III SA/Kr 1095/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2017 r. sprawy ze skarg P. S. na decyzję Wojewody z dnia 27 czerwca 2016 r. nr [...] oraz D. S. na decyzję Wojewody z dnia 27 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. skargi oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata W. K. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K kwotę 480,00 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2016 r., poz. 718), Sąd na rozprawie w dniu 26 stycznia 2017 r. postanowił połączyć niniejszą sprawę ze sprawą o sygn. akt: III SA/Kr 1096/16 – do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić je pod sygn. akt III SA/Kr 1095/16. Zaskarżonymi przez P. S. oraz D. S. decyzjami z dnia 27 czerwca 2016 r. nr [...] i nr [...], wydanymi na podstawie przepisu art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t. jedn., Dz.U. z 2016 r., poz. 722, zwanej dalej ustawą o ewidencji ludności) Wojewoda utrzymał w mocy decyzje Burmistrza Miasta z dnia [...] 2016 r. nr [...] orzekającą o wymeldowaniu P. S. (dalej skarżący) z pobytu stałego z lokalu przy ul. K w L oraz nr [...] orzekającą o wymeldowaniu D. S. (dalej skarżąca) z pobytu stałego z lokalu przy ul. K w L. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego: Miejski Zarząd [...] Sp. z o.o. zwrócił się pismem z dnia 4 grudnia 2015 r. o wymeldowanie skarżącego i skarżącej z pobytu stałego z lokalu przy ul. K w L, uzasadniając wymeldowanie okolicznością, iż ww. nie zamieszkują w tym lokalu przez okres dłuższy niż 12 miesięcy. Umowa najmu przedmiotowego lokalu została rozwiązana z powodu jego niezamieszkiwania przez dłuższy czas. Organ I instancji - Burmistrz Miasta - wszczął w dniu 11 grudnia 2015 r. postępowania z urzędu w sprawie wymeldowania skarżącego i skarżącej z pobytu stałego przy ul. K w L, zakończone wydaniem opisanych wyżej decyzji z dnia [...] 2016 r. nr [...] oraz nr [...] orzekające o wymeldowaniu skarżącego oraz skarżącej z pobytu stałego z lokalu przy ul. K w L. Organ I instancji uznał, że w sprawie zostały spełnione przesłanki z przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności, gdyż skarżący, jak i skarżąca w sposób dobrowolny i trwały opuścili ww. lokal, przenosząc centrum życiowe najpierw za granicę, a później do T. Skarżący w odwołaniu od ww. decyzji, zakwestionował ustalenie organu, że faktyczne opuszczenie przez niego ww. lokalu było dobrowolne, wyjaśniając, że w dacie opuszczenia pozostawał osobą małoletnią, a wyjazd za granicę uzasadniony był względami medycznymi. Podniósł, że jest osobą niepełnosprawną, wymagającą opieki, a w Polsce nie miał dostatecznie jej zapewnionej, również ze względu na stan służby zdrowia. Uważa, że poprzez wymeldowanie z pobytu stałego przy ul. K w L został pozbawiony miejsca zamieszkania w Polsce. Skarżąca natomiast kwestionując ustalenia organu, że opuszczenie przez nią ww. lokalu było dobrowolne, wyjaśniła, iż wyjazd za granicę uzasadniony był względami medycznymi. Jej syn chorujący na padaczkę nie znalazł bowiem odpowiedniej opieki medycznej w kraju. Uważa także, że poprzez wymeldowanie z pobytu stałego przy ul. K w L została pozbawiona miejsca zamieszkania w Polsce, do którego zamierzała powrócić. Opisanymi na wstępie decyzjami 27 czerwca 2016 r. nr [...] i nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzje organu I instancji z dnia [...] 2016 r. nr [...] oraz nr [...]. W uzasadnieniu tak podjętych rozstrzygnięć organ odwoławczy wskazał, że na podstawie przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności o opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić wówczas, gdy osoba fizyczna w danym lokalu nie przebywa, a opuszczenie tego lokalu nastąpiło w sposób trwały i dobrowolny. Przepis ten stanowi, że "organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się". Zgodnie z przepisem art. 25 ust. 1 tej ustawy "pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania". Opuszczenie przez skarżącego, jak i skarżącą miejsca pobytu stałego było dobrowolne i nie wynikało z bezprawnych działań osób trzecich. Ustalono, że skarżąca - matka skarżącego podjęła decyzję o