III SA/Kr 1115/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas (spr.) Sędziowie : Sędzia WSA Ewa Michna Asesor WSA Jakub Makuch po rozpoznaniu w dniu 29 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] Spólki z o o w J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 8 maja 2024 r., znak: 1201- IEE.7113.1.45.2024.2.JM w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę Postanowieniem z dnia 8 maja 2024 r Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (1201-IEE.7113.1.45.2024.2.JM) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków – Śródmieście z dnia 22 marca 2024 r odmawiające wszczęcia postępowania. Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym: Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków - Śródmieście jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 20.05.2022 r. o sygn. akt [...]. W wyroku tym Sąd orzekł o przepadku na rzecz Skarbu Państwa m.in. należącego do skazanej M. J. 1/2 udziału we własności samochodu marki Mercedes [...] nr rejestracyjny [...], rok produkcji 2016, W piśmie z 15.03.2024 r. spółka [...] sp. z o. o. (dalej: Spółka), nie będącą Zobowiązaną, złożyła wniosek o wgląd do akt postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku M. J. odnośnie współwłasności w/w samochodu. W piśmie tym Spółka wskazała, że postępowanie egzekucyjne właściwie prowadzone jest do składnika majątku Spółki. Spółka podnosi, że ani o wyroku nie została powiadomiona przez sąd, ani też nie została uznana za stronę postępowania i nawet odmówiono jej doręczenia wyroku z uzasadnieniem celem złożenia apelacji. Takie działanie sądu zostało zaskarżone przez Spółkę i sprawa toczy się obecnie przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie (sygn. akt [...]). Organ egzekucyjny postanowieniem z 22.03.2024 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wgląd do akt postępowania egzekucyjnego prowadzonego do w/w samochodu. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wyjaśnił, że to nie naczelnik urzędu skarbowego jest organem właściwym do rozpoznania w/w wniosku, a jest nim - zgodnie z dyspozycją art. 156 § 1 kpk - sąd który orzekał w przedmiotowej sprawie, a w przypadku wniosku innych osób niż strony, obrońcy, pełnomocnicy i przedstawiciele ustawowi - prezes sądu. Z tej przyczyny organ egzekucyjny, zgodnie z art. 61a § l kpa odmówił wszczęcia postępowania. Spółka złożyła zażalenie na w/w postanowienie, w którym podniosła naruszenie art. 61a kpa w zw. z art. 44a § 2 Kodeksu karnego z dnia 7 grudnia 2023 r. (Dz.U. z 2024 r. póz. 17 ze zm., dalej kk) i art. 91b Kodeksu postępowania karnego z dnia 7 grudnia 2023 r. (Dz.U. z 2024 r. póz. 37 ze zm., dalej kpk). W uzasadnieniu zażalenia spółka zwróciła uwagę, że " (...) skarżąca - której prawa rażąco naruszono nie zawiadamiając jej jako strony postępowania karnego określonej w art. 91b kpk - złożyła do w/w sprawy wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia w/w wyroku orzekającego przepadek, celem następnie wniesienia środka odwoławczego. " Do zażalenia Spółka załączyła postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 26.03.2024r. o sygn. akt [...]. Spółka pismem z 25.04.2024r. uzupełniła powyższe zażalenie, dołączając do niego pismo z 16.04.2024r. kierowane do Spółki przez Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorstw. W uzasadnieniu wskazanego wyżej postanowienia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie stwierdził, że odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym jest możliwa do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku. Przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 kpa muszą być oczywiste, dostrzegalne prima facie, obiektywne - których ustalenie i wskazanie (podanie) nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony organu. Cytowany przepis przewiduje przy tym, dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z ich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, zaś drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Przez "inne uzasadnione przyczyny" należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, na przykład gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Powołano się przy tym na orzecznictwo sądowo administracyjnym (wyrok wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 05.10.2022 