III SA/Kr 1111/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Czarny – Drożdzejko WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 maja 2021 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Decyzją z dnia z 28 maja 2021 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2021 r., [...] odmawiającej przyznania A. M. (dalej: skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wywiodło, że w badanej sprawie wnioskowane świadczenie nie mogło zostać przyznane. Organ odwoławczy przyznał przy tym, że organ I instancji błędnie uznał, że skoro w sprawie nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność babci skarżącej to nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615). Jednocześnie okoliczności sprawy przemawiały za niedopuszczalnością przyznania świadczenia. Kolegium wskazało, że skarżąca nie zrezygnowała ani z zatrudnienia, ani z jego podejmowania w związku z powstaniem niepełnosprawności u babci i koniecznością sprawowania nad nią opieki. Zestawienie bowiem daty rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia (2019 r.) z datą ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności babci skarżącej (2016 r.) wskazywało wyraźnie na brak ścisłego związku zachodzącego między tymi wydarzeniami. Ponadto w chwili rozpatrywania wniosku osobami zobowiązanymi w pierwszym stopniu do alimentacji na rzecz babci skarżącej byli jej synowie: Pan H. P. oraz Pan Z. P. Obaj nie legitymowali się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, byli czynni zawodowo i w niezbędnym zakresie służyli swojej matce pomocą. W związku z powyższym Kolegium uznało zaskarżoną decyzje za prawidłową i utrzymało ją w mocy. Skarżąca za pośrednictwem swojego pełnomocnika wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Zarzuciła przede wszystkim naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W oparciu o powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji oraz orzeczenie o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji wraz z zasądzeniem kosztów procesowych (w tym zastępstwa procesowego) według norm przepisanych. W uzasadnieniu zarzutów skarżąca opisała tok postępowania oraz zacytowała treść ww. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jej zdaniem brzmienie przepisów uzasadniało uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podkreślając brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad babcią skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie ponieważ rację miało Kolegium, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad jej babcią. Na wstępie Sąd zaznacza, że błędne jest przekonanie skarżącej, że wystarczające do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest wykazanie wyłącznie, że skarżąca nie pracuje lub też nie podejmuje pracy zarobkowej oraz że sprawuje faktycznie opiekę nad niepełnosprawną babcią. Zgodnie z art. 17 ust. ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1a ww. ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca formalnie spełniła przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. nie była osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności i mógł ciążyć na niej obowiązek alimentacyjny, ponieważ była zstępną osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jako jej wnuczka, nie była jednak spokrewniona z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu, miał zatem do niej zastosowanie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z jego treści wynika zaś, że osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, ale pod warunkiem łącznego spełnienia dodatkowych warunków. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 stycznia 2022 r., I OSK 910/.21 warunki te, jakkolwiek nie powtarzają regulacji ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) dalej "k.r.o."- dotyczących kolejności obowiązku alimentacyjnego, pozostają jednak z tą regulacją w ścisłym związku. Na gruncie przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z art. 129 § 1 k.r.o., jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych, obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. W myśl zaś art. 132 k.r.o., obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Warunki wprowadzone w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych również uzależniają zaś prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od tego, czy istnieją inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, mogące sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, jako zobowiązane na gruncie k.r.o. do alimentacji w pierwszej kolejności, wyprzedzają przy tym w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osoby spokrewnione w stopniu dalszym, chyba że są one małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu Orzekający w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podziela powyższy pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego tym bardziej, że omawiany przepis nie budzi także wątpliwości ze względów systemowych, bowiem pozostaje w korelacji z zasadami określającymi pierwszeństwo obowiązku alimentacyjnego, przyjętymi w k.r.o. Podobnie, jak w przypadku art. 132 k.r.o., osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności, mają prawo do świadczenia, gdy nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu. Również w przypadku drugiej przesłanki z art. 132 k.r.o. istnieje zbieżność pomiędzy przepisami omawianej ustawy a przepisami kodeksu. Oba akty przewidują bowiem powstanie prawa do świadczenia i obowiązku alimentacyjnego, gdy osoba zobowiązana w bliższej kolejności nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Zwraca się poza tym uwagę na odmienność pomiędzy obowiązkiem alimentacyjnym, a sprawowaniem osobistej opieki, wskazując, że w art. 128 k.r.o. ustawodawca definiuje obowiązek alimentacyjny jako obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Co do zasady obowiązek alimentacyjny ma zatem wymiar finansowy i materialny. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom podejmującym faktyczną i osobistą opiekę, wobec czego w tym przypadku ustawodawca uzależnił prawo do niego dla osób spokrewnionych w dalszym stopniu od tego, czy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niepełnosprawność jest niewątpliwie okolicznością mogącą wyłączać możliwość sprawowania opieki nad inną osobą niepełnosprawną, co czyni tę przesłankę zbieżną z przesłanką z art. 132 k.r.o., dotyczącą sytuacji, gdy osoba zobowiązana nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi w postaci dostarczania środków utrzymania (wyrok NSA z 17 czerwca 2021 r., I OSK 371/21 dostępny na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro więc osoby spokrewnione z babcią skarżącej w pierwszym stopniu (jej synowie) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (okoliczność bezsporna), a jednocześnie sama skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem sądu powszechnego zobowiązującym ją do świadczeń alimentacyjnych na rzecz babki (okoliczność również bezsporna), to nie było w tym przypadku podstaw, aby skarżąca mogła skutecznie domagać się przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Co więcej słuszne były uwagi Kolegium odwołujące się do zgromadzonego materiału dowodowego, że skarżąca zaprzestała pracy zawodowej znacznie później niż jej babcia uzyskała orzeczenie o niepełnosprawności. Ani skarżąca w toku postępowania administracyjnego, ani jej pełnomocnik formułujący zarzuty skargi – nie uprawdopodobnili chociażby faktu pogorszenia się zdrowia babci skarżącej oraz niemożności świadczenia opieki czy też finansowania tej opieki przez bezpośrednio zobowiązanych do tego synów J. P. Z tych to powodów Sąd doszedł do wniosku, że Kolegium w zaskarżonej decyzji, a wbrew zarzutom skargi, w sposób prawidłowy dokonało wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec powyższego Sąd skargę oddalił na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.).