III SA/Kr 109/25
WyrokWSA w Krakowie2025-09-09
Skład orzekający: Urszula Zięba, Jakub Makuch, Magdalena Gawlikowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy postanowienie organu sanitarnego utrzymujące w mocy postanowienie o stanowisku wierzyciela co do zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego dotyczącego obowiązku poddania małoletniego szczepieniom ochronnym, jest zgodne z prawem?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i zastosowały obowiązujące przepisy prawa. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym wynika z przepisów ustawowych i jest bezpośrednio wykonalny, a jego niedopełnienie uzasadnia wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Zarzuty skarżącej dotyczące braku wymagalności obowiązku, niewykonalności, niewłaściwości organu czy zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, zostały uznane za niezasadne w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi M. I. na postanowienie Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, które utrzymało w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Krakowie. Organy te zajmowały stanowisko wierzyciela co do zarzutów zgłoszonych przez skarżącą w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązku poddania małoletniego syna skarżącej szczepieniom ochronnym. Skarżąca podnosiła m.in. zarzut braku wymagalności obowiązku szczepień, niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym, niewłaściwości organu egzekucyjnego oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 9 września 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Zięba Sędziowie Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 września 2025 roku sprawy ze skargi M. I. na postanowienie Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 8 listopada 2024 r., nr NE.906.1.79.2024 w przedmiocie stanowiska wierzyciela co do wniesionych zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę
Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny postanowieniem z 8 listopada 2024 r. nr NE.906.1.79.2024 utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Krakowie z 5 września 2024 r., nr 41/24, w przedmiocie stanowiska wierzyciela co do wniesionych zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie tytułu wykonawczego [...] z 6 czerwca 2024 r., dotyczącego egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. obowiązku poddania małoletniego K. I., urodzonego 16 stycznia 2014 r. – syna skarżącej M. I., szczepieniom ochronnym przeciwko: błonicy, tężcowi, krztuścowi (dawka IV szczepienia podstawowego, szczepienie przypominające - pojedyncza dawka po ukończeniu 5 roku życia), oraz odrze, śwince, różyczce (szczepienie przypominające) w punkcie szczepień wybranym przez skarżącą świadczeniodawcy.
Powyższe postanawiania zapadły w następującym stanie fatycznym i prawnym.
W dniu 11 października 2021 r. do PSSE w Krakowie został przekazany przez Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej (SP ZOZ) w M., Poradnia Pediatryczna, ul. Ś. [...], [...] M., dokument pn. "Lista opornych uchylających się od szczepień obowiązkowych" dotyczący dziecka K. I. - ur. 16 stycznia 2014 r., natomiast skarżąca - matka dziecka, została wykazana jako osoba uchylająca się od wykonania szczepień ochronnych. Nie wskazano przyczyny uchylania się od obowiązku szczepień ochronnych.
W dniu 29 czerwca 2022 r. PPIS w Krakowie przeprowadził kontrolę sanitarną w podmiocie SP ZOZ w M., Poradnia Pediatryczna, która wykazała brak realizacji zaległych szczepień u syna skarżącej K. I.
W dniu 17 sierpnia 2022 r. upomnieniem nr [...], znak: [...], PPIS w Krakowie działający jako wierzyciel, wezwał skarżącą do niezwłocznego wykonania obowiązku zaszczepienia syna K. I. Upomnienie zostało wystawione na podstawie przekazanego w dniu 11 października 2021 r. przez SP ZOZ w M., wykazu osób uchylających się od obowiązku szczepień ochronnych oraz kontroli sanitarnej z 29 czerwca 2022 r., na podstawie których stwierdzono, iż obowiązek wynikający z przepisów art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753 ze zm.) dot. zaszczepienia syna skarżącej K. I. przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, odrze, śwince, różyczce nie został wykonany, pomimo upływu terminów wynikających z Kalendarza Szczepień określonego w Programie Szczepień Ochronnych (PSO) na rok 2022. W treści upomnienia, PPIS w Krakowie zawarł informację, iż w przypadku niewykonania szczepień po upływie 7 dni od daty doręczenia pisma sprawa zostanie skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego. Wskazane upomnienie zostało doręczone adresatowi 24 sierpnia 2022 r.
Przeprowadzona w dniu 30 października 2023 r. przez przedstawiciela PPIS w Krakowie kolejna kontrola w SP ZOZ w M., wykazała brak realizacji zaległych szczepień u syna skarżącej K. I.