r. sygn. akt I SA/Łd 474/22, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 23.11.2017 r. sygn. akt I SA/Kr 892/17, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19.10.2012 r., sygn. akt II FSK 492/11). Zgodnie z art. 187 § 1 kkw sąd bezzwłocznie po uprawomocnieniu się wyroku przesyła jego odpis lub wyciąg naczelnikowi urzędu skarbowego, właściwemu ze względu na siedzibę sądu pierwszej instancji, w celu wykonania orzeczonego przepadku lub nawiązki na rzecz Skarbu Państwa. Sąd przesłał organowi egzekucyjnemu prawomocny wyrok o sygn. akt [...] celem jego wykonania m.in. odnośnie przepadku w/w ruchomości. Z wyroku tego wynika, że uprawnienia strony przysługują jedynie skazanej - zobowiązanej, czyli w tym wypadku M. J., a nie Spółce. Odpowiadając na argumenty Spółki zawarte w zażaleniu oraz w jego uzupełnieniu, organ odwoławczy wyjaśnił, że załączone przez Spółkę do zażalenia, postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie uchyla jedynie postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie w przedmiocie zarządzenia o odmowie przyjęcia wniosku o uzasadnienie. Spółka nie przedstawiła jednak żadnego dowodu, z którego wynikałoby, że była stroną w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Krakowie w przedmiocie składnika majątkowego w postaci udziału we własności w/w samochodu. Z akt sprawy wynika, że na razie Spółka podjęła kroki zmierzające do przyznania jej takiej legitymacji i do podważenia wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie. Na obecnym etapie postępowania administracyjnego Spółka nie jest stroną w prowadzonym postępowaniu W skardze zarzucono naruszenie przepisów postępowania: - art.138 § 1pkt 1 kpa poprzez nieuwzględnienie przez pana Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu popełnionych przez organ I instancji - tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego naruszeń prawa i nieuchylenie decyzji naczelnika utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia organu 1 instancji." - art. 73 § 2 kpa w związku z art. 18 upea, art. 61a § 1 kpa , art. 44a § 2 Kodeksu karnego oraz art. 91b Kodeksu postępowania karnego popełnione skutkiem odmowy przyznania skarżącej statusu strony postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika i w konsekwencji pozbawienie ją praw wglądu do akt postępowania egzekucyjnego, a to poprzez błędne ustalenia faktyczne organów obu instancji w postaci tego, że po pierwsze Sąd Okręgowy w sprawie o sygn. akt [...] orzekł o przepadku udziału w rzeczy rzekomo należącej do skazanej M. J., podczas gdy właścicielem przedmiotu egzekucji (pojazdu marki Mercedes [...] była i jest nadal skarżąca, a po drugie - wobec błędnego uznania co do uprawomocnienia się tegoż w/w orzeczenia względem skarżącej w zakresie przepadku, co w świetle postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie 26.03.2024r. w sprawie sygn. akt [...] nie nastąpiło do dnia złożenia skargi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga jest bezpodstawna. Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) dalej: "p.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Stosownie natomiast do art. 120 p.p.s.a., w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (oraz odpowiednio na postanowienia). Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. W wyniku takiej kontroli decyzja (w niniejszej sprawie postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Oceniając zaskarżone postanowienie w świetle wskazanych kryteriów, Sąd uznał, że skarga podlega oddaleniu albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Podstawą jego wydania jest art. 61 a § 1 Kpa zgodnie z którym organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Przepis ten na mocy art. 18 upea stosuje się odpowiednio w postępowaniu egzekucyjnym. Podstawą do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania jest, według art. 61a § 1 Kpa, wystąpienie przesłanki o charakterze podmiotowym lub przesłanki o charakterze przedmiotowym. Przesłanki te mają charakter samoistny, co oznacza, że wystąpienie jednej zamyka dopuszczalność wszczęcia postępowania w sprawie. