ust. 1 pkt. 1 lit. a ww. ustawy podmioty zobowiązane udostępniają zainteresowanym materiały archiwalne przez umożliwienie osobistego utrwalenia ich treści w postaci m.in. odwzorowań cyfrowych; niewłaściwe zastosowanie art. 45 ust. 1 p.a.s.c., przez przyjęcie, że ma on zastosowanie w niniejszej sprawie do skarżącego (i może być odmową udostępnienia żądanych akt do digitalizacji), podczas gdy ten przepis dotyczy wydawania odpisów z aktów stanu cywilnego i stosuje się wyłącznie do osób uprawnionych (niezależnie od tego czy upłynął okres przechowywania akt czy nie), a bezspornym jest, że takie uprawnienie skarżącemu nie przysługuje, skarżący nigdy o odpis aktu nie występował i nie na tej podstawie skarżący żądał udostępnienia akt do digitalizacji; niewłaściwe zastosowanie art. 130 ust. 5 u.p.a.s.c. przez przyjęcie, że ma on zastosowanie w niniejszej sprawie do skarżącego (i może być odmową udostępnienia żądanych akt do digitalizacji), podczas gdy przepis ten stosuje się Sygn. akt lII SA/Kr 1086/25 wyłącznie do osób uprawnionych do otrzymania odpisu akt stanu cywilnego (niezależnie od tego czy upłynął 2 okres przechowywania akt czy nie), a bezspornym jest, że takie uprawnienie skarżącemu nie przysługuje i nie na tej podstawie skarżący żądał udostępnienia akt do digitalizacji; W uzasadnieniu skargi, skarżący rozwinął powyższe zarzuty. W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący w przypadku uwzględnienia skargi wniósł o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie Przedstawiona poniżej argumentacja stanowi powtórzenie stanowiska sądów administracyjnych wyrażonego w szeregu wyrokach. W analogicznych sprawach zapadły bowiem wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 22 stycznia 2019 r. II. OSK 417/17; 1 marca 2023 r., II OSK 192/22; 14 lutego 2024 r., II OSK 1243/21. Podobnie również orzekał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyrokach z: 1 lutego 2024 r. III SA/Kr 1512/23; 1 kwietnia 2025 r., III. SA/Kr 2076/24; 6 sierpnia 2025 r., III SA/Kr 2120/24; 20 listopada 2025 r., III SA/Kr 99/25, z 21 stycznia 2025 r., III SA/Kr 1114/25. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażone tam stanowisko, dlatego też częściowo posłuży się argumentami zawartymi w tych wyrokach. W rozpoznawanej sprawie kluczowe jest dokonanie prawidłowej wykładni art. 130 ust. 4 p.a.s.c. w zw. z art. 128 ust. 1 p.a.s.c. Zgodnie z art. 128 ust. 1 omawianej ustawy kierownik urzędu stanu cywilnego przekazuje do właściwych archiwów państwowych księgi stanu cywilnego prowadzone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy wraz z aktami zbiorowymi rejestracji stanu cywilnego oraz skorowidzami alfabetycznymi po upływie 100 lat od zamknięcia księgi urodzeń, a po upływie 80 lat od zamknięcia księgi małżeństw i księgi zgonów. Jeżeli w księdze stanu cywilnego była prowadzona więcej niż jedna księga stanu cywilnego, termin jej przechowywania jest liczony od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze. Sygn. akt III SA/Kr 1086/25 Na podstawie z kolei art. 130 ust. 4 p.a.s.c. akty stanu cywilnego sporządzone w księgach stanu cywilnego prowadzonych przed dniem wejścia wżycie niniejszej ustawy, po upływie okresów, o których mowa w art. 128 ust. 1 i 1a, nie podlegają przeniesieniu do rejestru stanu cywilnego. Udostępnianie ich oraz akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub skorowidzów alfabetycznych przez kierownika urzędu stanu cywilnego przed przekazaniem księgi stanu cywilnego do właściwego archiwum państwowego, odbywa się na zasadach określonych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Z powyższego przepisu wynika, że pomimo upływu wskazanych okresów, kierownik urzędu stanu cywilnego musi nadal przechowywać akta stanu cywilnego, co nie oznacza jednak, że nie stają się one materiałami archiwalnymi. Jak