W dniu 22 grudnia 2023 r. upomnieniem nr [...], znak: [...], PPIS w Krakowie działający jako wierzyciel, ponownie wezwał skarżącą do niezwłocznego wykonania obowiązku zaszczepienia syna. W treści Upomnienia, PPIS w Krakowie zawarł informację, iż w przypadku niewykonania szczepień po upływie 7 dni od daty doręczenia pisma sprawa zostanie skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego. Wskazane upomnienie zostało doręczone skarżącej 3 stycznia 2024 r.
Przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, przeprowadzona w dniu 24 maja 2024 r. przez PPIS w Krakowie kolejna kontrola w SP ZOZ w M., wykazała dalszy brak realizacji zaległych szczepień u syna skarżącej K. I.
Pismem z 9 lipca 2024 r. znak: [...], PPIS w Krakowie przesłał do Wojewody Małopolskiego wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej wobec skarżącej. Równocześnie wniósł o zastosowanie wobec zobowiązanej środka egzekucji w postaci grzywny w celu przymuszenia, w kwocie 1000 zł. Do wniosku załączono tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 6 czerwca 2024 r.
Pismem z 24 lipca 2024 r. skarżąca, zgłosiła do Wojewody Małopolskiego zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego, wszczętego tytułem wykonawczym nr [...].
Pismem z 7 sierpnia 2024 r. znak: [...] Wojewoda Małopolski przekazał PPIS w Krakowie zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej wobec skarżącej, do zajęcia stanowiska w sprawie.
W efekcie rozpoznania zgłoszonych zarzutów, PPIS w Krakowie postanowieniem z 5 września 2024 r. nr 41/24, oddalił zarzuty skarżącej.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca podniosła zarzut: braku wymagalności obowiązku szczepień ochronnych, niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym, prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny, zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.
W wyniku rozpoznania zażalenia, MPWIS utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Odnosząc się do zarzutu braku wymagalności obowiązku szczepień ochronnych organ wskazał, że błędne jest stanowisko skarżącej jakoby moment wymagalności nastąpił dopiero w 19 roku życia dziecka. Organ podał, że wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych określony został w Załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 2077), wydanym na podstawie delegacji zawartej w art. 17 ust. 10 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r. poz. 924). Stanowiący Załącznik nr 1 - "Schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży", szczegółowo określa terminy wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, wiek w którym powstaje obowiązek szczepienia oraz liczby poszczególnych dawek tych szczepień. Syn skarżącej K. I., ur. 16 stycznia 2014 r., na dzień wystosowania do MPWIS zażalenia na postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów, tj. na dzień 29 września 2024 r., nie został poddany obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu przeciwko: błonicy, tężcowi, krztuścowi, odrze, śwince i różyczce.
Z zapisów zawartych w "Schemacie obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży" jednoznacznie wynika, iż dla dziecka urodzonego w 2014 r. okresy realizacji schematu szczepienia ochronnego przeciwko ww. chorobom przypadają:
błonica, tężec, krztusiec - ostatnia IV dawka szczepienia podstawowego na 16-18 m. ż., szczepienie przypominjące pojedyncza dawka - do ukończenia 6 roku życia;
odra, nagminne zapalenie przyusznic (świnka) i różyczka - szczepienie przypominjące pojedyncza dawka - do ukończenia 6 roku życia.
Organ wskazał też, że wyznaczenie maksymalnego terminu wykonania obowiązku szczepienia, nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej.
Następnie organ odniósł się do kwestii zastąpienia rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych innym rozporządzeniem. Podał, że 9 maja 2023 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok o sygn. akt SK 81/19, uznając za niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Minister Zdrowia realizując powyższe orzeczenie określił w drodze rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wydanego na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi - terminy wymagalności oraz liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, natomiast PSO na dany rok ogłoszony przez GIS w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Ministra Zdrowia ma charakter instrukcji co do sposobu realizacji szczepień ochronnych w określonych schematach. Zatem uznano, że PPIS w Krakowie kierując wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej do Wojewody Małopolskiego, podejmował w ramach obowiązujących przepisów prawa działania wobec matki dziecka zmierzające do wyegzekwowania obowiązku szczepień ochronnych u małoletniej A. I.
Odnośnie zarzutu niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym organ wskazał, że działania prowadzone przez PPIS w Krakowie wobec skarżącej są zgodne z art. 2 i art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Organ podniósł, że lekarskie badanie kwalifikacyjne jest niezbędnym, integralnym elementem szczepienia ochronnego, a niestawienie się do jego przeprowadzenia jest równoznaczne z brakiem poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Natomiast zobowiązana stawia zarzut, sama nie dopełniając obowiązku w zakresie uzyskania i przedłożenia stosownego zaświadczenia lekarskiego. Tym samym stwierdzono, że brak jest więc podstaw do uwzględnienia podniesionego przez stronę zarzutu.
