III SA/Kr 110/11

Kraków, dnia 28marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 28marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi M. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 8 listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na terenach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2010 postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. M. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 8 listopada 2010r. Nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2010. W wyznaczonym przez Sąd terminie do opłacenia skargi (odbiór wezwania w dniu 16 grudnia 2010r.) M. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek został rozpoznany przez Sąd postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2011r. poprzez oddalenie wniosku z uwagi na niewykazanie, by zapłata kosztów sądowych powodowała dla niego uszczerbek utrzymania koniecznego. Skarżący dysponuje bowiem dochodem w wysokości 1.710, 35 zł miesięcznie. W wykonaniu kolejnego wezwania o uiszczenie wpisu od skargi M. K. (doręczonego mu w dniu 14 czerwcu 2011r.) skarżący ponowił wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych. Rozpoznając powyższy wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowił w dniu 30 września 2011r. o jego oddaleniu, zaś Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 listopada 2011r. oddalił zażalenie M. K. na ww. postanowienie. M. K. złożył następnie trzeci z kolei wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w terminie do opłacenia skargi wynikającym z wezwania z dnia 28 grudnia 2011r. (doręczonego skarżącemu w dniu 30 grudnia 2011 r.). Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę wobec jej nieopłacenia, stosownie do art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.). Wniesiona przez skarżącego skarga kasacyjna na powyższe postanowienie WSA w Krakowie została odrzucona postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2012 r. w związku z niedochowaniem wymogu art. 175 P.p.s.a., dotyczącego sporządzenia skargi do NSA przez adwokata lub radcę prawnego. Z tego samego powodu odrzucone zostało postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 czerwca 2012 r. zażalenie M. K. na postanowienie WSA w Krakowie z dnia 25 kwietnia 2012 r. odrzucające skargę kasacyjną. Po wniesieniu w dniu 10 lipca 2012 r. kolejnego zażalenia skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100,00 zł, w odpowiedzi na który złożył wniosek o zwolnienie od kosztów. Wobec nieuzupełnienia braku formalnego wniosku w postaci złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 14 września 2012 r. pozostawiono wniosek o zwolnienie od kosztów bez rozpoznania. Po wniesieniu w dniu 27 września 2012 r. przez skarżącego sprzeciwu od powyższego zarządzenia wraz z dołączonym wypełnionym formularzem PPF, postanowieniem z dnia 29 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie pozostawił wniosek bez rozpoznania, stosownie do art. 257 P.p.s.a. Postanowieniem z dnia 8 stycznia Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie M. K. na powyższe postanowienie WSA w Krakowie. Jednocześnie wezwaniem z dnia 3 grudnia 2012 r. skarżący został zobligowany do uzupełnienia wniosku złożonego na urzędowym formularzu PPF z dnia 27 września 2012 r., który został potraktowany jako nowy wniosek o zwolnienie od kosztów. Postanowieniem z dnia 7 lutego 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wniósł w terminie sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z powyższym, na skutek prawidłowo wniesionego przez M. K. sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 lutego 2013 r., postanowienie to utraciło moc, a sprawa podlega ponownemu rozpoznaniu przez Sąd. Kwestia przyznania skarżącego prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów była kilkakrotnie rozpoznawana przez Sąd, w związku z czym aktualny wniosek rozpatrywany jest w oparciu o art. 165 P.p.s.a., który stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepisy powołanej ustawy dopuszczają zatem możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Stosownie do treści przepisu art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z art. 246 P.p.s.a. wynika również, że na osobie ubiegającej się o prawo pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji materialnej. Zaznaczyć należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i powinno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Z regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Zwolnienie od kosztów sądowych oznacza bowiem prowadzenie postępowania sądowego na koszt Skarbu Państwa, a zatem powinno dotyczyć tylko wyjątkowych sytuacji. W ocenie Sądu, brak podstaw do przyjęcia, aby w sprawie nastąpiła jednak zmiana okoliczności istotnych, mających wpływ na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, o której mowa w art. 165 P.p.s.a. Skarżący nie wykazał bowiem żadnych innych nowych okoliczności świadczących o pogorszeniu – w stosunku do stanu ocenianego poprzednio przez Wojewódzki Sąd Administracyjny – jego stanu majątkowego. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie i utrzymuje się z emerytury. Ponadto, z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że posiada dom, w którym zamieszkuje. Jednakże pomimo wezwania Sądu, skarżący nie określił wysokości swojego miesięcznego dochodu, nie podał także powierzchni domu ani działki, na której jest posadowiony. Nie wykazał też faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący wyjaśnił, że gospodarstwo domowe prowadzi sam, otrzymuje emeryturę, nie ma oszczędności, a dom, w którym zamieszkuje, stanowi jego własność. W okolicznościach niniejszej sprawy należało uznać, że skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy, że nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych. Nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 P.p.s.a., a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącego w niepełnym zakresie. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował Sąd, nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Zauważyć należy, że sąd, zgodnie z art. 165 P.p.s.a., ma możliwość zmiany lub uchylenia postanowienia, nawet prawomocnego, jeśli zaistnieją zmiany okoliczności sprawy. Jednakże strona, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2011 r., sygn. akt II FZ 505/2011). Reasumując, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, wobec czego nie jest uprawniony do skorzystania z prawa pomocy. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.