III SA/Kr 1107/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga Sędziowie WSA Halina Jakubiec (spr.) WSA Ewa Michna Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi G. G. – N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 września 2019r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego skargę oddala Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 4 września 2019 r. nr: [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2019 r., znak: [...] w sprawie odmowy przyznania G. G. – N. specjalnego zasiłku celowego na częściowe pokrycie zakupu leków, obuwia ortopedycznego i części kosztów utrzymania mieszkania. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Wnioskiem z dnia 26 czerwca 2019 r. G. G. – N. zwróciła się do organu l instancji o przyznanie jej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na częściowe pokrycie zakupu leków, obuwia ortopedycznego i części kosztów utrzymania mieszkania wraz z mediami. Do wniosku załączyła kserokopie czternastu faktur za zakupione lekarstwa oraz witaminy i suplementy w okresie od 2 maja 2019 r. do 15 czerwca 2019 r. na łączną kwotę 906,99 zł, kartę informacyjną z leczenia szpitalnego, kserokopię skierowania do ośrodka rehabilitacji dziennej oraz kserokopię faktur za zakup obuwia i skarpet zdrowotnych na kwotę 172,99 zł. W wyniku przeprowadzonej w dniu 26.06.2019 r. aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz przedłożonych dokumentów organ pomocowy ustalił, że wnioskodawczyni mieszka i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności ustalony na stałe. Pozostaje w stałym leczeniu specjalistycznym z uwagi na liczne schorzenia w związku z czym objęta jest wsparciem Ośrodka w formie usług opiekuńczych w wymiarze czterech godzin dziennie w dni robocze. Opiekunka środowiskowa pomaga skarżącej w prowadzeniu gospodarstwa domowego (zakupy, sprzątanie, pranie, gotowanie), utrzymywaniu higieny, załatwianiu spraw urzędowych oraz wizyt lekarskich, itp. Strona zajmuje mieszkanie własnościowe składające się z dwóch pokoi, kuchni oraz łazienki. Koszty związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą miesięcznie około 450,00 zł (czynsz- 361,50 zł, energia elektryczna - 57,96 zł, gaz- 29,34 zł) i regulowane są na bieżąco. Z kolei dochód skarżącej z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku z tytułu pobieranej emerytury (1.826,70 zł miesięcznie) oraz zasiłku pielęgnacyjnego (184,42 zł) wyniósł łącznie 2.011,12 zł i przekroczył tym samym kwotę kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości 701,00 zł, zatem w rozpoznawanej sprawie, z uwagi na sytuację finansową strona nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania zasiłku celowego. W maju 2019 r. wnioskodawczyni otrzymała dodatkowe przysporzenie finansowe na podstawie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o jednorazowym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów w 2019 r. (Dz. U. z 2019 r., poz. 743) w wysokości 1.100 zł brutto, które chociaż nie uwzględnia się w dochodzie rodziny, tym niemniej zwiększa dochód wnioskujących o świadczenia z pomocy społecznej. Ponadto, jak już wyżej podniesiono, skarżąca korzysta z usług opiekuńczych, ponosząc z tego tytułu odpłatność w kwocie tylko 80,00 zł miesięcznie natomiast organ pomocy społecznej finansuje pozostałą część w wysokości około 1.500,00 miesięcznie. Stronie na podstawie decyzji z dnia 1 marca.2019 r. przyznana została także pomoc w formie specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu żywności bezglutenowej, bezlaktozowej, bielizny oraz leków w wysokości 230,00 zł. W tym stanie sprawy organ l instancji odmówił przyznania G. G. - N. specjalnego zasiłku celowego na częściowe dofinansowanie do zakupu lekarstw, obuwia ortopedycznego oraz części kosztów utrzymania mieszkania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, że w sytuacji życiowej wnioskodawczyni nie wystąpiło zdarzenie niecodzienne i nadzwyczajne, które uzasadniałoby przyznanie tego świadczenia, a jej sytuacja nie odbiega od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji. Organ wskazał, że strona posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 2.011,12 zł, a uzyskiwane środki finansowe pozwalają jej na realizację podstawowych potrzeb, bez konieczności ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej. W odwołaniu G. G. – N. szczegółowo opisała swoją trudną sytuację zdrowotną oraz życiową. Przedstawiła także szczegółowe wyliczenia w przedmiocie poniesionych przez nią w 2019 r. kosztów związanych z utrzymaniem. Do odwołania dołączyła także szereg opłaconych rachunków i faktur oraz umowę pożyczki zawartą z Bankiem [...] na kwotę 1.000,00 zł z miesięczną ratą wynoszącą 87,45 zł. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało wszystkie ustalenia faktyczne organu I instancji uznając je za własne. Zdaniem Kolegium organ pomocy społecznej w sposób wszechstronny rozważył sytuację skarżącej pod kątem szczególnej regulacji wynikającej z art. 41 ustawy o pomocy społecznej zasadnie uznając, iż w niniejszej sprawie nie występuje przypadek uzasadniający przyznanie jej specjalnego zasiłku celowego. Niewątpliwie sytuacja strony jest trudna z uwagi na długotrwałą chorobę oraz pozostawanie w stałym leczeniu specjalistycznym, jednakże nie na tyle aby uznać, w kontekście jej sytuacji finansowej, że zachodzi konieczność przyznania ww. tego świadczenia. Skarżąca posiada, bowiem stałe źródło dochodu w postaci emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego, a z analizy budżetu strony wynika, iż pomimo ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania (około 450,00 zł) oraz wydatków na leczenie (około 605,00 zł średniomiesięcznie) posiada zasoby finansowe na realizację swoich potrzeb w kwocie około 955,00 zł, która to kwota także przekracza ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Rację ma również organ l instancji wskazując, że wprawdzie wraz z wnioskiem skarżąca dołączyła faktury za zakup obuwia i skarpet zdrowotnych na kwotę 172,99 zł, tym niemniej koszt ten został już przez stronę poniesiony, zaś specjalny zasiłek celowy nie może być zwrotem wydatków, ponieważ skoro zostały już poniesione, oznacza to, iż wnioskodawczyni dysponowała swoimi środkami na ten cel. Uznając decyzję organu l instancji za prawidłową Kolegium wyjaśniło także, że organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy wszystkie osoby wymagające takiego wsparcia. Trzeba mieć także na uwadze, że przyznawanie specjalnych zasiłków celowych na zaspokojenie podobnych potrzeb, jakie zgłasza odwołująca się, w orzecznictwie sądów administracyjnych uchodzą niekiedy za nieuzasadnione, zwłaszcza jeśli chodzi o sytuację w której beneficjent przekracza ustawowe kryterium dochodowe. W skardze do WSA w Krakowie G. G. – N. zarzuciła Kolegium naruszenie: - art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez nierzetelne wyjaśnienie sprawy, przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, - art. 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie przesłanek jakimi kierował się organ przy orzekaniu, - prawa materialnego tj. art. 2 ust 1 w zw. z art. 3 ust 1 ustawy o pomocy społecznej, w związku z art. 7 ww. ustawy poprzez uznanie, iż nie zachodzą przesłanki do przyznania jednorazowego świadczenia. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I Instancji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania; o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, przeprowadzenie dowodu z zestawienia wpływów i wydatków skarżącej za rok 2019. W uzasadnieniu skargi podniosła, że naruszenie art. 2 ust 1 ustawy o pomocy społecznej polega na tym, że pomimo ciężkiej sytuacji skarżącej organ uznał, iż nie kwalifikuje się ona do zasiłku celowego. Potrzeby skarżącej wskazane we wniosku i w odwołaniu są uzasadnione. Skarżąca przedstawiła swoją trudną sytuację, między innymi wskazując na swoje schorzenia (zwłaszcza boreliozę) i miesięczne, wydatki, które musi ponosić w związku z chorobą. Nie ma też znaczenia kryterium dochodowe skarżącej bowiem w szczególnie uzasadnionych wypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczającym kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiek celowy, który nie podlega zwrotowi (art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Dalej skarżąca podniosła, że ewolucja pomocy społecznej wskazuje na zmianę oceny niezbędnych potrzeb, co związane było m. in. z podnoszeniem standardu życia a nie tylko zaspokojeniem minimum socjalnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium odwoławcze nowie wniosło o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.), zgodnie, z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia, jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach). Kierując się powyższymi zasadami dotyczącymi sądowej kontroli decyzji i postepowania administracyjnego, w wyniku którego została wydana, Sąd doszedł do przekonania że skarga nie zasługuje na jej uwzględnienie, Materialnoprawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć stanowił art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508, zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej). Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonych decyzji, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Ze wskazanej regulacji wynika, że przyznanie zasiłku celowego leży w granicach, tzw. uznania administracyjnego, co trafnie podkreśliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza dowolności, bo możliwość wyboru przez organ spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań, doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie przez ustawodawcę ram w konkretnej kategorii spraw. Podlega również ograniczeniu postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7, uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), jak i zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy społecznej, wskazanymi w art. 2 i 3 oraz w art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Postanowienia artykułów: 7 i 77 § 1 k.p.a. nakazują organom respektowanie interesu indywidualnego do granic jego kolizji z interesem publicznym. Ustalenie treści interesu publicznego w konkretnej sprawie administracyjnej wiązać się będzie z celami regulacji prawnej stanowiącej materialnoprawną podstawę dla rozstrzygnięcia takiej sprawy. Podniesienie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze kwestii celu i zasad przyznawania pomocy społecznej jest trafne.. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna, jak wynika z art. 3 ust. 1 ustawy, ma charakter wsparcia osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zgodzić się należało ze stanowiskiem organów obydwu instancji, że zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej jest fakultatywną formą pomocy i nawet w sytuacji, gdy występują wymienione w tym przepisie przesłanki, organ nie musi go przyznać. Organ rozpatrując wniosek o udzielenie beneficjentowi pomocy musi brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej, jak i środki finansowe, jakimi dysponuje organ na udzielenie beneficjentom tej pomocy, jak i indywidualne potrzeby beneficjentów, w tych ich sytuację życiową, materialną i zdrowotną. Co do zasady pomoc jest przewidziana dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, a do organu należy ocena z jednej strony stopnia tej trudności, a z drugiej własnych możliwości finansowych, tak aby móc udzielić pomocy osobom w szczególnie trudnym położeniu. Pomoc ta z założenia ma charakter doraźny i nie może być traktowana jako główne źródło utrzymania i służyć pełnemu zaspokojeniu wszystkich potrzeb podopiecznych, ani tym bardziej rozwiązywania ich indywidualnych problemów W ocenie Sądu trafna i zasadna jest ocena orzekających organów obydwu instancji, że w rozpatrywanej sprawie pomoc w formie zasiłku celowego z art. 39 ustawy z przeznaczeniem na zwrot poniesionych wydatków na leki i obuwie nie mogła być przyznana. Podkreślić należy, że co do zasady, w określonej sytuacji przyznanie tego rodzaju pomocy może służyć realizacji celów opieki społecznej. Przyznanie pomocy może być przeznaczone, by nie doprowadzić do powstania zadłużenia czynszowego za mieszkanie bądź by zlikwidować lub zmniejszyć istniejące zadłużenie czynszowe, ułatwiając trym samym jego spłatę, a w konsekwencji pozwolić na przezwyciężenie trudnej sytuacji beneficjenta umożliwiając mu zamieszkiwanie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jednakże w rozpatrywanej sprawie skarżąca korzysta ze świadczeń opiekuńczych z pomocy społecznej ponosząc niewielki koszt, a organy pomocowe dopłacają kwotę 1500 zł miesięcznie. Ponadto posiada własne zasoby w postaci emerytury. W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dopatrzył się przekroczenia przez SKO ani organ pierwszej instancji granic uznania administracyjnego, biorąc pod uwagę postanowienia przepisów postępowania administracyjnego, jak cele i zasady pomocy społecznej. Ponadto podkreślić należy, jak trafnie argumentuje Kolegium, że organy pomocowe muszą dokonywać wyboru w hierarchii potrzeb beneficjentów. Z jednej strony muszą brać pod uwagę możliwości ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone, co jest rzeczą powszechnie znaną i nie wymagającą przeprowadzania specjalnego dowodu, z drugiej zaś strony muszą uwzględniać ogromną ilości osób oczekujących pomocy, wśród których znajdują się osoby samotne, samotnie wychowujące dzieci, niepełnosprawne i chore, bez własnych źródeł dochodu lub zarobkowania. Rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być więc nie tylko bardzo wyważone, ale i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc ta dotarła do osób jej najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawić takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia. Skarżąca jest objęta systematyczną pomocą. Wobec powyższego podjęte w obydwu sprawach administracyjnych decyzje uznać należało za prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami, zwłaszcza w sytuacji, gdy organy, stosownie do postanowień 7, i 77 § 1 k.p.a. ustaliły wszystkie istotne okoliczności dla treści rozstrzygnięć wydawanych na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, prawidłowo je oceniły w zgodzie z art. 80 k.p.a. i wskazały na determinanty rozstrzygnięć, spełniając wymogi art. 107 § 3 k.p.a. W związku z tym skarga nie mogła wywrzeć zamierzonego skutku. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) orzekł - jak w sentencji wyroku.