wyprowadzeniu się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego i wyjeździe za granicę. Skarżący był wówczas osobą małoletnią. Aktualnie koncentruje centrum życiowe w T przy ul. Z, gdzie mieszka z rodziną. Według organu o dobrowolności świadczy fakt, że opuszczenie lokalu nastąpiło w celach podjęcia leczenia za granicą. Trwałość opuszczenia wynika z kolei z faktu, że w ww. lokalu skarżący, jak i skarżąca nie posiadają żadnych rzeczy osobistych, ponadto w lokalu tym przebywa już inna rodzina. Wymeldowanie we własnym zakresie skarżący uzależnił od otrzymania lokalu zastępczego przez Burmistrza L. Skarżąca, składając wyjaśnienia w dniu 1 lutego 2016 r., potwierdziła, że w listopadzie 2008 r. dobrowolnie opuściła ww. lokal i wyjechała za granicę w poszukiwaniu pracy, gdyż nie radziła sobie w Polsce. Do kraju przyjeżdża dwa razy w roku, ale nie zatrzymuje się w ww. lokalu, tylko u rodziny, bądź hotelu ze względu na zamieszkiwanie w spornym lokalu przez inną rodzinę. Przyznała, że w ww. lokalu nie posiada rzeczy i nie podjęła środków prawnych o powrót do lokalu ze względu na zasiedlenie już tego lokalu. Powyższe było zbieżne z zeznaniami świadka postępowania, A. S. Wraz z rodziną zamieszkuje przy ul. K w L od 7 lat. Zamieszkiwanie umożliwiła mu skarżąca, która zaplanowała wyjazd wraz z synem za granicę. Zostawiła im klucze i zabrała swoje rzeczy. Po wyprowadzeniu się z lokalu ani matka skarżącego, ani sam skarżący, lokalu nie odwiedzili i w nim nie zamieszkali. Dwa lata po zamieszkaniu konkubina świadka W. G. została najemcą ww. lokalu. Miejski Zakład [...] wypowiedział w dniu 20 kwietnia 2011 r. D. S. umowę najmu ww. lokalu mieszkalnego z dniem 30 kwietnia 2011 r. Organ odwoławczy podkreślił, że w sprawie o wymeldowanie organ nie bada przyczyn, które skłoniły osobę do opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, a ustala jedynie fakt opuszczenia lokalu jako jedynej przesłanki warunkującej wymeldowanie. Organ zwrócił uwagę na słowa wypowiedziane przez skarżącego w trakcie składania wyjaśnień, iż "dobrowolnie wyjechał do Anglii w celach leczniczych". Opuszczenie lokalu miało charakter trwały, gdyż skarżący, jak i skarżąca od około ośmiu lat w ww. lokalu nie mieszkają i lokal nie stanowi ich centrum życiowego. Skarżący, jak i skarżąca od opuszczenia lokalu nie podjęli żadnych działań prawnych w celu umożliwienia ponownego zamieszkania pod ww. adresem, co również świadczy o trwałości, a ponadto nie dopełnili obowiązku wymeldowania, o którym stanowi przepis art. 36 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności: "obywatel polski, który wyjeżdża za granice Rzeczypospolitej Polskiej, bez zamiaru stałego pobytu, na okres dłuższy niż 6 miesięcy, jest obowiązany zgłosić swój wyjazd oraz powrót". Okoliczność zgłoszenia przez skarżącego pobytu czasowego pod adresem T ul. Z w deklarowanym okresie pobytu w tym miejscu od dnia 29 stycznia 2016 r. do dnia 30 czerwca 2016 r. pozostawała natomiast bez wpływu na sposób merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy meldunkowej, gdyż w ocenie organu została dokonana na potrzeby prowadzonego postępowania o jego wymeldowanie z miejsca pobytu stałego. Czynność zameldowania potwierdza jedynie istniejący stan faktyczny i ma charakter wtórny do zaistniałych wcześniej zdarzeń. Za miejsce stałego pobytu uznaje się lokal, w którym zainteresowana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, to jest w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje swoje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble) czy przyjmuje wizyty członków rodziny i znajomych. Wymeldowanie jest konsekwencją wcześniejszego opuszczenia lokalu a nie na odwrót. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na ww. decyzje skarżący, jak i skarżąca, powtórzyli zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniach obu kwestionowanych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2014 r., poz. 1647.