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny powołał się na przesłankę podmiotową, tzn. złożenie wniosku przez osobę nie będącą stroną. Istotne jest przy tym, że zakres podmiotowy i przedmiotowy postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie został zdeterminowany orzeczeniem Sądu Okręgowego w Krakowie VI Wydziału Karnego, który przesłał organowi egzekucyjnemu prawomocny wyrok o sygn. akt [...] celem jego wykonania m.in. odnośnie przepadku w/w ruchomości. Z wyroku tego wynika, że uprawnienia strony przysługują jedynie skazanej - zobowiązanej, czyli w tym wypadku M. J., a nie skarżącej spółce. Co więcej zarządzeniem z dnia 19 grudnia 2023 r Sąd ten odmówił [...] sp. z o. o. w J. przyjęcia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, a wniosek o przywrócenie terminu pozostawiono bez rozpoznania, uznając, że nie jest ona stroną postępowania. Co prawda zarządzenie to zostało uchylone postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Krakowie II Wydziału Karnego z dnia 26 marca 2024 r. Jednakże w uzasadnieniu tego postanowienia stwierdzono, że niewątpliwie spółka "[...]" nie jest "zwykłą" stroną postępowania - skoro nie toczyło się ono w oparciu o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych, a nie jest ona też pokrzywdzoną przestępstwami zarzucanymi (i przypisanymi) oskarżonej. Nie jest też podmiotem o jakim mowa w art. 9la k.p.k. Po pierwsze bowiem sąd nie zawarł rozstrzygnięcia o jakim mowa w w/w przepisie, a to przecież determinuje możliwość zaskarżenia wyroku. Co więcej podmiot ten może występować w stadium postępowania sądowego, z tym jednak że jego występowanie w postępowaniu sądowym jest uzależnione od wniosku prokuratora, gdyż zgodnie z treścią art. 333 § 5 prokurator może dołączyć do aktu oskarżenia wniosek o orzeczenie wobec podmiotu zobowiązanego określonego w art. 91a zwrotu korzyści majątkowej albo jej równowartości uprawnionemu podmiotowi." (zob. K. Eichstaedt [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, LEX/el. 2024). Takiego wniosku zaś prokurator nie złożył. Po drugie zaś orzeczenie takiego przepadku jest warunkowane tym, aby "uzyskana korzyść majątkowa lub świadczenie, o których mowa w pkt 3, pochodziły od Skarbu Państwa, jednostki samorządowej, państwowej lub samorządowej jednostki organizacyjnej, podmiotu, dla którego organ samorządu jest organem założycielskim, lub spółki prawa handlowego z większościowym udziałem Skarbu Państwa lub jednostki samorządowej." (podkreślenie SA), a przecież nie wynika ani z opisu czynu, ani z odpisu KRS, aby jakikolwiek podmiot związany z postępowaniem miał status o jakim mowa wyżej. Żadna więc z powyższych okoliczności nie występuje. Oczywiście nietrafne są też argumenty zażalenia odwołujące się do art. 416 k.p.k. (został uchylony z dniem l lipca 2015 roku), do art. 52 k.k. (uchylony z tym samym dniem), art. 45§7 k.k. (nie ma takiej jednostki redakcyjnej). Natomiast co do art. 45£S-kk|'to właśnie ten przepis sąd zastosował skoro orzekł tylko ułamkowa część udziału w przedmiotowym samochodzie. Nie zmienia to jednak tego, że wywiedzione ono zostało przez podmiot niefachowy stąd sad zobowiązany jest do oceny zaskarżonego orzeczenia pod katem wszystkich podstaw odwoławczych. Dalej podniesiono, że sąd orzekł przepadek w oparciu o treści art. 299§7 k.k. oraz o domniemanie wynikające za art. 45§3 k.k. Z tego drugiego przepisu wynika, że istnieje domniemanie, że za mienie pochodzące z przestępstwa uważa się mienie nabyte w okresie 5 lat od dnia, w którym miało być popełnione przestępstwo. Oczywiście jest to domniemanie obalalne ale to "na podmiocie, na który przeniesiono mienie, ciąży obowiązek obalenia domniemania pod rygorem przepadku mienia. Jednak obalenie domniemania jest obecnie znacznie łatwiejsze niż przed nowelizacją z 20.02.2015 r. Wówczas należało dowieść legalnego uzyskania rzeczy, obecnie trzeba dowieść, że na podstawie okoliczności towarzyszących ich nabyciu nie można było przypuszczać, że mienie to, chociażby pośrednio, pochodziło z czynu zabronionego. Sąd w tym zakresie przesłuchał M. P., co wskazuje, że nie uznał aby jego zeznania obaliły to domniemanie. Pozostawała kwestia podniesiona w toku postępowania odwoławczego, a to uzyskania (ewentualnie) statusu strony przez spółkę [...] w oparciu o treść art. 91 b k.p.k., a także wzajemnego stosunku tego przepisu do art. 421 k.p.k.. Na gruncie tego ostatniego przepisu przyjmuje się, że "nie można orzec przepadku przedmiotu objętego współwłasnością, jeżeli sprawcami