III SA/Kr 111/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia 1 grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym i ustanowić dla niej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Skarżąca w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małoletnią córką. Określając majątek swój i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uwidoczniła, że nie ma żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wyjaśniła, że zamieszkuje w lokalu przydzielonym do którego odnosi się decyzja nakazująca jego opróżnienie. Stałe miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego skarżąca oszacowała na kwotę 1414,10 zł renty wyjaśniając, że po wszelkich potrąceniach otrzymuje netto 872,97 zł. Uzasadniając swoje starania zaakcentowała, że w obecnej sytuacji materialnej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bo poza rentą nie ma żadnych innych dochodów. Na podstawie treści skargi i pomocniczych akt administracyjnych okolicznościami znanymi z urzędu pozostaje, że czynsz za zajmowane mieszkanie wynosi 380 zł, wydatki na prąd to około 70 zł miesięcznie, koszt zakupu butli gazowej to mniej więcej 40 zł. Do tego dochodzi jeszcze 251 zł opłaty za przedszkole córki. Skarżąca boryka się wreszcie z poważnym zadłużeniem na kwotę nie niższą aniżeli 15.263,27 zł (k. 19) z tytułu opłat czynszowych i odsetek do nieterminowych wpłat. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zacząć należy od tego, że skoro niniejsza sprawa odnosi się do decyzji Komendanta Wojewódzkiego Policji utrzymującej w mocy decyzję Komendanta Miejskiego Policji nakazującą skarżącej opróżnienie lokalu mieszkalnego a rozstrzygniecie to wydane zostało w oparciu o przepisu ustawy o Policji regulujące kwestie przydziałów i opróżniania mieszkań przeznaczanych dla policjantów i jeśli jej przedmiot opatrzono symbolem "6211" opisywanym przez załącznik nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych jako "Przydział i opróżnienie lokalu mieszkalnego oraz kwatery tymczasowej w służbach mundurowych" więc sprawa ta jest z zakresu spraw ze stosunków pracy i stosunków służbowych. Sytuacja taka oznacza, że skarżąca z mocy prawa jest zwolniona z obowiązku uiszczania opłat sądowych i ponoszenia wydatków (art. 239 pkt. 1 lit. d ppsa w związku z art. 241 ppsa). Jeśli więc skarżąca korzysta ze zwolnienia przedmiotowego to w takim razie działaniem bezcelowym było składanie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (art. 244 §1 ppsa). O bezprzedmiotowości takiego żądania przesądza, bowiem aktualizowana determinantami prawnymi realna możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych w tym trybie. Innymi słowy skoro skarżąca ma już z mocy prawa to, czego chce, to równocześnie nie może domagać się tego samego na wniosek. Z tych względów należało więc postanowić jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i § 2 pkt. 7 ppsa. Równocześnie godzi się zauważyć, że bezprzedmiotowość wniosku skarżącej w tej części pozostaje bez wpływu na drugie ze zgłoszonych żądań a mianowicie ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem, uprzedniego złożenia oświadczenia, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Oświadczenie takie stopniowane jest przekonaniem sądu i referendarza, że strona podnoszone przez siebie okoliczności "wykazała" czyli, że przedstawiła je w sposób przekonywujący. Zgodnie bowiem z art. 255 ppsa jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych względnie wzbudzi wątpliwości można zażądać od strony dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych. Zestawienie tych przepisów pozwala dojrzeć przyjętą przez ustawodawcę konstrukcję prawną, która opiera się na założeniu, że jeżeli oświadczenie strony pozwala na zorientowanie się w sytuacji strony i nie wzbudza jakichś istotnych wątpliwości względnie tyczą one nieistotnych składników stanu majątkowego strony lub jej sytuacji rodzinnej to tym samym nie ma obowiązku wzywania strony o składanie dodatkowych oświadczeń i przedkładanie dokumentów źródłowych. Konkludując należy stwierdzić, że jeżeli na podstawie przyjętego oświadczenia sąd dojdzie do przekonania, że ma do czynienia z osobą "biedną" w potocznym tego słowa znaczeniu lub jeśli stwierdzi, że w jej aktualnej sytuacji wymagane koszty postępowania pozostają w takiej dysproporcji, że strony nie będzie stać na ich poniesienie, może wydać rozstrzygniecie bez konieczności prowadzenia dalszych czynności. Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżąca złożyła oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa wskazując na swój stan rodzinny, posiadany majątek, aktualną wysokość oraz źródło dochodów. Oświadczenie to uzupełnione informacjami jakie dają się wyprowadzić z treści skargi oraz dokumentów zalegających na kartach pomocniczych akt administracyjnych obrazuje, że sytuacja skarżącej nie należy do najłatwiejszych. Jeśli bowiem jedyne jej źródło utrzymania stanowi skromna renta skarżącej to trudno wywodzić by dwuosobowa rodzina przy wskazywanych miesięcznych obciążeniach była w stanie przeznaczać choć część z tych środków na cokolwiek więcej aniżeli opatrzenie najpilniejszych potrzeb dnia codziennego. Okoliczność czy i na ile skarżąca ponosi odpowiedzialność za taki stan rzeczy ma znaczenie drugorzędne. Co oczywiste przy dochodach o wiele niższych od przeciętnych zarobków pracowników zatrudnionych w gospodarce skarżąca nie miała możliwości poczynienia oszczędności. Biorąc pod uwagę, obecną sytuację, gospodarczą, przebijające z akt administracyjnych problemy osobiste skarżącej oraz to, że na swoim utrzymaniu ma małoletnią córkę trudno czynić jej zarzuty iż nie stara się poprawić swej sytuacji. Z zasad doświadczenia życiowego wynika bowiem, że okoliczności te w sposób naturalny ograniczają potencjalne możliwości skarżącej, których też nie należy przeceniać wziąwszy pod uwagę, że jest ona rencistką policyjną. Wszystko to razem wzięte prowadzi do konkluzji, że skarżąca nie jest w stanie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny opłacić kosztów pełnomocnika z wyboru, bo choć kwoty te - obiektywnie są niewielkie – to jednak relatywnie przekraczają aktualne możliwości płatnicze skarżącej. W tej sytuacji należało więc udzielić skarżącej pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustanowić adwokata opłacanego ze środków budżetowych Skarbu Państwa. Rozstrzygnięcie takie uwzględniając ogólny status skarżącej nie tylko zabezpiecza gwarantowane jej konstytucją prawo do sądu ale nadto wspiera zasadę równości broni – będącą jednym z elementów szerszej koncepcji rzetelnego procesu – która wymaga, aby każda ze stron miała daną rozsądną możliwość przedstawienia swojej sprawy na zasadach, które nie stawiają jej w bardziej niekorzystnej sytuacji niż przeciwnika procesowego. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.