III SA/Kr 1090/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Maria Zawadzka Sędziowie: Asesor WSA Marta Kisielowska WSA Ewa Michna (spr.) Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2022 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego P. K. - tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. III. Decyzją z 8 lipca 2021 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania J. W. (dalej: skarżący) świadczenia wychowawczego w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. na dziecko J. W. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z [...] 2021 r., Prezydent Miasta odmówił przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego w okresie od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r. na dziecko J. W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z [...] 2018 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ wyjaśnił, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uzasadniało odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 6 października 2020 r., III SA/Kr 759/20 uchylił powyższą decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję organu i instancji. Sąd wskazał organom, aby przy ponownym rozpatrzeniu sprawy dokonały prawidłowego pouczenia skarżącego o konsekwencjach uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w jego miejscu zamieszkania, a następnie dokonały prawidłowego doręczenia wydanych w sprawie decyzji. Decyzją z [...] 2021 r., znak: [...] Prezydent Miasta ponownie odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że w oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony ze skarżącym 22 marca 2021 r. ustalił, że w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., jak również obecnie, skarżący sprawuje opiekę nad córką J. W., regularnie płaci zasądzone alimenty oraz łoży na utrzymanie córki. Ustalono, że skarżący mieszka w domu jednorodzinnym, którego właścicielem jest matka dziecka. Skarżący zajmuje pomieszczenie zlokalizowane w przyziemiu, natomiast córka ma swój pokój na pierwszym piętrze domu. Skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z matką dziecka. Z uwagi na fakt, że przebywa on na emeryturze, sprawuje opiekę nad córką w czasie wykonywania pracy zarobkowej przez matkę dziecka. Dalej organ ustalił, że dochód skarżącego uzyskany w 2016 r. z tytułu emerytury wyniósł 17 275,44 zł. Rodzina w badanym okresie składała się z dwóch osób, stąd miesięczny dochód rodziny w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. wyniósł 1 439,62 zł, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny dawało kwotę 719,81 zł, która nie przekraczała ustawowo ustalonego kryterium 800 zł, warunkującego prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie. Następnie organ ustalił, że na podstawie wyroku Sądu Rejonowego, Wydział III Rodzinny i Nieletnich z 17 czerwca 2013 r., [...] zasądzono od skarżącego tytułem alimentów na rzecz ww. córki kwotę 200 zł miesięcznie, za okres od 15 lipca 2012 r. do 22 stycznia 2013 r. oraz kwotę 1 000 zł miesięcznie począwszy od dnia 23 stycznia 2013 r., płatną do dnia 15-tego każdego kolejnego miesiąca z góry, wraz z ustawowymi odsetkami na wypadek opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat, do rąk matki J. K. W związku z powyższym stwierdzono, że skarżący nie spełniał warunków uprawniających do świadczenia wychowawczego na córkę w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Skarżący bowiem, jako osoba samotnie wychowująca dziecko, w ww. okresie nie miał zasądzonych alimentów od drugiego rodzica, a sam był zobowiązany do zapłaty alimentów na córkę za powyższy okres. Organ ustalił nadto, że zgodnie z odpisem ugody z 11 marca 2019 r., [...], skarżący i matka dziecka wyrazili zgodę na pozostawienie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnią J. W. obojgu rodzicom oraz na ustalenie opieki naprzemiennej nad dzieckiem - skarżący opiekę tę miał sprawować od poniedziałku godz. 8.00 do piątku godz. 17.00, a matka od piątku godz. 17.00 do poniedziałku godz. 8.00. W ocenie organu, skoro ugoda nie obejmowała okresu od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., to nie mogła zostać wzięta pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego w tym okresie. W odwołaniu skarżący zarzucił organowi: brak rzetelności, wybiórcze stosowanie przepisów prawa, w zależności od wydawanej decyzji (2017 i 2021) oraz brak stosownej informacji o przysługujących stronie prawach. Skarżący wskazał też na opieszałość w uzyskaniu przez organ wywiadu środowiskowego oraz brak poinformowania go o konieczności sformalizowania faktu istnienia opieki naprzemiennej. Wyjaśnił, że opieka nad córką jest ciągle wykonywana i będzie wykonywana, gdyż wynika z poczucia rodzicielskiego obowiązku, a nie z przepisów czy orzeczeń sądowych. Podniósł też, że ani 2017 r., ani 2018 r. organ nie domagał się potwierdzenia istnienia opieki naprzemiennej orzeczeniem sądu. W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji z 8 lipca 2021 r. Kolegium podało, że w świetle art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 z późn. zm.) świadczenie wychowawcze na dane dziecko nie przysługiwało, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. Kolegium wskazało, że w rozpoznawanej ugoda zwarta między rodzicami małoletniej, dotycząca opieki naprzemiennej została zawarta 11 marca 2019 r. W związku z tym nie obejmowała okresu od 1 października 2017 r., do 30 września 2018 r. i tym samym nie mogła zostać wzięta pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego we wnioskowanym okresie. Skarżący nie spełniał więc warunków uprawniających do świadczenia wychowawczego w okresie objętym decyzją, ze względu na to, że był osobą samotnie wychowującą dziecko i brak było zasądzonych alimentów od drugiego z rodziców w ww. okresie. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił, że decyzja Kolegium "łamie prawo oraz zasadę równości i sprawiedliwości społecznej". Podał, że decyzja jest krzywdząca dla jego dziecka, podczas gdy inne dzieci, w analogicznej sytuacji życiowej, otrzymały wnioskowane świadczenie. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. Na rozprawie w dniu 21 lutego 2022 r. pełnomocnik z urzędu skarżącego podtrzymał skargę i wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej składając oświadczenie, że nie zostały one pokryte w całości, ani w części. Uzupełnił zarzuty skargi o zarzut naruszenia art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) poprzez brak wyjaśnienia istotnych dla stanu faktycznego elementów dotyczących zasądzenia alimentów, a także naruszenie art. 19 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez nieprecyzyjne wezwanie skarżącego o doręczenie tytułu wykonawczego, co spowodowało nieprecyzyjne ustalenia. Na pytanie Sądu pełnomocnik z urzędu oświadczył, że skarżący nie odpowiedział na jego wezwanie i nie skontaktował się z nim, więc swoją argumentację oparł na aktach sprawy. Wskazał więc, że wyrok alimentacyjny z 17 czerwca 2013 r. mógł zostać zmieniony, a skarżący nie został o to wezwany. Na pytanie Sądu pełnomocnik potwierdził, że z powodu braku kontaktu ze skarżącym nie jest wstanie wyjaśnić, czy skarżący i matka małoletniej nadal mieszkają w tym samym budynku, ale podkreśla, że z wywiadu środowiskowego wynika, że prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie ponieważ skarżący nie spełniał warunków uprawniających do świadczenia wychowawczego na córkę w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. jako osoba samotnie wychowująca dziecko. Skarżący złożył 27 września 2016 r. wniosek deklarując, że opiekuje się swoją małoletnią córką i z nią zamieszkuje (k. 34 akt administracyjnych). Zgodnie jednak obowiązującym w dacie przysługiwania świadczenia art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie wychowawcze na dane dziecko nie przysługiwało, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd. W rozpoznawanej sprawie to od skarżącego, a nie od matki małoletniej zostały zasądzone alimenty, co zostało potwierdzone przez samego skarżącego jeszcze w 2021 r. przy okazji sporządzania wywiadu przez pracownika socjalnego (k. 86 akt administracyjnych). Skarżący nigdy tej okoliczności nie negował. W związku z powyższym zdaniem Sądu, sugestie pełnomocnika, że wyrok alimentacyjny z 17 czerwca 2013 r. mógł zostać zmieniony, nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym. Z tych to powodów Sąd uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 19 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Odnosząc się natomiast do kwestii opieki naprzemiennej to ta została dopiero uregulowana przed sądem opiekuńczym w marcu 2019 r., a więc siłą rzeczy nie obejmowała okresu zasiłkowego tj. od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Nie mogła więc być traktowana jako okoliczność wyłączająca stosowanie ww. art. 8 ust. 2 w zw. z art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w ówczesnym brzmieniu. Sąd zwraca przy tym uwagę na specyfikę rozpatrywanej sprawy – skarżący i matka