III SA/Kr 1107/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Ewa Michna (spr.) Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 lipca 2017 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Decyzją z [...] 2017 r. Burmistrz odmówił przyznania skarżącej J. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką W. Ć. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem zaliczającym ją do I grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia, a jej inwalidztwo istnieje od 8 października 1996 r., tj. od 66-go roku życia. Organ I instancji stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przewidzianego w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ niepełnosprawność jej matki powstała po ukończeniu 18 roku życia, a nadto skarżąca jest uprawniona do zasiłku dla opiekuna na podstawie ustawy z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2092 z późn. zm.). W odwołaniu skarżąca zarzuciła decyzji niezgodność z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, którym uznano za niekonstytucyjny art.17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicował on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania tej niepełnosprawności. Skarżąca wskazała także, że miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne od 1 listopada 2010 r. na stałe oraz że złożyła oświadczenie, iż z uwagi na trudną sytuację materialną, dopiero z chwilą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z pobierania zasiłku dla opiekunów. Ponadto skarżąca podniosła, że jej trudna sytuacja materialna wynikała z odebrania niekonstytucyjną ustawą z 2012 r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie ustalenia prawa zasiłku dla opiekuna w niższym niż uprzednie świadczenie, wymiarze i braku wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze , decyzją z 10 lipca 2017 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium uznało za zasadny zarzut odwołania dotyczący zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 z późn. zm.) - skoro w stosunku do opiekunów osób dorosłych wymagających opieki, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania im świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonywać z pominięciem wskazanego ww. przepisie kryterium daty powstania niepełnosprawności. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że data powstania niepełnosprawności nie była jedynym kryterium odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bowiem organ I instancji stwierdził przede wszystkim wystąpienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - skarżąca w dacie wydania decyzji w I instancji miała ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W świetle ww. przepisu powyższa okoliczność uniemożliwiła ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto ustawa nie przewidywała możliwości warunkowego ustalenia uprawnienia świadczenia pielęgnacyjnego (tj. pod warunkiem rezygnacji w przyszłości z przyznanego zasiłku dla opiekuna). W skardze na decyzję skarżąca podniosła podobne zarzuty jak w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Zdaniem skarżącej, w związku z wejściem z życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 art.17 ust. 1b "utracił przymiot konstytucyjności i jego stosowanie jest niedopuszczalne". Ponadto skarżąca wskazała, że posiada już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, które utraciła wskutek nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych - ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 poz. 1548). Skoro jednakże art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej utracił moc po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 5 grudnia 2013 r., K 27/13, nadal aktualne powinno być przyznane jej uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, co jednocześnie wykluczało wsteczną możliwość ubiegania się i przyznania zasiłku dla opiekuna. Skarżąca powołała się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 28 marca 2017 r., II SA/Bk 139/17. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga była zasadna. Na wstępie Sąd zaznacza, że podziela pogląd Kolegium, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Powoływany w decyzji organu I instancji art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., K38/13. Z kolei art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) nie mógł wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której to prawo odebrano regulacją niekonstytucyjną "przymuszając" do uzyskania świadczenia mniej korzystnego (zasiłku dla opiekuna), którego uzyskanie jest obecnie przesłanką uniemożliwiającą powrót do uzyskiwana świadczenia poprzedniego (świadczenia pielęgnacyjnego). Przytoczona powyżej teza została zaprezentowana w powołanym w skardze wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 28 marca 2017 r., II SA/Bk 139/17. Podzielana jest ona przez wiele sądów administracyjnych orzekających w sprawach opiekunów, których ww. art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. z dniem 30 czerwca 2013 r. pozbawił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd zauważa, że skarżąca w istocie faktycznie zrezygnowała z zasiłku dla opiekunów na korzyść świadczenia pielęgnacyjnego przy czym jej "warunkowa" zgoda miała związek z rozżaleniem na działanie organów państwa, które poprzez uchwalenie przepisów sprzecznych z Konstytucją, doprowadziły do obniżenia należnych świadczeń. W ocenie Sądu, Kolegium zbyt formalistycznie oceniło treść oświadczenia skarżącej. Trzeba też zauważyć, że trudno się dziwić braku zaufania wykazywanego przez skarżącą, skoro organ I instancji w ogóle kwestionował prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pomimo wyraźnego stanowiska Trybunału Konstytucyjnego i ustalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych w tym zakresie. W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony. Skarżąca tak naprawdę ubiegała się o przywrócenie przyznanego jej na stałe prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (niepełnosprawność zaliczona do pierwszej grupy). Świadczenia tego została pozbawiona wskutek uchwalenia przez parlamentarzystów przepisów naruszających zasady Konstytucji RP. Dostrzegł to Trybunał Konstytucyjny, który w ww. wyroku z 5 grudnia 2013 r., K 27/13 stwierdził, że ww. art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej ustawę o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP, co spowodowało, że przepis ten utracił moc z dniem 16 grudnia 2013 r. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał wskazał m.in., że wygaszenie z mocy prawa wszystkich decyzji administracyjnych przyznających świadczenia pielęgnacyjne nie realizowało żadnych racji konstytucyjnych, które powinny w tym wypadku mieć pierwszeństwo przed ochroną praw słusznie nabytych oraz zasadą lojalności państwa wobec obywatela. Zdaniem Trybunału zaskarżone przepisy art. 11 ust. 1 i 3 nie zabezpieczyły w należyty sposób interesów osób, które w związku z pielęgnacją osoby niepełnosprawnej otrzymywały świadczenie pielęgnacyjne i tym samym naruszyły ich bezpieczeństwo prawne (a w sposób pośredni również bezpieczeństwo osób niepełnosprawnych, przez odebranie wsparcia osobom opiekującym się nimi). Nowelizacja nie uwzględniła sytuacji faktycznej świadczeniobiorców, dokonujących często trudnych wyborów życiowych poprzez rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Świadczeniobiorcy ci, z jednej strony utracili prawo do świadczenia (wskutek nowelizacji), a z drugiej nie byli w stanie uzyskać ponownie zatrudnienia. Sąd kierując się więc stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 27/13 uznał, że skoro przy zastosowaniu prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżąca zachowałaby uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego po dniu 30 czerwca 2013 r., to nie miałby w takiej sytuacji potrzeby występować po zasiłek dla opiekuna. Innymi słowy, za nadal aktualne należy uznać jej uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, co wyklucza wstecznie możliwość ubiegania się o zasiłek dla opiekuna, a nawet wyklucza możliwość jego przyznania. Ograniczenie w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych tylko do literalnego jego brzmienia narusza zasady demokratycznego państwa prawa określone w art. 2 Konstytucji RP. Z tych też powodów Sąd uznał, że organy obu instancji naruszyły art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonując jego błędnej wykładni. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy uwzględnią stanowisko zawarte w niniejszym uzasadnieniu, w tym rozważą możliwość zawieszenia postępowania (art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.) przy wykorzystaniu regulacji art. 100 § 1 k.p.a. W przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego orzekną, po ewentualnym rozstrzygnięciu zagadnienia wstępnego, zgodnie z wykładnią dokonaną przez Sąd. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.). Powołane przepisy stanowią, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a); Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135).