Odnośnie niewłaściwości organu, wskazano, że art. 12 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej nadaje organom PPIS właściwość do sprawowania nadzoru nad wykonaniem szczepień, pozycję wierzyciela uprawnionego do żądania wykonania obowiązku oraz czuwania nad wykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Z kolei art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. określa uprawnienia organu jakim niewątpliwie jest PPIS, do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków wynikających wprost z przepisów prawa. Organ wskazał, że kwestia usytuowania organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej w postępowaniu egzekucyjnym jest ugruntowana w orzecznictwie sądów administracyjnych, na co przytoczył stosowne orzeczenia. Stwierdzono też, że zarzut dotyczący braku właściwości rzeczowej PPIS w zakresie egzekwowania obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym nie mieści się w obecnie obowiązującym katalogu podstaw wniesienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, tj. w treści art. 33 § 2 u.p.e.a.
Wskazano, że również zarzut dotyczący zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie mieści się w obecnie obowiązującym katalogu podstaw wniesienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa wyżej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie:
- art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 27 września 2023 r. poprzez wyprowadzenie terminów wymagalności poszczególnych szczepień z rozporządzenia Ministra Zdrowia, mimo że zostało ono wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej,
- art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż Rozporządzenie Ministra Zdrowia zostało wdane z przekroczeniem delegacji ustawowej,
- art. 124 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 126 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniego poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej,
- art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, utrzymującego go w mocy postanowienia Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w całości oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego, oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) dalej - p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że sprawa o tożsamym przedmiocie została rozstrzygnięta przez tutejszy Sąd min. w wyroku z 23 lipca 2025 r., sygn. akt III SA/Kr 25/25, czy w wyroku z 15 października 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1040/24. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd w pełni podziela zawartą tam argumentację i przyjmuje ją za własną.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Zgodnie z art. 34 § 1 i 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym:
1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;
2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:
a) w całości,
b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;
3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:
a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,
b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.
Wskazać należy, że nowelizacja u.p.e.a., która weszła w życie z dniem 30 lipca 2020 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070), całkowicie przeobraziła zarówno podstawy zarzutu, jak i przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Było to konsekwencją przede wszystkim zmiany charakteru tego pierwszego środka zaskarżenia. W sposób celowy rozdzielono te instytucje po to, aby środki obrony nie mogły się dublować (A. Cudak, Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, C.H. Beck 2022, s. 132). Nie istnieje aktualnie możliwość powoływania tych samych okoliczności w ramach zarzutu oraz żądania umorzenia postępowania (A. Cudak, op. cit, str. 145).
Zgodnie z art. 59 u.p.e.a.:
§ 1. Postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku:
1) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego;
2) niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym;
3) niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27;
4) śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek:
a) jest ściśle związany ze zobowiązanym,
b) nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a egzekucja jest prowadzona wyłącznie z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego;
5) gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
6) gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel;
7) gdy odrębne ustawy tak stanowią.
§ 1a. Postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części na wniosek wierzyciela albo z urzędu, jeżeli organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem, w przypadku wystąpienia przyczyny określonej w art. 33 § 2:
1) pkt 1-5;
2) pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku ma charakter trwały lub wystąpiła przed wszczęciem egzekucji administracyjnej.
§ 2. Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
§ 2a. W zakresie należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. a-f i h oraz pkt 9, postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku:
1) określonym w § 1 pkt 1, 4, 6 i 7 oraz § 2;
2) niespełnienia w zagranicznym tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy; gdy zachodzi błąd co do zobowiązanego.
Z kolei art. 33 u.p.e.a. stanowi:
§ 1. Zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.
§ 2. Podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § l,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Jeśli zatem chodzi o obronę merytoryczną, realizowana jest ona w trybie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Natomiast w zakresie obrony formalnej, realizowana jest ona, w zależności od podnoszonych podstaw, albo w ramach skargi na czynność egzekucyjną, albo w trybie żądania zobowiązanego umorzenia postępowania egzekucyjnego (A. Cudak, op. cit., str. 147). W wyniku zmian, które nastąpiły z dniem 30 lipca 2020 r., doszło do rozdzielenia środków obrony. W trybie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej można obecnie podnosić zarzuty oparte na przeszkodach o charakterze materialnoprawnym. Natomiast przyczynami umorzenia postępowania egzekucyjnego mogą być obecnie wyłącznie przeszkody procesowe. Dlatego też wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego jest bezpodstawny.