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skargi nie zasługiwały na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 35 ustawy 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t. jedn., Dz.U. z 2016 r., poz. 722, zwanej dalej ustawą o ewidencji ludności). Zgodnie z art. 35 ustawy o ewidencji ludności organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Wymeldowanie z miejsca stałego pobytu winno być więc następstwem ustalenia przez orzekające organy nie tylko zamiaru zerwania więzi z tym miejscem przez osobę zameldowaną, ale również okoliczności, czy zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Nie bez znaczenia jest bowiem treść art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2016 r., poz. 23., - zwanej dalej k.p.a.), zgodnie z którym właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się - w sprawach dotyczących nieruchomości - według miejsca jej położenia. Opuszczenie miejsca pobytu stałego, jako niezbędna przesłanka wymeldowania z art. 35 ustawy o ewidencji ludności, winna być rozumiana jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. W orzecznictwie wskazuje się, że "rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Opuszczeniem jest zatem nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów" . Do okoliczności, wskazujących na wolę swobodnego opuszczenia lokalu przez daną osobę, należeć będą także: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim . Przesłanka opuszczenia miejsca stałego pobytu zawiera zatem zarówno elementy przedmiotowe, jak i podmiotowe. Zarówno element przedmiotowy - fizyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego - jak i element podmiotowy - zamiar zlokalizowania centrum życiowego w innym miejscu niż miejsce stałego pobytu – winny być ustalone w drodze wyjaśnienia różnorodnych okoliczności faktycznych. W szczególności chodzi o fizyczne przebywanie w określonym miejscu, cel przebywania w tym miejscu i cel, w jakim to miejsce, na pewien czas, zostało opuszczone, a także, wbrew temu co twierdzi organ odwoławczy, o przyczynę opuszczenia miejsca pobytu. Jest to o tyle istotne, że w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego z powodu przymusu fizycznego, psychicznego, czy też uniemożliwienia dostępu do lokalu z powodu wymiany zamków w drzwiach, nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2950/00, publ. LEX nr 80643). W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się jednolite stanowisko, że zarówno zameldowanie jak i wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności czy innych praw (por orzeczenia np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 czerwca 2013 r., IV SA/Po 310/13; wyrok NSA z dnia 10 lipca 2012 r., II OSK 824/11; ww. orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl),). Zameldowanie nie służy zatem powstaniu, czy też potwierdzeniu prawa własności do określonego lokalu, zaś wymeldowanie w żaden sposób tego prawa nie niweczy. Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma więc ona charakter czysto ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. Oceniając w tym kontekście wydane w niniejszej sprawie decyzje: zaskarżane i poprzedzające je decyzje organu I instancji Sąd stwierdził, że są one prawidłowe i zapadły w wyniku poprawnego zastosowania art. 35 ustawy o ewidencji ludności, mimo, że w żaden sposób nie można się zgodzić ze stwierdzeniem, organu odwoławczego, iż w postępowaniu o wymeldowanie "...organ meldunkowy orzekając o wymeldowaniu nie bada przyczyn, które skłoniły osobę do opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego..." Ocena jednakże zgromadzonego w sposób wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia co do istoty sprawy materiału dowodowego i zastosowane konsekwencje prawne są prawidłowe. Zgodzić się należało ze stanowiskiem organów, że w specyficznych okolicznościach niniejszej sprawy opuszczenie przez skarżącego, jak i skarżącą miejsca dotychczasowego zamieszkania było dobrowolne i trwałe. W rozpatrywanej sprawie nie mamy bowiem do czynienia z klasycznym przypadkiem wyjazdu osób wymeldowywanych za granicę "za pracą", czy w innych celach, tak jak w tym przypadku również na leczenie. Co do takich sytuacji w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podnosiło się, że sam fakt długotrwałego nieprzebywania w miejscu stałego pobytu związany z podjęciem pracy czy innymi okolicznościami życiowymi nie przesądza jeszcze o opuszczeniu miejsca stałego pobytu. Istotne jest ustalenie, czy po wyjeździe dana osoba przejawia wolę powrotu i utrzymywania trwałych związków z miejscem stałego zameldowania, czyniąc go swoim centrum życiowym poza okresami nieobecności związanymi z pracą czy leczeniem. Osoby pracujące "za granicą", czy też leczące się, mimo długotrwałego tam przebywania, powracają do miejsca stałego pobytu i choć w krótkotrwałych okresach to ono stanowi ich centrum, mimo że także niezbędne czynności związane z egzystencją wykonują w miejscu, gdzie pracują, czy też przebywają na leczeniu. Przebywanie tych osób poza miejscem stałego pobytu jest więc związane tylko i wyłącznie z tymi okolicznościami, a nie w związku z podjęciem decyzji utworzenia w innym niż miejsce stałego pobytu ośrodka swoich życiowych, osobistych i materialnych interesów. Taki przypadek różni się od tych w niniejszej sprawach administracyjnych, zakończonych kontrolowanymi decyzjami. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że zarówno skarżący, jak i skarżąca podjęli bez nacisku osób trzecich decyzję o upuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu w lokalu komunalnym i wyjeździe za granicę do pracy i na leczenie, zrywając jednocześnie wszelkie więzy z tym miejscem. Niepowracanie do miejsca dotychczasowego pobytu z zagranicy i niezamieszkiwanie w przedmiotowym lokalu nawet przez bardzo krótki okres czasu po długotrwałej w nim nieobecności doprowadziło do wypowiedzenia przez Miejski Zakład [...] w dniu 20 kwietnia 2011 r. skarżącej umowy najmu ww. lokalu z 6 miesięcznym okresem wypowiedzenia. Pomimo tego skarżący, zwłaszcza skarżąca, nie podjęli żadnych kroków prawnych mających na celu powrót do dotychczasowego miejsca zamieszkania. Założyli natomiast pod innym adresem, w T swoje centrum życiowe, gdzie, jak ustaliły organy, skarżący i skarżąca mieszkają z rodziną, a skarżącą nadal pracuje za granicą. Nie bez znaczenia w kwestii zainteresowania skarżących spornym lokalem jest również w ocenie Sądu fakt, że postępowanie o ich wymeldowanie zostało uruchomione dopiero w 2015 r., a więc po 4 latach od wypowiedzenia umowy skarżącej umowy najmu przedmiotowego lokalu. Powyższe pozwala w ocenie Sądu uznać, że nie doszło do naruszenia przez orzekające organy przepisów postępowania administracyjnego – artykułów: 7, 77 § 1, 80 k.p.a. – w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalenie bez cienia wątpliwości wyżej wskazanych istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności związanych z zaistnieniem przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu w sposób dobrowolny i trwały decyduje o tym, że były wszelkie podstawy do wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącego, jak i skarżącej z miejsca stałego pobytu. Rozstrzygnięcie to należało więc ocenić jako nie naruszające zarówno z przepisów prawa procesowego jak i materialnego w stopniu skutkującym uchyleniem kontrolowanych decyzji. Podkreślić też należy, że postępowanie o wymeldowanie nie może służyć załatwieniu spraw majątkowych, rozwiązywaniu powstałych na tym tle konfliktów, czy też rozwiązaniu, jak w tym wypadku problemów lokalowych skarżących poprzez przydział skarżącym lokalu. Kwestia ta jest odrębną i poza postepowaniem o wymeldowanie. Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma więc ona charakter czysto ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. Na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) Sąd przyznał wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej – koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości wynikającej z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801), orzekając, jak w punkcie II sentencji wyroku. Wobec braku wniosku pełnomocnika skarżącego o przyznanie wynagrodzenia oraz zwrotu niezbędnych, udokumentowanych wydatków za zastępstwo prawne wykonywane w ramach prawa pomocy wraz z oświadczeniem, że opłaty nie zostały uiszczone w całości lub w części, Sąd nie orzekł w wyroku, co do tego wynagrodzenia.