III SA/Kr 1122/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek (spr.) Sędziowie WSA Maria Zawadzka WSA Janusz Bociąga Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2017 r. sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 czerwca 2017 r. znak [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala. Decyzją z dnia [...] 2017 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy przyznał M. Ł. zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie do opłaty rachunku za energię elektryczną w kwocie 50 zł jednorazowo. Organ I instancji ustalił, że M. Ł. jest osobą samotnie gospodarującą, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie jest osobą niepełnosprawną i nie leczy się specjalistycznie. Dochód M. Ł. wynosi 317 zł miesięcznie. Organ I Instancji wskazał, że wnioskodawca jest objęty pomocą od listopada 2016 r. i w okresie od 16 listopada 2016 r. do 29 marca 2017 r. otrzymał: zasiłek okresowy na łączną kwotę 1585 zł, zasiłki z Programu Rządowego na zakup żywności w łącznej kwocie 604 zł, zasiłki celowe na zakup żywności, dofinansowanie do uregulowania opłat za wodę, energię, gaz w łącznej kwocie 2833,40 zł. Uzasadniając wysokość przyznanej pomocy organ I instancji stwierdził, że wobec regularnego, comiesięcznego wsparcia finansowego, należałoby oczekiwać od wnioskodawcy, że zabezpieczy we własnym zakresie środki na rozmaite potrzeby w ramach własnej aktywności. Organ zaznaczył, że w dniu 17 stycznia 2017r. wnioskodawca otrzymał również skierowanie do otrzymania pomocy żywnościowej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014-2020 Podprogram 2016 do Banku Żywności "Stowarzyszenie [...]" w W. W ramach tego programu osoby potrzebujące otrzymują m.in. artykuły: skrobiowe, mleczne, warzywne i owocowe, mięsne, a także cukier i olej. Organ I instancji podkreślił, że celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia potrzebującym, a nie zastąpienie ich w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Natomiast udzielając pomocy organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnia potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom finansowym pomocy społecznej. W odwołaniu od powyższej decyzji M. Ł. zakwestionował decyzje wydane przez organ I instancji w lutym, marcu i kwietniu 2017 r. w zakresie odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń w pełnej wysokości wynikającej z rachunków i wniósł o uzupełnienie wpłat do pełnego zakresu zgłoszonych potrzeb, tj. opłacenie rachunków za dostawy gazu, prądu, wody, wywóz śmieci w pełnych wysokościach. Odwołujący się podniósł, że są to podstawowe media niezbędne do utrzymania miejsca zamieszkania i zapewnienia kontaktu z własnymi małoletnimi dziećmi. Jednocześnie odwołujący się podniósł, że informował kierownictwo i pracowników MGOPS, że toczy się postępowanie sądowe o odzyskanie przez niego należności za wykonane prace oraz postępowanie sądowe o zniesienie biurokratycznych barier w US i ZUS, które uniemożliwiają mu podjęcie pracy zawodowej. Decyzją z dnia 20 czerwca 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 3 ust. 2, art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2017 r. nr [...]. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w okresie od listopada 2016 r. do końca marca 2017 r. M. Ł. otrzymał pomoc zarówno w formie zasiłków okresowych, jak i w ramach zasiłków z Programu Rządowego na zakup żywności, a w szczególności w formie zasiłków celowych uwzględniających jego niezbędne potrzeby bytowe i niemożność ich zabezpieczenia we własnym zakresie. Kolegium stwierdziło, że większość decyzji organu I instancji wydanych w okresie luty, marzec i kwiecień 2017 r. i przyznających odwołującemu się świadczenia w formie zasiłków celowych, dotyczyła właśnie dofinansowania na uregulowanie rachunków za media. Zdaniem Kolegium oznacza to, że organ I instancji bierze pod uwagę trudną sytuację finansową wnioskodawcy i udziela mu pomocy finansowej z przeznaczeniem na określone cele, a pomoc ta ma charakter regularny i uwzględnia, w miarę możliwości finansowych Ośrodka, niezbędne potrzeby bytowe strony. Pismem z dnia 15 sierpnia 2017 r. M. Ł. wniósł skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego zarzucając złą organizację pracy MGOPS oraz SKO, co spowodowało niezapłaceniem opłat za podstawowe media od 27 lutego 2017 r. i zaległościami za gaz i inne media. Skarżący zarzucił organom "przewlekłe, i/lub biurokratyczne, i/lub niezgodne z obowiązującym prawem działania, bądź zaniechania w/w urzędów", nierozpatrzenie przez Kolegium jego odwołań od decyzji z dnia [...] 2017 r. nr [...] i nr [...] oraz podzielenie przez Kolegium jednego jego wniosku na kilkanaście odrębnych spraw. Zdaniem skarżącego, doszło do naruszenia art. 2, art. 5, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 20, art. 22, art. 24, art. 32 ust. 1 i ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2, art. 65 ust. 1 i art. 67 ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skargi skarżący wyraził niezadowolenie ze sposobu załatwiania jego wniosków, w wyniku czego nie zostały opłacone jego rachunki za media. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących nierozpoznania odwołań skarżącego od decyzji z dnia [...] 