małoletniej zamieszkiwali w tym samym domu jednorodzinnym (nota bene będącym własnością matki dziecka), ale prowadzili odrębne gospodarstwa. Trudno więc twierdzić, że to w istocie była opieka naprzemienna w rozumieniu powołanej ustawy. Początkowo przy tym skarżący w ogóle nie chciał ujawnić swojego faktycznego miejsca zamieszkania wskazując jedynie adres urzędu pocztowego i skrytki pocztowej jako adres do korespondencji (k. 29 i 30 akt administracyjnych). W ustawie formalnie nie zdefiniowano "opieki naprzemiennej", niemniej jednak interpretując znaczenie tego określenia, należałoby się kierować art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Powołany przepis wszedł w życie 1 sierpnia 2017 r. i zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. poz. 1428) miał zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres świadczeniowy rozpoczynający się od dnia 1 października 2017 r. Z przepisu tego wynikało, że z opieką naprzemienną mamy do czynienia w przypadku rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu. W orzecznictwie więc przyjmuje się, że wykonywanie opieki naprzemiennej ma miejsce jedynie wtedy, gdy rodzice dziecka zamieszkują osobno (por. wyrok NSA z 3 lutego 2022 r., I OSK 843/20). Zasadniczo powołany wyrok dotyczy możliwości powołania się na ustalenia co do sprawowania opieki naprzemiennej w wyroku sądowym czy też w zawartej ugodzie, ale w sytuacji gdy w treści tych dokumentów nie użyto w sposób literalny określenia "opieka naprzemienna". Niemniej jednak należy ponownie podkreślić, że po pierwsze w rozpatrywanej sprawie brak jest jakichkolwiek orzeczeń sądu (wyroku lub postanowienia w przedmiocie ugody zawartej przed sądem), a dotyczącego okresu od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Po drugie, nie byłoby zasadne zastosowanie przepisów o "opiece naprzemiennej" w sytuacji gdy oboje rodzice małoletniej mieszkają w tym samym domu jednorodzinnym, tyle że prowadzą odrębne gospodarstwa domowe (co miało znaczenie dla obliczenia dochodu skarżącego z pominięciem dochodów matki małoletniej). Z tych to powodów Sąd uznał również za niezasadne zarzuty naruszenia art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Powołane przepisy stanowią, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7). Z kolei art. 77 stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (§ 1). Organ może w każdym stadium postępowania zmienić, uzupełnić lub uchylić swoje postanowienie dotyczące przeprowadzenia dowodu (§ 2). Organ przeprowadzający postępowanie na wezwanie organu właściwego do załatwienia sprawy (art. 52) może z urzędu lub na wniosek strony przesłuchać również nowych świadków i biegłych na okoliczności będące przedmiotem tego postępowania (§ 3). Fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie (§ 4). Zdaniem Sądu skarżący, ani jego pełnomocnik nie uprawdopodobnili nawet istnienia jakiegokolwiek dowodu przemawiającego za istnieniem przesłanek przyznania świadczenia wychowawczego. Odnosząc się natomiast do argumentów skarżącego zarzucających krzywdzenie jego dziecka podczas gdy inne dzieci w analogicznej sytuacji pomoc w postaci świadczenia otrzymały, to zdaniem Sądu o tyle jest to niezasadne, że w praktyce sytuacja małoletniej nie była analogiczna do innych dzieci wychowywanych samotnie przez jednego z rodziców. Trzeba bowiem zauważyć, że skarżący jako powołujący się samotnie prowadzone gospodarstwo domowe wspólnie z wychowywaną małoletnią – faktycznie mieszkał w tym samym domu co matka dziecka, która również sprawowała opiekę nad córką. Zdaniem Sądu nie była więc to sytuacja porównywalna do innych dzieci wychowywanych przez samotnych rodziców (matki lub ojców). Z tych to powodów Sąd skargę oddalił na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329). O kosztach wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit c w zw. z § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 68) stosując prokonstytucyjną wykładnię uregulowań rozporządzenia, dążąc do możliwego (w ramach obowiązujących przepisów) zrównania wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu z wynagrodzeniem, które zostałoby orzeczone dla pełnomocnika z wyboru, przyznał pełnomocnikowi koszty pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w wysokości 150 % wynagrodzenia określonego w § 21 ust. 1 pkt 1 list. c rozporządzenia (360 zł, co po doliczeniu podatku od towarów i usług w wysokości 23% daje kwotę zbliżoną do kwoty 480 zł wynikającej z §14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).