nie są wszyscy współwłaściciele, a ustawa nie przewiduje orzeczenia przepadku przedmiotu niebędącego własnością sprawcy (zob. uchwała SN (7) z 21.04.1989 r., V KZP 3/89, OSNKW 1989/3-4, póz. 21; zob. także akceptujące uwagi S. Hoca, Glosa do uchwały SN z 21.04.1989 r., V KZP 3/89, WPP 1990/1, s. 83)." Tyle tylko, że właśnie art. 299§7 k.k. umożliwia przepadek rzeczy (w tym udziału) nie stanowiącego własności sprawcy. "Przepis art. 299 § 7 k.k. przewiduje odrębną podstawę prawną orzeczenia przepadku, w głównej mierze środków pieniężnych będących przedmiotem przestępstwa z art. 299 k.k., przy czym nie można utożsamiać przedmiotu prania składników majątkowych ze składnikami pochodzącymi legalnie nawet, jeśli uległy one wymieszaniu. Unormowanie zawarte w art. 299 § 7 k.k. stanowi uzupełnienie przepisów art. 44 i 45 k.k., które dotyczą przepadku przedmiotów oraz korzyści majątkowych albo ich równowartości, przy czym przepis ten nie dotyczy korzyści osiągniętej z przestępstwa bazowego." (zob. wyrok SA w Katowicach z 15.10.2019 r., II AKa 48/19, LEX nr 3066117). Skoro zaś sąd jest zobowiązany do orzeczenia przepadku korzyści pochodzących z przestępstwa nawet jeśli nie stanowią własności sprawcy to rozważyć należało, czy stanowi to lex specialis do przepisów związanych z przepadkiem przedsiębiorstwa. W tym zakresie wskazuje się w doktrynie, że ,jeżeli przedsiębiorstwo, które służyło do popełnienia przestępstwa prania lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści, nie należało do sprawcy, można orzec jego przepadek na podstawie art. 44a § 2, jeśli właściciel tego przedsiębiorstwa chciał, aby służyło ono do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści albo - przewidując taką możliwość - na to się godził (zob. też A. Ocłmio, Przepadek..., s. 106-108)." W takiej sytuacji jednak właścicielowi przysługiwałyby prawa strony (w zakresie orzeczonego przepadku) zgodnie z art. 91 b k.p.k. Na takie rozumienie status [...] wskazuje zawiadomienie tej spółki o możliwym orzeczeniu przepadku i przesłuchanie jej Prezesa. W takiej konfiguracji powstaje pytanie czy (ewentualnie) błędne wskazanie przez sąd podstawy orzeczonego przepadku otwiera drogę podmiotowi z art. 91b k.p.k. do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Nie przesądzając tej kwestii Sąd Apelacyjny wskazał, że przy wykładni art. 429 k.p.k. przyjmuje się w orzecznictwie, że skoro spornym jest, czy danemu podmiotowi przysługuje status strony to nieuprawnionym byłoby odmówienie przyjęcia środka odwoławczego od orzeczenia, które prezentuje odmienny pogląd na ten status. Tych rozważań nie czynił Sąd Okręgowy - co zrozumiałe o tyle, że argumentacja związana z tym, że mamy do czynienia z przepadkiem przedsiębiorstwa pojawiła się dopiero w postępowaniu odwoławczym -konieczne było więc uchylenie zaskarżonego zarządzenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W jego trakcie ustaleniu podlegać powinno czy samochód mógł stanowić element przedsiębiorstwa, a jeśli tak to czy spółce [...] przysługuje status "quasi strony" uprawnionej do kwestionowania rozstrzygnięć związanych z jej prawami. Rozstrzygnąć też Sąd powinien jaki jest status spółki [...] także w kontekście podnoszonej na posiedzeniu odwoławczym kwestii, iż prezes spółki (M. P.) pozostaje pod zarzutami z art. 299 k.k. związanymi z przedmiotem niniejszego postępowania. W razie odpowiedzi pozytywnej rozważy sąd kwestię opóźnienia w złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, w tym w kontekście tego, czy spółka ta winna być zawiadamiana o terminach rozpraw. Skoro zaś nie przesądzono czy spółka [...] jest uprawniona do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku to przedwczesnym było rozpoznawanie wniosku o przywrócenie terminu. Z treści powyższego uzasadnienia wynika zatem w sposób jednoznaczny, że kwestia przysługiwania [...] spółce z o o uprawnień strony nie została jeszcze rozstrzygnięta. Przy czym jak wskazano wyżej z uwagi na wiążący charakter wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie, w którym określono przedmiot i podmiot postępowania egzekucyjnego, okoliczność ta nie może być przedmiotem odrębnych ustaleń prowadzonych na etapie postępowania egzekucyjnego. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie wyżej powołanych przepisów oraz art. 151 ppsa