2017 r. nr [...] i nr [...] Kolegium podało, że decyzje te zostały doręczone skarżącemu w dniu 4 maja 2017 r. Natomiast odwołaniem złożonym w dniu 27 kwietnia 2017 r. skarżący objął decyzje wydane przez MGOPS w lutym, marcu i kwietniu 2017 r. Wynika z powyższego, że nie można przyjąć, iż niniejsze odwołanie obejmuje również decyzje doręczone stronie po wniesieniu tego odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu, skarga M. Ł. jest nieuzasadniona. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 z późn. zm.). Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. z powyższego wynika, że zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Zgodnie z art. 39 ust 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej stronie może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może zatem, w myśl tego przepisu, zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, także kosztów pogrzebu, przy czym użycie sformułowania "w szczególności" świadczy o tym, że jest to katalog przykładowy. Tym samym z brzmienia powołanych unormowań i użytego w nich zwrotu "może", wynika, że decyzja wydana w tym trybie przez organ administracji, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta - jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym - powoduje, że nawet fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Oczywistym jest przy tym, że owo uznanie administracyjne doznaje ograniczeń. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika bowiem, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 i 4 omawianej ustawy). Jednocześnie z treści art. 2 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że polityka społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, poprzez zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Tak więc, pomoc społeczna realizowana jest w stosunku do osób, które nie potrafią same w sposób obiektywny przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazły. Jednocześnie udzielenie tej pomocy zmierzać ma do usamodzielnienia się tychże osób. Przyznanie zasiłku celowego, jako pomocy udzielanej na konkretny cel, podlega uznaniu administracyjnemu, które obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w odniesieniu do konkretnej osoby, jak i w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Należy również podkreślić, że świadczenia z pomocy społecznej mają jedynie charakter pomocniczy, tzn. są przyznawane w zakresie, w jakim osoby ubiegające się o ich przyznanie same we własnym zakresie nie są w stanie ich zapewnić. Ponadto, udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Tym samym organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi właśnie na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rzetelnie rozdzielać pomiędzy osoby wymagające wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. Sąd w pełni podziela w tym zakresie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniach wyroków: z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06 (opubl. LEX nr 299415), z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07 (opubl. LEX nr 500091) i z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10. Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy skarżący korzysta z pomocy Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej od listopada 2016 r. i w okresie do czerwca 2017 r. otrzymał pomoc w następujących formach: zasiłek okresowy na łączną kwotę 2536 zł, zasiłki z Programu Rządowego na zakup żywności w łącznej kwocie 968 zł, zasiłki celowe na zakup żywności, dofinansowanie do uregulowania opłat za wodę, energię, gaz w łącznej kwocie 3172,81 zł (z tego 3072,81 zł stanowiły zasiłki celowe przeznaczone na opłacenie mediów). Wynika z powyższego, że skarżący w okresie 7 miesięcy otrzymał z pomocy społecznej tylko w formie pieniężnej średnio blisko 1000 zł miesięcznie. Oznacza to także, że skarżący jest stałym beneficjentem organu oraz, że nie został pozostawiony bez bezpośredniej pomocy, która to pomoc, z uwagi na opisane w decyzji ograniczone możliwości Ośrodka, nie może być przyznawana mu w oczekiwanym zakresie i wysokości. Sąd w pełni aprobuje stanowisko organu, że nie każda potrzeba osób zwracających się o pomoc może zostać w pełni zaspokojona, w szczególności z tym założeniem, że zgłaszane potrzeby osób i rodzin mogą zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W ocenie Sądu, ustalony przez organy stan faktyczny spraw pozwala na uznanie, że wydane decyzje są zgodne z prawem, gdyż organy prawidłowo zastosowały odpowiednie przepisy prawa materialnego i dokonały oceny sytuacji skarżącego. Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sadu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 8 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 948/17 wskazujące, że "przyznanie zasiłków celowych z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organu administracji i nie rodzi dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania, gdyż celem pomocy społecznej nie jest zapewnianie świadczeniobiorcy pomocy w wysokości przez niego oczekiwanej". Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że organy administracyjne nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Nie naruszyły też przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. A zatem Sąd - nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji - na podstawie powołanych wyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz art. 151 p.p.s.a. orzekł - jak w sentencji.