stanowi bowiem przepis po upływie wskazanych terminów ich udostępnianie, odbywa się na podstawie ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Nieprawidłowa jest interpretacja organów, zgodnie z którą brak upływu okresu przechowywania aktów stanu cywilnego ze względu chociażby na prowadzenie więcej niż jednej księgi stanu cywilnego w danej księdze stanu cywilnego, uniemożliwia udostępnienie tych ksiąg, dla których upłynął okres 100 lat w przypadku księgi urodzeń i 80 lat w przypadku księgi małżeństw lub zgonów. Kwestia przechowywania akt i zasad z tym związanych nie ma bezpośredniego przełożenia na kwestię udostępniania tych akt. Z art. 130 ust. 4 p.a.s.c. wynika jednoznaczny obowiązek kierownika urzędu stanu cywilnego udostępniania materiałów archiwalnych w postaci aktów stanu cywilnego lub aktów zbiorowych stanu cywilnego lub skorowidzów alfabetycznych po upływie okresów wskazanych w art. 128 ust. 1 i 1a p.a.s.c. W tym ostatnim przepisie mowa jest jedynie o ich przechowywaniu, co pozwala przyjąć, że przepis ten reguluje zasady udostępnienia materiałów o tyle, że wskazuje na podmiot odpowiedzialny za ich udostępnienie. Wykładnia art. 130 ust. 4 p.a.s.c. w związku z art. 128 ust. 1 i 1a p.a.s.c. musi odbywać się w świetle wyartykułowanej na wstępie ogólnej zasady powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych określonej w art. 16a ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. W art. 16b ust. 2 pkt 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach mowa jest, że materiały archiwalne podlegają udostępnianiu nie wcześniej niż w przypadku: 1) aktów stanu cywilnego lub ksiąg stanu cywilnego, od końca roku kalendarzowego, w którym Sygn. akt III SA/Kr 1086/25 nastąpiło odpowiednio sporządzenie aktu lub zamknięcie księgi, dotyczących: a) urodzeń - po 100 latach, b) małżeństw i zgonów - po 80 latach. Przepisy tej ostatniej ustawy stanowią lex specialis względem unormowań p.a.s.c. w zakresie, w jakim określają one co jest materiałem archiwalnym, oraz na jakich zasadach iw jakich formach odbywa się udostępnianie takich materiałów. W świetle powyższego stwierdzić należy, że okres przechowywania nie jest równoznaczny z okresem udostępniania akt. Jeszcze raz podkreślić należy, że przepisy art. 28 ust. 4 oraz 128 ust. 1 P.a.s.c. dotyczą okresu przechowywania i przekazywania akt do archiwów, a nie odnoszą się w ogóle do zasad udostępniania aktów stanu cywilnego. Z przepisów tych jednoznacznie wynika, że w przypadku, gdy księgi urodzeń, małżeństwa i zgonów są prowadzone w odrębnych woluminach, okres ich przechowywania w urzędzie stanu cywilnego oraz ich przekazywania do archiwum jest różny i niezależny od siebie. Natomiast jeżeli w księdze stanu cywilnego była prowadzona więcej niż jedna księga stanu cywilnego, termin jej przechowywania jest liczony od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze. W przepisie nie ma mowy o zamknięciu księgi (woluminu) jako całości, co również błędnie wywodzą organy. Trudno sobie wyobrazić, aby w przypadku gdy w jednym woluminie są prowadzone razem księga urodzeń, małżeństwa i zgonów, urząd stanu cywilnego dzielił ten wolumin w celu odłączenia od niego ksiąg prowadzonych dla aktów ślubów i zgonów. Analogicznie należy postępować, gdy w jednym woluminie są dodatkowo prowadzone księgi z wielu lat. W spornej sprawie zachodzą oba te przypadki. Natomiast niczym nie jest usprawiedliwiony wniosek, jakoby zasady przechowywania akt stanu cywilnego dotyczyły również ich udostępniania. Gdyby przyjąć odmiennie, wówczas okres 80 lat ustalony dla aktów małżeństw i zgonów byłby fikcyjny. Bowiem musiałyby one "czekać" jeszcze 20 lat aby upłynął okres przechowywania aktów urodzenia. W przypadku gdy w jednej księdze (woluminie) są sporządzone nie tylko wszystkie trzy rodzaje aktów stanu cywilnego, ale jeszcze dodatkowo są