Przechodząc do zarzutu braku wymagalności obowiązku szczepień ochronnych dziecka (art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a.) Sąd wskazuje, że w rozpoznawanej sprawie kluczową okolicznością faktyczną było stwierdzenie, że skarżąca nie poddała obowiązkowym szczepieniom ochronnym dziecka. Okoliczność ta w istocie nie jest sporna. Dziecko nie zostało poddane szczepieniom przeciwko: błonicy, tężcowi, krztuścowi (dawka IV szczepienia podstawowego, szczepienie przypominające - pojedyncza dawka po ukończeniu 5 roku życia), oraz odrze, śwince, różyczce (szczepienie przypominające). Z akt sprawy nie wynika także, aby skarżąca przedstawiła aktualne zaświadczenie lekarskie o przeciwskazaniach do wykonania szczepień, czy też o konieczności odroczenia ich wykonania.
Zdaniem Sądu, mając na uwadze ww. stan faktyczny oraz obowiązujące przepisy prawa organy słusznie uznały ze niezasadny ww. zarzut skarżącej, zmierzający do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia dziecka.
Podkreślić nalży, że obowiązek szczepienia jest obowiązkiem znajdującym swoje umocowanie w obowiązujących powszechnie przepisach prawa (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2025 r., II GSK 1240/21). Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 924) - dalej u.z.z.z., osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.z.z.z., jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.z.).
Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale 4 "Szczepienia ochronne". W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.z., osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".
Zgodnie z art. 17 ust. 10 u.z.z.z., minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). Stosownie do treści art. 17 ust. 11 u.z.z.z., Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.
W wyroku z dnia 9 maja 2023 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt SK 81/19, orzekł, że: I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.
Stwierdzić należy, że na dzień wystawienia tytułu wykonawczego, jak i na dzień wniesienia zarzutów, na terytorium RP obowiązywało, jako akt powszechnie obowiązujący, podjęte w wyniku wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, wydane na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.z., które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077). Rozporządzenie to określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej, obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia.
W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi zatem wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.z.z.z., skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności. Obowiązek nie został określony zatem na podstawie Komunikatu GIS w Sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Sąd nie dopatrzył się przy tym, by doszło do zarzucanego w skardze przekroczenia upoważnienia ustawowego przy wydaniu omawianego rozporządzenia.
Rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, a jeżeli chodzi o dzieci – w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.
Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika, jak już wyżej wskazano, z mocy przepisów ustawowych, wykonanie zaś tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedopełnienie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu (por. m.in. wyroki NSA z dnia 6 kwietnia 2011 r. sygn. akt II OSK 32/11, 5 czerwca 2025 r. sygn. akt II GSK 2456/21).
W niniejszej sprawie wierzyciel w tytule wykonawczym szczegółowo opisał treść obowiązku podlegającego egzekucji, precyzyjnie wskazując kogo i czego dotyczy z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane.
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 u.z.z.z., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4. (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.).
W orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie został przyjęty pogląd, że poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 u.z.z.z., jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. II OSK 3322/17 i II OSK 43/18; z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. II OSK 459/19). Podkreślić również należy, że celem badania kwalifikacyjnego jest ustalenie, czy stan zdrowia danej osoby pozwala na jej zaszczepienie.
Obowiązujące przepisy prawa nakładają zatem na rodziców dzieci obowiązek poddania dzieci badaniu kwalifikacyjnemu oraz szczepieniu ochronnemu.
Skarżąca nie wywiązała się z tego obowiązku i jednocześnie nie przedstawiła żadnych dokumentów wskazujących na istnienie lekarskich przeciwwskazań i stwierdzających konieczność odroczenia szczepień dziecka ze względu na stan zdrowia. Z pełną świadomością uchyliła się ona zatem od poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Wskutek powyższego syn skarżącej nie został zaszczepiony przeciwko wskazanym w tytule wykonawczym chorobom zakaźnym, wymienionym w rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.
Z przedstawionych powyżej względów, jako niezasadne należało ocenić zarzuty skargi zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia małoletniego syna przez skarżącej.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie stwierdził również, by zaskarżone postanowienie było dotknięte wadami, które uzasadniałyby jego uchylenie. W zaskarżonym postanowieniu dokonano prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W badanej sprawie nie doszło też do naruszenia żadnego ze wskazanych w skardze przepisów.
W odniesieniu do zarzutu skarżącej dotyczącego naruszenia art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, wskazać należy na wyrok Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13 (Vavrićka i inni), w którym ETPC jakkolwiek uznał, że przymus szczepienia wchodzi w zakres stosowania art. 8 Konwencji, to nie stanowi naruszenia prawa do poszanowania życia rodzinnego i prywatnego, a nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne, zdaniem Trybunału, realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa (zob. Warecka Katarzyna, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, opubl. LEX/el. 2021).
W związku z powyższym Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prawnymi o treści wskazanej w skardze, jak również do zawieszenia niniejszego postępowania.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło