III SA/Kr 1102/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. P. na decyzję Wojewody z dnia 11 kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym i ustanowić dla niego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem. Określając majątek swój i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uwidocznił, że w jego skład wchodzi tylko 60 metrowe mieszkanie. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Stałe miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego skarżący oszacował na kwotę 1435 zł netto wyjaśniając, że składa się na to 960 zł z jego umowy zlecenia oraz 475 zł renty socjalnej syna. Żona jest bezrobotna. Uzasadniając swoje starania zaakcentował, iż wydatki na prąd to około 166 zł miesięcznie, za gaz ok. 400 zł miesięcznie na za ścieki zaś wydaje około 150 zł w rozliczeniu trzymiesięcznym. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zacząć należy od tego, że skoro niniejszą sprawę opatrzono zgodnie z załącznikiem nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych symbolem "6332" więc jest ona z zakresu spraw dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. Sytuacja taka oznacza, że skarżący z mocy prawa jest zwolniony z obowiązku uiszczania opłat sądowych i ponoszenia wydatków (art. 239 pkt. 1 lit. b ppsa w związku z art. 241 ppsa). Jeśli więc skarżący korzysta ze zwolnienia przedmiotowego to w takim razie działaniem bezcelowym było składanie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (art. 244 §1 ppsa). O bezprzedmiotowości takiego żądania przesądza, bowiem aktualizowana determinantami prawnymi realna możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych w tym trybie. Innymi słowy skoro skarżący ma już z mocy prawa to, czego chce, to równocześnie nie może domagać się tego samego na wniosek. Z tych względów należało więc postanowić jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Równocześnie godzi się zauważyć, że bezprzedmiotowość wniosku skarżącego w tej części pozostaje bez wpływu na drugie ze zgłoszonych żądań a mianowicie ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem, uprzedniego złożenia oświadczenia, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Oświadczenie takie stopniowane jest przekonaniem sądu i referendarza, że strona podnoszone przez siebie okoliczności "wykazała" czyli, że przedstawiła je w sposób przekonywujący. Zgodnie bowiem z art. 255 ppsa jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych względnie wzbudzi wątpliwości można zażądać od strony dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych. Zestawienie tych przepisów pozwala dojrzeć przyjętą przez ustawodawcę konstrukcję prawną, która opiera się na założeniu, że jeżeli oświadczenie strony pozwala na zorientowanie się w sytuacji strony i nie wzbudza jakichś istotnych wątpliwości względnie tyczą one nieistotnych składników stanu majątkowego strony lub jej sytuacji rodzinnej to tym samym nie ma obowiązku wzywania strony o składanie dodatkowych oświadczeń i przedkładanie dokumentów źródłowych. Konkludując należy stwierdzić, że jeżeli na podstawie przyjętego oświadczenia sąd dojdzie do przekonania, że ma do czynienia z osobą "biedną" w potocznym tego słowa znaczeniu lub jeśli stwierdzi, że w jej aktualnej sytuacji wymagane koszty postępowania pozostają w takiej dysproporcji, że strony nie będzie stać na ich poniesienie, może wydać rozstrzygniecie bez konieczności prowadzenia dalszych czynności. Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący złożył oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa wskazując na swój stan rodzinny, posiadany majątek, aktualną wysokość oraz źródło dochodów. Oświadczenie to obrazuje, że choć rodzinę trudno uważać za ubogą w potocznym tego słowa znaczeniu to jednak jej sytuacja materialna nie należy do najłatwiejszych. Jeśli bowiem jedynymi źródłami utrzymania tej są skromne dochody skarżącego z umowy zlecenia oraz niewielka renta socjalna syna to trudno wywodzić by trzyosobowa rodzina po uiszczeniu przedstawionych stałych miesięcznych wydatków medialnych była w stanie przeznaczać choć część z pozostających jej środków na cokolwiek więcej aniżeli opatrzenie najpilniejszych potrzeb dnia codziennego. Co oczywiste przy dochodach o wiele niższych od przeciętnych zarobków pracowników zatrudnionych w gospodarce skarżący nie miał możliwości poczynienia oszczędności, zaś fakt, że należy do niego majątek w postaci mieszkania gdzie zamieszkuje wraz z rodziną nie może być w realiach tego przypadku rozstrzygający na niekorzyść skarżącego niejako ex machina. Z zasad doświadczenia życiowego wynika bowiem, że przy posiadanych dochodach skarżący nie ma istotnej dla banków czy SKOK-ów zdolności bieżącego regulowania zaciągniętych zobowiązań czyli tzw. zdolności kredytowej. Trudno zaś przymuszać go do korzystania z parabankowych usług finansowych oferowanych przez innych przedsiębiorców parających się zarobkowym udzielaniem pożyczek (np. lombardy) znając choćby pobieżnie warunki i realia zawierania takich umów. Konieczność sprzedaży posiadanego mieszkania w celu zdobycia środków na opłacenie kwalifikowanego zastępcy procesowego wiązałoby się z kolei z ryzykiem wywołania takich perturbacji, które w istocie stanowiłyby pozbawienie rodziny skarżącego koniecznego utrzymania (por. orzeczen. SN z 6.11. 1953 r., IC 1427/53 OSN 54/2/52). Wszystko to razem wzięte prowadzi do konkluzji, że skarżący nie jest w stanie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny opłacić kosztów pełnomocnika z wyboru, bo choć kwoty te - obiektywnie są niewielkie – to jednak relatywnie przekraczają aktualne możliwości płatnicze skarżącego. W tej sytuacji należało więc udzielić skarżącemu pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustanowić adwokata opłacanego ze środków budżetowych Skarbu Państwa Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.