one sporządzone od bardzo wielu lat, okres oczekiwanie na powszechne udostępnienie, w wielu przypadkach przekroczyłby 100 lat. Trudności techniczne w udostępnieniu materiałów archiwalnych, na które powołuje się organ l instancji w szczególności w sytuacji, gdy objęte okresem ochronnym akty urodzenia znajdują się w tej samej księdze co akty małżeństwa i zgonu - stanowiące zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 2 p.a.s.c. materiał archiwalny, Sygn. akt III SA/Kr 1086/25 a także w sytuacji, gdy księga stanu cywilnego jednego rodzaju obejmuje wiele lat, ze względu na fakt, że stanowiła księgę metrykalną prowadzoną i przechowywaną w parafii danego wyznania, nie mogą być ograniczeniem obowiązującej zasady powszechnego dostępu określonej w art. 16a ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Sposób prowadzenia ksiąg nie może bowiem ograniczać zasady powszechnego dostępu wynikającej z art. 16a ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Odczytując w świetle powyższego obecnie obowiązujące przepisy z zakresu udostępniania aktów stanu cywilnego należy wskazać, że art. 128 ust. 1 zd. 2 p.a.s.c. dotyczy również takiej sytuacji, gdy w jednej księdze stanu cywilnego przechowuje się łącznie księgi jednego rodzaju prowadzone przez wiele lat, a nie tylko sytuacji, gdy dana księga zawiera księgi łączone urodzeń, małżeństw i zgonów. Odnosząc się z kolei do stanowiska organów dotyczącego ograniczenia dostępu do dokumentów archiwalnych ze względu na ochronę dóbr osobistych i danych osobowych należy wskazać, że w tym przypadku punktem wyjścia dla oceny powinna być wyrażona w art. 16 a u.n.z.a., zasada powszechnego dostępu. Podkreślić należy, że art. 16a ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach stanowi, że każdemu przysługuje prawo dostępu do materiałów archiwalnych. Oznacza to, że dostęp do nich jest powszechny i żądający dostępu nie musi wykazywać "interesu prawnego" w rozumieniu art. 28 k.p.a. Zatem przyjęta w art. 16a ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach zasada powszechnego dostępu nie wprowadza ograniczenia przez wskazanie kręgu podmiotowego uprawnionych do dostępu do materiału archiwalnego. Nie ma zatem podstaw prawnych do wyprowadzenia ograniczenia na mocy art. 45 ustawy o aktach stanu cywilnego - tak jak uczyniły to w sprawie organy. Jeśli zaś chodzi o ochronę danych osobowych, o których mowa w art. 16 b ust. 1 pkt 2 lit b) ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach to przepisy te wymagają rozpoznania przy rozstrzygnięciu żądania udostępnienia, w trybie przepisów ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (por. wyrok NSA z 22 stycznia 2019 r., II OSK 417/17). Zdaniem Sądu, orzekające organy administracji dokonały błędnej wykładni wskazanych wyżej przepisów art. 28 ust. 4, art. 128 ust. 1 i art. 130 ust. 4 p.a.s.c. Ponownie rozpoznając tę sprawę organ winien przeprowadzić postępowanie Sygn. akt IIl SA/Kr 1086/25 wyjaśniające, uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku i rozpoznać wniosek skarżącego. W szczególności organ powinien zbadać, czy nie zachodzą przesłanki uzasadniające ograniczenie powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych skonstruowane w art. 16b ust. 1 powołanej wyżej ustawy. Orzekając o uchyleniu decyzji wydanych w obu instancjach Sąd kierował się art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako "P.p.s.a."). Przepis ten przewiduje, że dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest bowiem stworzenie takiego stanu, aby w obrocie prawnym nie istniał i funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem (por. T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 629). Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 P.p.s.a. O kosztach postępowania rozstrzygnięto zgodnie z art. 200 oraz art. 205 § 2 P.p.s.a.